स्वनिगः दुने न्हूगु शहरया योजना

केन्द्रीय तथ्यांक विभागं सन् २०११ स याःगु जनगणना कथं स्वनिगः दुने स्थायी रुपं बसोवास याइपिनि ल्याः थ्यंमथ्यं नीन्यागू लख दु । थ्वहे ल्याखं स्वनिगः दुनेया बसोबास अप्वइगु खःसा सन् २०२१ या जनगणनाय् स्वनिगःया जनसंख्या स्वीस्वंगू लख थ्यनीगु अनुमान तथ्यांक विभाग स्वयम यानातःगु दु ।

थ्वला नियमित रुपं अप्वयाच्वंगु ल्याःचाःया आधारय् याःगु अनुमान खत । सन् २०११ या जनगणनायात जक आधार कायेगु खःसा स्वनिगः दुने जक नेपाःया कुल जनसंख्याया ९.४ प्रतिशत मनूत स्थायीय रुपं बसोवास यानाच्वंगु दु । अस्थायी रुपं थन वयाः लजगाः यानाच्वंपिं, ब्वनाच्वंपिं व मेगु थीथी ज्या यानाच्वंपिं नं दुथ्याकेगु खःसा १९ प्रतिशत जनसंख्याया भार आः हे स्वनिगलं क्वबियाच्वंगु दु ।

देय्या जनसंख्याया १९ प्रतिशत मनूतय्त सहारा बियाच्वंगु स्वनिगःया क्षेत्रफल धाःसा नेपाःया कुल क्षेत्रफलया ०.६ प्रतिशत जक खः ।
थुलि चिधंगु थासय् आः हे थुलिभनं जनसंख्या दयेधुंकूगुु खःसां सरकारं हानं स्वनिगः दुने न्हूगु प्यंगू शहर निर्माण यायेगु धासें विस्तृत योजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार याःगु दु ।

काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणं तोखा, सक्वः, भैंसिपाटी व गुण्डु क्षेत्रयात न्हूगु शहर दयेके लायक थाय् कथं ल्यःगु खः । उकी मध्ये तोखाया बाहेक मेगू स्वंगू थाय्या डीपीआर यायेगु ज्या क्वचाःगु दु ।डीपीआर यायेगु झ्वलय् प्राधिकरणं न्हूगु शहरयात ‘स्मार्ट सिटी’ धकाः धायेगु यानाच्वंगु दु ।

तर धाथें स्मार्ट सिटी जुइत माःगु इन्टरनेट अफ थिङ (आईओटी) मार्फत डाटा मुंकेगु ज्या जुइगु खः वा मखु व सिमदुनी । स्मार्ट सिटीयात माःगु डाटा, डिजिटलाइजेशन व कन्नेक्टिभिटिया खँ दुगु खः वा अथें ‘स्मार्ट सिटी’ धकाः नामाकरण याःगु खः व डीपीआरया प्रतिवेदन लिपा जक सीदइ । थुकीया बारे लिपा चर्चा याये ।

तर प्राधिकरणं न्हूगु शहर दयेकेगु कथं हयाच्वंगु ‘स्मार्ट सिटी’ धाथें गुलि आवश्यक जू ले ? व नं थुलिमच्छि जनसंख्या दयेधुंकूगु स्वनिगः दुने ? प्राधिकरणया योजना कथं थथे न्हूगु शहर दयेकाः छगू लख खुइद्वः न्हूगु छेँखाः दयेकाः मीगु ज्या जुइ । छगू लख स्वीद्वः रोपनीइ दयेकीगु थुगु शहरय् झिगू लख मनूत दुथ्याकीगु योजना प्राधिकरणया दु ।

स्वनिगः दुनेया न्हूगु शहर दयेकेगु योजना गुगुं नं कथं स्वनिगः दुनेया आदिवासी जनजातितय् निंतिं न्यायोचित विषय मखु । उकीं यदि समाजवादी पार्टी धाथें पहिचानया निंतिं संघर्षरत खःसा थुगु योजना मन्त्रिपरिषदय् मयंकेगु जक मखु, योजनायात हे दिकेगु पाखे पलाः ल्ह्वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

निगू दशक न्ह्यःनिसें स्वनिगः दुने छक्वलं अप्वयावंगु आप्रावासन झी स्वनिगःया आदिवासीतय्सं थःगु हे जीवनकालय् खना । स्वच्छ, सफा व हराभरा स्वनिगः झीगु मिखाया न्ह्यःने हे थौं विकृत रुप कयावनाच्वंगु नं झीसं खनाच्वना । आः कल्पना यानादिसँ थुलिमछि जनसंख्या दयेधुंकूगु क्षेत्रय् हानं मेगु प्यंगू न्हूगु शहर देय्काः झिगू लख मनूत थप याःसा थनया अवस्था छु जुइ ?

देय्या सही रुपं विकास यायेगु खःसा छगू जक क्षेत्र वा छगू जक थासय् मनू केन्द्रीत यायेगु ज्या तसकं गलत जू । देय्या १९ प्रतिशत जनसंख्या स्वनिगः दुने जक केन्द्रीत जुइगु खःसा समग्र नेपाःया विकास यायेत माःगु जनशक्ति गुकथं नं चूलाकेफइमखु । अझ आःला देय् विकेन्द्रीकरणया सिद्धान्त कथं संघीय व्यवस्थाय् वनेधुंकूगु दु ।

उकीं देय्या मूल कानूनी व्यवस्था कथं नं छगू थासय् मनूत मुंकेगु निंतिं दयेकेत्यंगु न्हूगु शहरया योजना तसकं गलत खः । स्वनिगः दुने आःया जनसंख्याया आधार जक कायेगु खःसा आः हे थन जनसंख्या माःगु स्वयां अप्व जुइधुंकूगु दु । आः दयाच्वंगु जनसंख्यायात माःगु अत्यावश्यक व्यवस्था तकं जुइफयाच्वंगु मदु ।

थुकीया ज्वलन्त दसि खः– लः । स्वनिगः दुने लःया अभावया कारणं मनूतय्सं ट्याङकरया लः न्यानाः छ्यलेत बाध्य जुयाच्वंगु दु । गुलिसिनं डिप बोरिङया प्रवृत्ति छ्यलेगु यानाच्वंगु दु । वहे डिप बोरिङया कारणं स्वनिगःयात मेगु हाथ्या वयाच्वंगु दु । जमिन तलय्या लः यक्वः सालाकाःसा उगु थाय् भासय् जुइगु खतरा दु धकाः आपालं वैज्ञानिकतय्सं धायेगु यानाच्वंगु दु ।

बुँज्याः यायेगु निंतिं छगू उपयुक्त थाय् कथं स्वनिगःयात कायेगु याइ । तर बुँ धाक्वः चीकाः छेँ व बिल्डिङ दयेकाः थन छुं प्रगति जुइमखु, झन् दुर्गतिया लँपुइ वनी । स्वनिगः दुने स्वच्छ रुपं सासः ल्हायेगु अवस्था मदयेधुंकल । उकीया छगू कारण खः, वाउँसे च्वंगु सिमात मदु । पार्क मदु । थौं स्वनिगः दुने खाली थाय् दुसा पार्कया आवश्यकता दु ।

न्हून्हूगु अपार्टमेन्टया मखु । थौंया आवश्यकता स्वनिगःयात सौन्दर्यकरण यायेगु खः । उकीं न्हूगु शहरया पलेसा अन स्वच्छ व हराभरा क्षेत्रया रुपय् विकास यायेगु पाखे ध्यान केन्द्रीत जुइमाः । सवारीचापया समस्या स्वनिगलय् विकराल जुयाच्वंगु दु । आः मेगु झिगू लख जनसंख्या थप जुइसातकी उकीयात कःघायेत थप जुइगु सवारीया कारणं स्वनिगःया थप अस्तव्यस्त यानाबी ।

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय् निंतिं दकलय् ग्यानापुगु खँ धइगु थन नेवाःतय् अल्पमतय् लाइगु खतरा खः । आप्रावासनया कारणं स्वनिगः दुने आः हे नेवाःतय् ल्याः म्हो जुयाच्वंगु दु । कन्हय् लखौंया ल्याखं स्वनिगः पिनेयापिं मनूत स्थायी रुपं थन वयेवं नेवाःत अल्पमतय् लाःवनी ।

नेवाःत अल्पमतय् लाःवनीगु धाइगु जनसंख्या व वातावरणीय रुपं जकं झीगु निंतिं खतरा मखसें भाषिक व सांस्कृतिक रुपं नं ग्यानापुगु अवस्था खः । डीपीआर क्वचाःगु स्वंगू शहरया प्रतिवेदन स्वीकृतिया निंतिं मन्त्रिपरिषदय् यंकेगु व अनं पारित जुइवं ज्या न्ह्याकेगु योजना प्राधिकरणं यानाच्वंगु जुल ।

मन्त्रिपरिषदय् स्वीकृति निंतिं सहरी विकास मन्त्रालयपाखें प्रतिवेदन न्ह्यब्वइगु योजना दु । विडम्बना ! थौं उगु मन्त्रालयय् पहिचानया निंतिं संघर्षरत व पहिचानया मू एजेण्डा ज्वनाच्वंगु समाजवादी पार्टीया मन्त्री जुयाच्वंगु दु । स्वनिगः दुनेया न्हूगु शहर दयेकेगु योजना गुगुं नं कथं स्वनिगः दुनेया आदिवासी जनजातितय् निंतिं न्यायोचित विषय मखु ।

उकीं यदि समाजवादी पार्टी धाथें पहिचानया निंतिं संघर्षरत खःसा थुगु योजना मन्त्रिपरिषदय् मयंकेगु जक मखु, योजनायात हे दिकेगु पाखे पलाः ल्ह्वनेमाःगु आवश्यकता दु ।मेखे, स्वनिगः दुनेया गुलि नं सचेत जनता दु, थ्व विषययात गम्भीर खः धकाः थुइकाः न्ह्याः वनेमाःगु दु । मखुसा कन्हय् स्वनिगः दुने म्वायेत जक थाकुइगु मखु थःगु अस्तित्व मालेत तकं थाकुया वनी ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS