मोहनि नखतं थी मफुगु सिकाली संस्कृति

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत जक मखु मेमेपिं आदिवासी जनजातितय्सं नं राज्यपक्षं थःपिंत सांस्कृतिक दमन याःगु अले आदिवासीतय्गु संस्कृतियात हिन्दूकरण याना यंकूगु द्वपं बीगु याः । पृथ्वीनारायण शाहपाखें गोरखा राज्य विस्तारया झ्वलय् षडयन्त्रमूलक कथं स्वनिगःयात कब्जाय् कासांनिसें स्वनिगलय् नेवाःतय्गु संस्कृतिइ मदिक्क हस्तक्षेप जुया वयाच्वंगु खःसा अनं लिपा राणाकाल अले पञ्चायतकाल जुजुं थौंया संघीय गणतान्त्रिक कालय् तकं राज्यया सांस्कृतिक हस्तक्षेप न्ह्याना हे च्वंगु दनि ।

उकिया ज्वलन्त दसु खः दशैं । दशैं धइगु वास्तवय् हिन्दू धर्मावलम्वीतय् महान पर्व ला ख हे खत अले थुगु नखः हनेत बाध्य यायेगु नापनापं आदिवासी जनजातितय्गु थःथःगु नखःयात तकं दशैंकरण यायेगु ज्या मदिक्क न्ह्याकाच्वंगु दु । उकिं नेवाःतय्गु मोहनि नखःयात तकं कयौं नेवाःतय्सं ‘दशैं’ धायेगु यानाच्वंगु दु ।

अथे हे तामाङतय्गु म्हेनिङ नखःयात नं दशैं धायेगु यानाच्वंगु दुसा दशैं नखः हनेम्वाःगु बौद्ध धर्म नालीपिं आदिवासी जनजातियात तकं दशैं नखः हनेत बाध्य यानाच्वंगु दु । अले राज्यं दशैंया इलय् यक्व विदा बीगुनिसें थीथी कथंया सुविधा बीगु ज्या तकं यानाच्वंगु दु । थ्वहे दथुइ नेपाःया आदिवासी जनजातितय्सं दशैं नखः धइगु आदिवासीतय्गु मखु बरु आदिवासीतय्गु ब्यागलं कथंया नखः दु धकाः नं धायेगु यानाहःगु दु ।

गथे कि नेवाःतय्गु मोहनि नखः अले तामाङतय्गु म्हेनिङ नखः । मोहनि व म्हेनिड तकं दशैंपाखें प्रभावित जुयाच्वंगु खँयात सम्बद्ध समुदायतय्सं स्वीकार हे यानाच्वंगु दु । स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत अथे हे स्वनिगःया जःखः च्वंपिं आदिवासी तामाङत नापं देय्न्यंकंया आदिवासी जनजातितय्त तकं लिच्वः लाकूगु कथंया हिन्दू परम्परा दशैं पर्व खःसा वहे दशैं पर्वपाखें क्वत्यले मफुगु नेवाःतय्गु छगू मौलिक कथंया सभ्यता धइगु सिकाली संस्कृति खः ।

थुगु संस्कृतियात आः तक नं दशैंपाखें प्रभावित याये फुगु खने मदु । किपुलिं स्वयेबलय् पूर्व दक्षिणपाखे अले फम्पि लागां स्वयेबलय् पूर्व उत्तरपाखे, तःधं पुखुलिं पश्चिमपाखे यल जिल्लाय् लाःगु नेवाःतय्गु ऐतिहासिक नापं सांस्कृतिक रुपं महत्वपूर्णगु वस्ती खः ख्वना । खोकना नं धायेगु यानाच्वंगु ख्वना वस्तीं पूर्व उत्तरपाखे खुसि सिथय् लानाच्वंगु थाय् खः सिकाली ख्यः ।

उगु ख्यःयात सिकाली संस्कृति नापं सिकाली सभ्यताया उद्गम स्थलया रुपय् नालातःगु दु । धार्मिक रुपं जक मखु सांस्कृतिक रुपं अले नेवाःतय्गु हे सभ्यताया ल्याखं नं अतिकं महत्वपूर्णगु सिकाली ख्यः अले अन झिद्वःदँ स्वयां नं न्ह्यवंनिसें लानाच्वंगु ल्वहंया बिस्कं कथंया महत्ता दु । उगु थासय् च्वंगु थ्व ल्वहंया विशेष कथंया महत्व दु ।

स्वनिगःया जःखः च्वंपिं आदिवासी तामाङत नापं देय्न्यंकंया आदिवासी जनजातितय्त तकं लिच्वः लाकूगु कथंया हिन्दू परम्परा दशैं पर्व खःसा वहे दशैं पर्वपाखें क्वत्यले मफुगु नेवाःतय्गु छगू मौलिक कथंया सभ्यता धइगु सिकाली संस्कृति खः

थ्व ख्यःयात ल्वहं पुजाया सुरुवात जूगु थाय्या रुपय् नं माने यानातःगु दु । थनिं झिद्वःदँ स्वयां न्ह्यवंनिसें हे नेवाःतय्सं सुद्र्यःया जलं रिचार्ज जुइगु अले च्याइगु ल्वहं कथं थुकियात कयातःगु खः । थ्वहे ल्वहंपाखें मनूतय्त माःगु किरण अर्थात जः लिथ्वया वनाः शक्ति प्रदान याइगु धकाः नं अबले पत्ता लगे याना तःगु खः ।

उकिं अबलेनिसें हे उगु ल्वहंयात पुजाआजा यायेगु नापनापं ल्वहंया शिक्षा कायेगु तकं याना वयाच्वंगु जुयाच्वन । सिकाली ख्यलय् पुजा वनीपिं मिजं मस्तय्सं ज्वना वनीगु कुतः धइगु थौंसिबें झिंस्वसःदँ पुलांगु धकाः संवत् तकं उल्लेख यानातःगु दु । थुगुसी नं वंगु मंगलवाः बहनी दँय्दसं थें सिकाली संस्कृतियात निरन्तरता बीगु झ्वलय् निम्ह मिजं मस्त तुमा ज्वनाः सिकाली ख्यलय् वंगु जुयाच्वन ।

थ्यंमथ्यं पौने १० बजेपाखे नगु ग्वारा नांगु ल्वहं च्यानाच्वंगु खन । सुद्र्यःया किरण लानाः रिचार्ज जुइगु उगु ल्वहं च्याइगु घटना उपिं निम्ह मिजं मस्त जक मखु तःक्वःमछि स्थानीय मनूतय्सं नं खनेधुंकूगु दु । उकिं ख्वनाया स्थानीय नेवाःतय्गु निंतिं धाःसा नगु ग्वारा नांगु ल्वहं च्याःगु घटना छुं न्हूगु धाःसा अवश्य नं मखु ।

वास्तवय् दँय्दसं नःला स्वनेगु पारुंनिसें प्यन्हु तक ख्वनाया निगू गुथियापिं च्याम्ह मिजं मस्त प्यन्हु तक वनाः अनया निगः ल्वहंयात पुजा यायेगु नापं उगु ल्वहंया बारे शिक्षा हासिल यायेमाःगु चलन दु । थ्व निगः मध्ये छगः ल्वहं नगुमा धाइगु रिचार्ज जुइगु अले थः हे च्याइगु ल्वहं खः । उगु ल्वहंयात अनुसन्धातातय्सं परावैजनी किरण ल्वहं नं धायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

अथे हे मेगु ल्वहं सिकाली ल्वहं अर्थात श्रीकाली ल्वहं खः । श्रीकाली ल्वहं नं वहे सिकाली ख्यलय् दु । थुगु ल्वहंयात ध्यानाच्व माजु वा परावैजनी किरणया ल्वहं नं धायेगु याः । थुगु ल्वहं मनूतय्त किरण अर्थात जः बीगु ल्वहं खः । थुगु ल्वहंयात सफा यानाः वहे च्याम्ह मस्तय्सं प्यन्हु तक पुजा आजा यायेगु व ल्वहंया शिक्षा कायेगु याइ ।

न्हियान्हिथं श्रीकाली ल्वहंया नापं च्वनाः पुजा याइगु कारणं व च्याम्हं हे मस्तय्त किरण वनी अर्थात अःपुक धायेगु खःसा शक्ति वनी । उकिं न्हियान्हिथं प्यन्हु तक पुजा वनीपिं मस्तय्सं स्वांमा, तुमा, भोगत्यामा नापं थीथी कथंया मा थिल धाःसा छुं हे फल सइ मखु, बरु गना वनी । थ्व खँ धायेबलय् मेमेपिनिगु नितिं ला अजूचायापुगु खँ जुइफु तर ख्वनावासीया नितिं धाःसा थ्व छुं हे न्हूगु खँ मखु ।

थुकथं विशेष प्रकारया ल्वहं दुगु अले वहे ल्वहंयात पुजा याइगु चलन ख्वनाय् थनिं झिद्वःदँ स्वयां नं न्ह्यवंनिसें न्ह्यानाच्वंगु जुयाच्वन ।
ताः ई लिपा वनाः ख्वनाय् ख्वाःपाः प्याखं नं क्यनेगु सुरु जुल थ्व हे इलय् । ख्वाःपाः प्याखनय् मूल पात्र महालक्ष्मी दइसा हनुमान, शक्ति, भैरव, इन्द्रायण, बाराही, गणेश, ब्रम्हा, विष्णु, महेश्वर अर्थात महाद्यः, कुमार, इन्द्रयाणी व काली नं दइ ।

