स्थानीय सरकार व गठबन्धन सवाल

श्रीकृष्ण महर्जन नेवाः

स्थानीय तहया चुनाव जुइगु आः नीच्यान्हु जक ल्यंदनि । संविधानसभापाखें संविधान निर्माण जुइ धुंकाः थ्व निक्वःखुसिया स्थानीय तहया चुनाव खः । संविधानं संघ सरकार, प्रदेश सरकार व स्थानीय सरकार यानाः स्वंगू तहया सरकारया परिकल्पना यानातःगु दु । नेपाःया आदिवासी जनजाति नापं उत्पीडित समुदायपाखें झिगू भौगोलिक नापं छगू गैर भोगोलिक यानाः झिंछगू प्रदेशया सरकार अले केन्द्रीय सरकारया माग याःगु अवस्थाय् उलिमछि सरकार दयेकल धाःसा देश बर्बाद जुइ धकाः संघीयता विरुद्धया भावना तयाः जनतायात कन्फ्युजय् लाकूपिं दलतय्सं देय्न्यंकया पालिकायात नं स्थानीय सरकार धकाः घोषणा याःगु खः ।

देय्न्यंकं यानाः थौंकन्हय् स्थानीय सरकार जक हे ७५३ दु । प्रदेश सरकार ७ गू दुसा संघ सरकार छगू दु । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा आःया अवस्थाय् मुलुकय् ७६१ गू सरकार दु । संविधान कथं पालिका पालिकाय् सरकार दु । उकिं हे नेतातय्सं छेँय् छेँय् सरकार धकाः धाःगु खः । न्हापांगु संविधानसभाया इलय् तक प्रदेश सरकार ११ गू अले संघ सरकार छगू यानाः १२ गू सरकारयात अस्वीकार यानादीपिं राजनीतिक दलया नेतातय्सं थुलिमछि सरकारयात स्वीकार याःगु धयागु थूपिंसं ला अबलय् हे रहस्यमय धकाः टिप्पणी यानादीगु खः । आः वयाः सरकारया सरकार धकाः कन्फ्यूजन याइपिं अले संघीयता धयागु नेपाःयात मल्वः धकाः धाइपिंत अःपुया वःगु दु ।

संंघीयताया पक्षय् वकालत याःपिं अबलेयापिं आदिवासी जनजाति नापं मेमेपिंसं प्रदेश तक सरकार अले अनं क्वय् स्थानीय तह धयागु सरकार मजुसे विकासया छगू अंग यायेगु नापं स्थानीय तहलय् दलीय रुपय् मखुसे व्यक्तियात चुनावं ल्ययेगु कथं यायेमाः धकाः तकं मधाःगु मखु । अथे जुल धाःसा विकास निर्माणय् सकल जनतातय्गु सहभागीता दइ, दलीय रुपं स्थानीय तहलय् विभाजित जुइमखु धकाः मधाःगु नं मखु । तर उकिया अःखः दलविहिनया खँ ल्हात, दलयात कमजोर यायेगु खँ ल्हात धकाः संघीयता विरोधीतय्सं हे सार्वजनिक रुपं न्ववानाः अन्ततः स्थानीय तहयात नं सरकार हे दयेकेगु ज्या यात ।

थौं स्थानीय तहलय् दलीय राजनीतिकरण मजूसा बांलाः, दलीय रुपं चुनाव ल्वाइगु अवस्थाय् जनता नं विभाजित जुयाः ज्या यायेत थाकुइगु जुयाच्वन धकाः धायेगु यानाहःगु दु । अथे धकाः आः स्थानीय तह धयागु स्थानीय सरकार मयासे न्हूगु कथंया संरचना दयेके फइगु अवस्था मदु । उकिया निंतिं संविधान हे संशोधन यायेमानि । उकिं आ थत्थें हे स्थानीय तहया बारे छुं यायेफइगु अवस्था मदु वइगु बैशाख ३० गते चुनाव जु हे जुइ । उकिया नितिं निर्वाचन आयोगंनिसें राजनीतिक दलतय्सं तकं थःथःगु कथंया तयारी याना वने धुंकूगु अवस्था दु । आः देय्न्यंकं यानाः थुगुसी ७५३ गू स्थानीय तहया निर्वाचन छगू हे चरणय् यायेगु अन्तिम चरणय् थ्यंगु दु ।

देय्न्यंकं यानाः खुगू महानगरपालिका, १२ गू उपमहानगरपालिका, २ सय ७५ गू नगरपालिका व ४ सय ६० गू गाउँपालिकाया यानाः मुक्कं ६ हजार ७ सय ४३ गू वडात दु । स्थानीय तहया निर्वाचनपाखें प्रमुख, उपप्रमुख, वडाध्यक्ष व वडासदस्यत यानाः ३५ हजार २ सय २१ जनप्रतिनिधि निर्वाचित जुइ । ३५ हजारसिबें अप्वः निर्वाचित जुइगु अवस्थाय् गुलि दलं उम्मेदवारी बिल उलि हे गुना अप्वः उम्मेदवार जुइ ।

स्वतन्त्र कथं उम्मेदवार जुइपिं नं दइ । थुगु ल्याखं ला लखम्हसिबें अप्वः ला उम्मेदवार हे दइगु अवस्था दु । थुलिमछि पदया निंतिं चुनाव जुइगु अवस्थाय् थःलाःम्ह, म्हस्यूम्ह, पासापिं बाय् छुं नं कथंया स्वापू दुम्ह छम्ह कि छम्ह ला उम्मेदवार ला जु हे जुइ । उकिं आः चुनावया नितिं नोमिनेसन दर्ता जुइ धुसांनिसें यःसां मयःसां छेँय् छेँय् उम्मेदवारया बारे, चुनावया बारे नापं सुयात भोट तयेगु धयागु बारे सहलह जुइ खँ जुइ । पसलय् वंसां, लँय् वंसां, ज्याकुथिइ च्वंसां, गाडीइ वंसां न्ह्याथाय् च्वंसां नं चुनावया हे खँ जुइगु अवस्था वःगु दु ।

स्थानीय तहयात सरकारया मान्यता बिइगु ज्या जूसां नं खास हे धायेगु खःसा अप्वः यानाः जनप्रतिनिधितय्सं थःपिं सरकारय् दु धकाः महसुस यानाः ज्या याःगु खनेमदु । स्थानीय सरकारयातय्के थःगु निश्चित घेराय् दुने च्वनाः कानुन दयेकेगु अधिकार दु, न्याय सम्पादन यायेगु निंतिं न्यायीक समिति दु अले विधेयक यंकाः पारित यानाः कानुन दयेकेगु ज्या यायेमाः धकाः तकं मसिउ । उकिं यक्व हे ज्या कार्यविधि जक दयेका यानाच्वंगु दु ।

मेयर उपमेयर व कानुन नाप स्वापू दुपिंसं सिउसां नं वडाअध्यक्षनिसें वडा सदस्यतय्सं अप्वः यानाः कानुन गथे यानाः दयेकी ? कानुन दयेकेगु प्रक्रिया छु खः ? कानुन दयेके छाये माःगु धकाः तकं मसिउ उकिं अप्वः यानाः ज्या कार्यविधि दयेकाः यानाच्वंगु दु । कार्यविधि दयेकाः ज्या यायेबलय् अःपुगु अले थःपिंत ज्याछिंगु नापं थःपिनि लिक्क लाःपिं मनूतय्त ज्या बिइ दइगु जुयाः अज्याःगु लँपु नालाः जनप्रतिनिधित वनाच्वंगु दु ।

थुगु ल्याखं स्वल धाःसा जनप्रतिनिधित तकं स्थानीय तह धयागु स्थानीय सरकार धयागु महसुस यानाच्वंगु खनेमदु । जनतां ला झन् स्थानीय सरकार धकाः थुइकाच्वंगु हे मदु । थ्व न्यादँया कार्यकालय् स्थानीय सरकारपाखें थःपिं स्थानीय सरकार खः अले जनतायात माःगु कानुन हयाः ज्या यायेफु धकाः थुइकेगु ज्या नं मयाः, अज्याःगु भावना कथं खास हे न्ह्याःवंगु खनेमदु ।

थौं स्थानीय तहया चुनाव जूवनाच्वंगु इलय् म्होतिं नं स्थानीय तह धयागु स्थानीय सरकार खः, स्थानीय सरकारं कानुन हयाः ज्या यायेमाः, कानुन हयेगु अधिकार उमिके दु, कानुन हयाः ज्या यात धाःसा उकियात निरन्तरता बिइत अःपुइ मखुसा जनप्रतिनिधिया इच्छा कथं जक ज्या जूगु जुइफु धकाः थुइकेगु अभियान आम सचेत नागरिकतय्सं यायेमाःगु आवश्यकता दु ।

थुगुसीया स्थानीय तहया चुनाव न्हापाया स्थानीय तहया चुनावसिबें माहोल भिन्न जुयाच्वंगु दु । थुगुसी स्थानीय तहया चुनावय् दलतय्गु दथुइ मोर्चाबन्दी याना वनेगु अर्थात गठबन्धन दयेकाः तालमेल यायेगु खँय् बः बियाच्वंगु दु । दलत तालमेल याना वनेमाःगु अवस्था वःगु धयागु छगू कथं दलतप्रति जनतातय्सं खास हे ध्यान बिइगु मदु, दलत जनताय् कमजोर जुयावंगु धकाः स्पष्ट थुइकेफइ । थुगुसी दकलय् न्हापां वर्तमान देउवा सरकारया सत्तासाझेदारी दलतय्सं गठबन्धन यानाः चुनाव ल्वायेगु तयारी यात । उकियात कयाः एमालेया नेतातय्सं अनेक कथंया टिप्पणी यात ।

न्यागू दल छथाय् च्वंसां एमाले हे जनताया दथुइ लोकप्रिय जूगु व थःपिं हे त्याइ धकाः सार्वजनिक रुपं तकं न्ववानादिल । अबले स्वयेबलय् एमालें ला मेमेगु दललिसे गुगुं नं हालतय् तालमेल याना वनीमखु धकाः मनूतय्सं तायेकूगु खः तर चुनाव गुलि गुलि लिक्क लानावल उलि उलि हे एमालें नं तालमेल यायेगु निंतिं गृहकार्य यायेगु नापं दलतलिसे सहमति यायेगु ज्या तकं यानाहःगु दु ।

सत्ता गठबन्धन दल नेपाली कांग्रेस, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र), नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी), जनता समाजवादी पार्टी नेपाल व राष्ट्रिय जनमोर्चाया दथुइ स्थानीय तहया चुनाव तालमेल याना वनेगु निंतिं गृहकार्य यानाच्वंगु दु । थुलिमछि दलत फुक्क स्थानीय तहलय् तालमेल यायेगु धयागु अःपुगु विषय पक्कां मखु । स्थानीय कार्यकर्तात छप्पँ जुयाः छम्हेस्यां मेगु पार्टीया उम्मेदवारयात त्याकेगु निंतिं ज्या यायेगु धयागु उलि अःपुगु धाःसा अवश्य नं मखु । उकिं गठबन्धनया केन्द्रीय नेतृत्वं गुलि तक तालमेल यायेफइगु खः ? आः थत्थें धायेत थाकु । उम्मेदवारी दर्ता जुइ न्ह्यः जक मखु दर्ता लिपा नं थुगु कथं तालमेलाया क्रम जारी हे जुयाच्वनीगु अवस्था वइ । थ्व ज्या दलया नेतृत्वयात उलि अःपुगु विषय धाःसा पक्कां मखु ।

उखे एमालें नं थः कमजोर जुइगु अवस्था खने दयेवं चिचीधंगु राजनीतिक दलतलिसे तालमेल यायेगु निंतिं कुतः यानाच्वंगु दुसा गुलिं गुलिं दललिसे धाःसा लिखित रुपं हे सहमति तकं याये धुंकूगु दु । एमालें कमल थापाया नेतृत्वय् दुगु राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल एकनाथ ढकालया नेतृत्वय् दुगु परिवार दललिसे तालमेल यायेगु निंतिं सहमति तकं याये धुंकूगु दु । अथे हे महन्थ ठाकुरया नेतृत्वय् दुगु लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, सिके राउतया नेतृत्वय् दुगु जनमत पार्टी, नेत्रविक्रम चन्दया नेतृत्वय् दुगु नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी, नारायणमान विजुक्छेया नेतृत्वय् दुगु नेपाल मजदुर किसान पार्टी व हृदयेश त्रिपाठीया नेतृत्वय् दुगु जनता प्रगतिशील पार्टीनिसें कांग्रेसया असन्तुष्ट पक्ष गोविन्दराज जोशी पुचःलिसे नं छुं न छुं कथं क्षेत्रगत रुपं जूसां तालमेल यायेगु निंतिं कुतः यानाच्वंगु खनेदु । थुलिमछि दलतय्त तालमेल याना वनेगु एमालेया निंतिं नं उलि अःपुगु विषय धाःसा पक्कां मखु । अय्नं कुतः धाःसा यानाच्वंगु दु ।
स्थानीय तहया थुगुसीया थुगु कथं जूवनाच्वंगु चुनावयात स्वल धाःसा सत्तापक्ष गठबन्धन भर्सेस एमालेया गठबन्धन जुइगु सम्भावना अप्वः दु । अथे गठबन्धन यानाः चुनाव ल्वायेमाःगु धइगु जनताया दथुइ दलत कमजोर जूगुलिं हे खः धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS