संविधानयात स्वयेगु झीगु दृष्टिकोण छु?
छथी मनूतसें थुगु संविधानं जनजातियात अधिकार मबिउगु धयाच्वंगु दु । अथे जूगुलिं संविधान हे च्याकेगु व संविधान दिवस नं वहिष्कार यायेगु यानाच्वंगु दु । मेथी मनूतसें थुगु हे संविधानअन्तर्गत पदय् च्वनाःउकिया हे सपथ नयाः अथे धाये दइला धकाः धयाच्वंगु दु । थुमिगु खँ न्यनीबलय् संविधान धाइगु हे नेपालय् २०७२ सालय् जक वःगु खःला धाइथे नं च्वनावः । थ्वयां न्ह्यः संविधान हे मदु, शासन हे मदु धाइथे च्वं । शासन दुगु खःसां जुजु वा गुम्हं शासकं थः यसें शासन यानाच्वंगु जूगुलिं उकिया ल्याः हे मदु धाइथे च्वं ।
२०६२ साललिपा राजनीतिइ आपालं मनूत दुहाँ वल । माओवादीया नायःत पुलांपिं खःसां कार्यकर्ता पंक्ति खुला राजनीतिइ वःपिं आपालं दु । जनजातिया सवाल, मधेसया सवाल ल्ह्वनीपिं मनूत नं न्हापा राजनीतिक ल्याखं मखु, थःथःगु थासं जक खँ ल्ह्वनाच्वंपिं मनूत जुल । गुगु सरकार दु उगु सरकारं थःगु माग पूवंकेमाः धकाः जक सनाजूपिं पासापिं ला झी भाषा ख्यलय् नं उत्तिकं दु । थःहे राजनीतिक ल्याखं न्ह्याः वनेगु, राजनीतिक दलय् आबद्ध जुइगु, राजनीतिक तहलय् खँ तयेगु धाइगु उपाय्च्वः मसिउ वा उकथं न्ह्यानाच्वंगु हे मखु । अथे जुयाः नं थ्व थुकथं संविधान धाइगु हे २०७२ सालया जक संविधान खः धाइगु कथं दृष्टिकोण निर्माण जुइगु स्वाभाविक नं खः । तर थुकियात हे यथार्थ व वास्तविक थें तायेकाः दृष्टिकोण दयेका जुल धाःसा गल्ती हे जू वनी ।
मेता खँ न्हापा न्हापाया शासन व संविधानं क्वत्यला तःगु व हालेगु थाय् हे मबिया तःगु व मधेसया मुद्दा व जनजातिया मुद्दाय् आधारित राजनीतिक दल हे मदुगुलिं यानाः हालेगु व सः तयेगु राजनीतिक तह हे खनेमन्त । आः हालेदुगु व फुगु अवस्था पिहाँ वल । थुगु माहौल तयार जूगुलिइ झीसं १०दँ तकया माओवादी जनयुद्ध, २०६२÷०६३ या जनआन्दोलन, संविधान सभामार्फत हे संविधान दयेकेगु ज्या, मधेस आन्दोलन, संविधा सभां संविधान दयेकेगुु ज्या जुयाच्वंगु इलय् समाजया थीथी पक्षं थःगु अधिकार सुनिश्चित यायेगु याःगु आन्दोलनयात लुमंके हे माः । थ्व स्थिति मदुगु खःसा झीपिं नं थःगु पुचलय् जक खँ ल्हाइपिं, थःगु पुचलय् जक खँ तइपिं अले सुं मन्त्री वल धाःसा चाहिँ व्यक्तिगत व विकासे खँ जक ल्हाइपिं जुइगृु खइ ।
आः उकथंया हे परिस्थिति दयेकेगु ज्या नं जुयाच्वंगु दु । थुगृु संविधान हे खारेज यानाः संघीयता हे मदयेकल धाःसा, अले गणतन्त्र हे मदयेकल धाःसा पुसा हे दइमखु धाइपिं नं सक्रिय हे जुयाच्वंगु दु । संघीयताया पुसा जक तल धाःसां लिपा प्रदेश दुने हे मेगु प्रदेश माल धाइपिं पिहाँ वइ, नां हिलेमाल धाइगु पिहाँ वइ, अनेक माग याइपिं पिहाँ वइ, उकिं पुसा हे पिइमजिउ धकाः धाइपिं नं उबलय् खनेदुुगु खः । पुसा हे पीगु छाय् धकाः न्ववाःम्ह ला एमालेया नायः केपी शर्मा ओली हे खः । उबलय् फुक्क पक्ष सनाजूगु स्वयेबलय् अथे खनेदुगु नं खः । इपिं ग्याःगु नं खः । तर उबलय् संथें आः सनेफुगु अवस्था मजुल । न्हापांगु संविधान सभा विघटन यायेवं हे अधिकारया नितिं सनाच्वंपिसं विद्रोह हे याइ धकाः सनाजूपिनि नायःपिनि विवरण प्रशासनं संकलन नं याःगु खः । तर आन्दोलनकारीत नं धौबजी इनाच्वंगु दु धाल धाःसा जक हालीपिं ल्वाइपिं खनेदत । मखुसा आन्दोलन उठे मजू, बुद्धिजीवीतसें जक थूगु खँ जुयाः गर्भय् हे तनावनीगु जूगु जुयाच्वन ।
संविधान सभा धाइगु जनतां हे संविधान दयेकेगु खः। फुक्क जनता छथाय् हे जानाः संविधान दयेकेगु सम्भव मजुइगु जूगुलिं जक प्रतिनिधि ल्यया छ्वयेगु खः, अले इपिं प्रतिनिधितसें नं थःगु व्यक्तिगत ज्ञान, रुचि, अभिरुचिया आधारय् मखु, जनताया खँयात हे दुथ्याकाः संविधान दयेकेगु धाइगु स्पिरिट दुथ्यानाच्वंगु दु । थुकथं जनतां हे संविधान दयेकेगु धकाः अभ्यास जूगु जूगु व संविधान सभा धकाः दयाच्वंगु ल्याखं नं जनतायात अनुभूति जूगु संविधान थ्व जुयाबिल । अले थुकी हे थःगु खँ दुमथ्याःबलय् मनूत हालीगु स्वाभाविक नं जुल ।
तर निगूगु संविधान सभाया इलय् मूलतः दलतय्गु हे सहमतिं संविधान दयेकेगु ज्या जुल । जनतायात सुझाव कायेगु धाइगु खँ ला क्यनेगु वा जक जुयाबिल । न्हापांगु संविधान सभाय् माओवादीं एमाले व काँग्रेसया जनजातिया मनूत नापं थःगु पक्षय् कयाः स्वब्वय् निब्व बहुमत क्यनाः काँग्रेस व एमालेया नेतृत्वयाके बार्गेन यात । थथे याःबलय् काँग्रेस व एमाले प्रदेशया नां छता प्रदेश सभां हे क्वचायेकेगु यानाः १०+१ या प्रदेश माने यायेत तयार जूगु खः धाःसा निगूगु संविधान सभाया इलय् काँग्रेस व एमाले मिले जुयाः माओवादीयात बार्गेन याःबलय् माओवादीं थ्व ला मतादेश जक खः जनादेश मखु धकाः हालाजुइमाल । थुलि जक मखु, संविधान सभां संविधान दयेकेगु ज्या नं शान्ति प्रक्रियाया अंग जूगुलिं सम्झौताया पक्षधर माओवादीयात बहुमतया लिधंसाय् ब्यागः तये दइमखु धकाः अन्तर्राष्ट्रिय लबिङ्ग नापं यायेमाल । थुकथं जूबलय् माओवादीया बार्गेन पावर मन्त, माओवादीयात फेससेभिङ्गया नितिं जक ७ गू प्रदेश दयेकाः संविधान जारी जुल । थथे जूसेंलि मधेसवादी दलतसें संविधान सभा हे वहिष्कार यात ।
निगूगु संविधान सभाय् पुलांगु सत्ताया मनूत हे बल्लाःगुलिं यानाः थ्व अवस्था वःगु खः । तर पुसा हे पीमजिउ, क्यना हे तयेमजिउ धकाः धाइपिं नं थुकी सम्झौताय् कु्हाँ वयेमाल । थुकथं जूबलय् थुगु संविधानय् धर्मनिरपेक्ष धकाः नं धाल अले थथे धाइगु मतलब सनातन धर्मया संरक्षण धकाः नं धयाः ऊँटमार्का ज्या जुल । समाजय् पुलांगु कट्टरपन्थी हिस्सा नं दु, अधिकार मालाच्वंपिं न्हूपिं प्रगतिशील पक्ष नं दु, थुकी सुनां गुलि थःगु पक्षय् लाकेगु धकाः जूगु खिँचातानी थुगु संविधान स्वयेबलय् सीदु । जनतायात अधिकार बीगु धकाः नं धायेगु अले फुक्क संघीय कानुनकथं जुइगु धकाः तःगु मतलब जनतायात अधिकार बीबलय् सत्ताया सर्कलं पिनेयापिं मनूतय्गु ल्हाःतय् ज्याखँ जूवनी धकाः नं सत्ता सञ्चालकत ग्याःगु खनेदत ।
थ्व ल्याखं स्वयेगु खःसा जनताया अधिकारया नितिं लँपु चायेकेबीगु स्थितिइ संविधान वःसां उपेक्षित व उत्पीडित जनताया अधिकारया सुनिश्चितता थुगु संविधानं यायेमफुत । न्हापांनिसें नया त्वना च्वंपिसं हे थःगु पुलांगु हैसियतयात बरकरार यात, अले तिनि उत्पीडित जनतायात अधिकार बीमाःसा बी धकाः धाल। गथेकि खँय् भाय्यात सरकारी कामकाजया भाषा धकाः सुनिश्चित यात तर मेमेगु भाय्यात मान्यताया ल्याखं राष्ट्रभाषा हे धकाः धाःसां प्रयोगया सम्बन्धय् प्रदेशय् निगू भाय्तक आधिकारिक धयाबिल व उकी नं भाषा आयोगया सिफारिस धाल । थ्व खँ स्वयेबलय् अन्तरिम संविधान छगू त्वःताः आःतक नेपालय् दुगु संविधान मध्ये थ्व प्रगतिशील व अग्रगामी ला खः । थुकिंं न्हापा लुखा हे मदुगु थासय् लुखा ला छूगु खः, तर खापा तिनाः बिइगु ज्या नं यात । आः उगु लुखा चायेकेगु ज्याय् सकलें न्ह्याः वनेमाःगु दु । संविधान हे पुनर्लेखन धाइगु सः उबलय् पिहाँ वःगु खः, तर आःला संशोधनया खँ ल्हायेगु बाहेक मेगु लँपु मदु ।
LEAVE YOUR COMMENTS