थुगु प्याखनय् महालक्ष्मीं महिषासुरयात बध याइगु खः । हनुमान जुइम्ह मनू हे महिषासुर जुयाः नं प्याखं हुली । स्वस्थानी बाखं नाप नं स्वाकातःगु थुगु प्याखंयात नेपाःया हे तसकं पुलांगु प्याखंत मध्ये छगू कथं माने याः । प्याखं ल्हुइगु इलय् हालीगु म्येय् संस्कृत भाषा व पाली भाषा नं ल्वाकज्यानाच्वंगु दु ।

उकिं थुगु प्याखं लिच्छिवीकालय् हे विकास जूगु खयेमाः धइगु अनुमान दु । इतिहासया छगू कालखण्डय् थुगु प्याखं दथुइ छकः पिहां वये मफयाः दी नं धुंकूगु जुयाच्वन । लिपा स्थानीय भक्तजन विष्णुदेव धाःम्ह मनुखं थुकियात हाकनं सुरु याःगु धकाः थ्यासफुली च्वयातःगु दु । ख्वनाय् क्यनीगु थुगु प्याखंयात ध्यानाच्व माजुया प्याखं, महालक्ष्मीया प्याखं धाधां आः रुद्रायणी प्याखं व ख्वनाया प्याखं नं धायेगु यानाहःगु दु ।

ख्वनाया थुगु प्याखं सुरु याइगु थाय् सिकाली ख्यः खः । वहे सिकाली ख्यलय् च्याम्ह मस्तय्सं सीकाभू नकेगु धकाः सकसितं भ्वय् ब्वनाः तःजिक भ्वय् नकीगु खः । थुगुसी शुक्रवाः कुन्हु उगु भ्वय् नकेगु नापं सिकाली प्याखं ल्हुइकेगु याइ । उगु हे इलय् ख्वाःपाः प्याखं अर्थात सिकाली प्याखं नं क्यनी ।

थथे थीथी कथंया संस्कृति दुगु सिकाली संस्कृति हनीपिं ख्वनाया नेवाःतय्सं दशैं नखः ला छु मोहनि नखः तकं हनी मखु । उमिसं ख्वनाया प्याखं क्यनाच्वंगु दु, ल्वहंयात पुजा यायेगु संस्कृतियात निरन्तरता बियाच्वंगु दु अले ल्वहंया ज्ञान हासिल यायेगु कथंया आदिवासीतय्गु थःगु हे कथंया संस्कृतियात नं निरन्तरता बियाच्वंगु दु ।

गनं ल्वहंया युग अले ल्वहंयात पुजा याइगु संस्कृति सुरु जूगु इलंनिसें हे सिकाली संस्कृति नं सुरु खयेमाः धकाः अनुमान याये फइगु आधारत यक्व दु । तसकं पुलांगु सिकाली संस्कृति अले उकियात हे ख्वनाया नेवाःतय्सं निरन्तरता बियाच्वंगुलिं थौंया इलय् तकं ख्वना धइगु दशैं नखःपाखें लिच्वः मलानाच्वंगु अले थःगु हे मौलिक कथंया संस्कृतियात निरन्तरता बियाच्वंगु वस्ती धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।

ख्वनाया सुयां हे छेँय् मोहनिया इलय् ल्वाभः व ज्याभः स्वनेगु ज्या नं जुइ मखु, नःलास्वां पीगु संस्कार नं हनी मखु, स्याक्वत्याक्व नं याइमखु अले चालं नं याइ मखु । अज्याःगु वस्ती खः ख्वना । उकिं दशैं जक मखु मोहनि नखः हे मदुगु वस्ती धइगु ख्वना धकाः नं म्हसीकेगु याः । ख्वनाय् खा लही मजिउ धइगु चलन दु ।

उकिं उकुन्हु तिनि ख्वनाय् खा लहीगु व्यवसाय याःम्ह छगू कम्पनीयात स्थानीय वडा ज्याकुथिं पौ हे च्वयाः खा लहीगु बन्द या धकाः उजं बिल । थनया सिकाली संस्कृति गुलि तःजि धायेबलय् थ्व प्याखं चले जुयाच्वंगु अवधि तक ख्वनाय् सुनां नं लाकां न्ह्याये मजिउगु व वा वःसा कुसां तकं कुइ मजिउ धइगु चलन नं दु । नेपाःमितय्गु हे तःजिगु नखः धाइगु मोहनि महँसे थःगु हे मौलिक जात्रा न्ह्याकीगु ख्वना नेपाःया हे छगू विशिष्ट संस्कार दुगु नेवाः वस्ती खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS