‘थाय्भु’या प्रसाद

#फणिन्द्ररत्न वज्राचार्य

‘थाय्भु’इ जिगु लेख छापे जूगु दु, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानय् थ्व पत्रिका उलेज्या जुइथाय् वा धकाः फोन वल । जि छय्मचाया ब्याहायाथाय् वनेमाःगुलिं पत्रिका उलेज्या याइथाय् वने मफुत । न्हापा न्हापा थें सफू धुकुतिइ वनाः ‘थाय्भु’ छगू न्याःवने धकाः मतिइ तयाच्वनागु वने मफयाच्वंगु ।

‘थाय्भु’या कार्यकारी सम्पादक रमेशकाजी स्थापित जिथाय् छेँय् झायाः जिगु लेख छापे जूगु थाय्भु ल्याः १० नापं १२०० तका दां नं जिगु ल्हातय् तयाबियादिल । म्हगसय् मखं थें थःगु मांभासं छपु लेख च्वयाः १२०० तका मछि दां ल्हातय् फये दयाः जितः उलिथुलि मदयेक लय्ताः वल ।

सम्पादक भाजुयात छि जिगु छेँय् थ्यंक झायाः थाय्भु पत्रिका व लेखकस्व बिउझाल, छितः यक्व यक्व सुभाय् दु धकाः सुभाय् लिसें लय्ता लःल्हाना ।२००५ सालय् जिं ‘धर्मोदय’ लय्पौयात जिगु ‘आमन्त्रण’ कविता छपु रजिष्टरी यानाः कलकत्ता छ्वया । सम्पादक अनिरुद्ध भन्तेनं छःपिनिगु कविता थ्यन ।

आः वइगु अंकय् छःपिनिगु कविता प्रकाशित जुइ, मेगु नं कविता छ्वया हयाबिज्याहुँ धकाः पोष्टकार्ड छगू छ्वया हयाबिज्याःबलय् आः जिगु कविता ‘धर्मोदय’ य् प्रकाशित जुइगु जुल धकाः मनस्वां ह्वल । छुं दिन लिपा जिगु कविता दुगु ‘धर्मोदय’ लेखक प्रति छगू व ग्राहक प्रति छगू यानाः निगू पत्रिका हुलाकिं बिइहल ।

थःगु कविता ‘धर्मोदय’ य् ब्वने खंबलय् जितः न्हापा गबलें मजूकथं लय्ताः वल । मेपिंत नं थःगु लेख न्हापां प्रकाशित जुइबलय् थथे हे लय्ताः वः जुइ । उबलय् लेख प्रकाशित जूगु ‘धर्मोदय’ छगू प्रति लेखकयात सितिकं छ्वयाहइगु खः । थ्व जिगु न्हापांगु कविता प्रकाशित जूगु ७१ दँ दत । आतक नेपालभाषाय् लेख च्वयाः लेखकस्व कायेमलंनि ।

थौं १२०० तका मछि ल्हातय् फये दुबलय् गथे लय्ता मवइ ?लिपा जि थः हे ‘धर्मोदय’ या सम्पादन यायेत न्हापायाम्ह सम्पादक सुदर्शन भन्तेलिसें कलकत्ता वनाः निम्ह जानाः लिकुनाच्वंगु ‘धर्मोदय’या अंकत फुक पिकया । थुबलय् सुदर्शन भन्तेनं छता मन्त्र कनाबिज्यात । ‘धर्मोदय’ छापे जुइगु कलकत्ताय् थ्वयात लेख च्वइपिं लेखकत च्वनीगु नेपालय् ।

जि नं न्हूगु नेपाल वलकि नेपालभाषाया उन्नति प्रगति जुइगु विश्वास कयाच्वनागु खः, तर विश्वासया अःखः स्कूल क्याम्पसय् नेपालभाषा ब्वनीपिं मदयावंगु, न्हापा थें साहित्य सम्मेलन मजूगु व धुस्वां सायमि, दुर्गालाल, पूर्ण वैद्य, भिक्षु सुदर्शन, लक्ष्मण राजवंशी व इन्द्र मालीया थाय् काइपिं न्हूगु पुस्ता पिहां मवःगु खनाः नैराश्यं त्यलाहःगु अनुभव यानाच्वना ।

‘धर्मोदय’यात लेख छ्वयाहिँ धकाः नेपालय् च्वंपिं लेखकपिंत न्ह्याक्व पौ छ्वःसां नं लेख छ्वयाहइगु मखु, लेख छ्वयाहइपिं कम हे जक दु । उकिं नेपालय् वनेबलय् लेखकपिनिगु छेँय् छेँय् वनाः लेख फ्वना हयेमाः । थन हिन्दी व मेमेगु भाषां थें लेखकपिंत लेखकस्व बिइफुगु मखु । उकिं थःत माःगु लेख मदइबलय् थम्हं लेख च्वयाः कथंया नां तयाः पत्रिका पिकायेमाः ।

अले जक लय् लय् पत्रिका पिकायेफइ । वसपोलया खँ न्यनाः जिं नं छक्वः निक्वः हेकथंया नां तयाः ‘धर्मोदय’ पिकया । जिं ‘चित्तधर हृदय स्मृति ग्रन्थ’, ‘मोतिलक्ष्मी उपासिका स्मृति ग्रन्थ’ व ‘मणिहर्ष ज्योति स्मृति ग्रन्थ’ नापं यानाः स्वंगू स्मृति ग्रन्थ सम्पादन याना । लेख फ्वनाः पौ च्वयां जक लेख मथ्यनाः लेखकपिंथाय् धुवांधू छेँय् छेँय् वनाः लेख फ्वना हया ।

लिमलाः च्वयेमफु धाःपिंथाय् छिं म्हुतुं धयादिसँ, जिं च्वये धकाः च्वयाः नं लेख मुंका हया । परन्तु नेपालभाषाय् नांजाःपिं वय्कःपिनिगु लेख मतसे मगाःपिंत गुलि इनाप यानाः नं वय्कःपिंके लेख काये मफयाः वय्कःपिनिगु लेख मतसे हे स्मृति ग्रन्थ पिकायेमाल । नेपालभाषाय् लेख च्वल धाःसा लेखकस्व दइगु, अंग्रेजी भाषाय् च्वल धाःसा झन हे अप्वः लेखकस्व दइगु व प्रचार नं अप्वः जुइगु, तर नेपालभाषाय् न्ह्याक्व मेहनत यानाः लेख च्वःसां नं ध्यबा छगः ध्यबा हे दइगु मखु ।

थथे जुयाः नेपालभाषाय् लेख च्वये मलाइगु व म्हाःगु जुइ धकाः थुइकेमाल । जिं ‘नेपाल’ ऋतुपौ सम्पादन यानाच्वनाबलय् नेपाली भाषा व नेपालभाषाय् नं समालोचक धकाः नांजाःम्ह रत्नध्वज जोशी मंत । मेपिं लेखकपिं मदुबलय् थाय्थासय् शोकसभा जुल, तर वय्कः मदुबलय् नेपाली भाषा क्षेत्रय् व नेपालभाषाया ख्यलय् नं शोकसभा जूगु मखना व ब्वनेमनं ।

‘नेपाल’ ऋतुपौ वय्कःया विशेषांक छगू पिकायेमाल धकाः लेखकपिंथाय् लेख फ्वं जुया । वय्कःया बारे च्वयाबियादीपिं तसकं कम हे जक लेखकपिं दत । उकिं सुदर्शन भन्तेनं बियाबिज्याःगु मन्त्र लुमंकाः जिं थम्हं हे लेख च्वयाः नागेन्द्रमणि कुलिशाचार्य व रत्नवज्र आचार्य धयागु छद्म नां तयाः विशेषांक पिकया ।

थ्वयां लिपा प्रेमबहादुर कंसाकार, ठाकुरलाल मानन्धर, केशवलाल कर्माचार्य, सूर्यबहादुर पिवाः, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, मोतिलक्ष्मी उपासिका व सत्यमोहन जोशीपिनिगु विशेषांक पिकयाबलय् व मेमेबलय् नं च्वय् धयागु निगू नां व जुजुभाइ गुरुजु व फरव नां तयाः ‘नेपाल’ ऋतुपौ पिकायेगु याना ।

जिगु तःगूमछि सफू श्रेष्ठ प्रकाशन, धर्मोदय सभा, नेपालभाषा परिषद्, रुवि प्रकाशन व कुतः पिकाकः आदि संस्थां पिकयाबिल । सफू प्रकाशित जूगु वापत जितः लेखक कथं गुलिस्यां झिगू, गुलिस्यां नीगू÷नीन्यागू तक सफू बिइगु यात । लेखकस्व कायेमखं । तर ‘सिद्धिचरण श्रेष्ठया घःमाः’ भूमिका संकलन नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानं प्रकाशित याःबलय् लेखक सिद्धिचरण श्रेष्ठयागु वय्कःया कायभाजु रविचरण श्रेष्ठयात बछि व सम्पादक जितः बछि लेखकस्व बियाहल ।

चित्तरञ्जन नेपाली नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानय् सदस्य जुया च्वनादीबलय् वय्कलं ‘चित्तधर हृदययागु ‘सुगत सौरभ’ नेपाली भासं अनुवाद यानाः उकी तयेत जितः भूमिका छगू च्वकादिल । थ्व भूमिका लेख कथं नेपाली भासं च्वयाबिउ धकाः धयादिल, च्वयाबिया । वय्कलं थ्व लेख मधुपर्कय् छापे याकादिल ।

मधुपर्कं जितः लेखकस्व वापत रु ६०० तका मध्ये कर कट्टी यानाः ल्यं दुगु दां बियाहल । न्ह्याबलें नेपालभाषां जक च्वया च्वनाम्हेस्यां नेपाली भाषाय् छपु लेख च्वयाबलय् लेखकस्व कायेखन । न्हापा नेपालभाषाय् सेवा भावनां जक लेख च्वइगु खः । स्तरीयतायात वास्ता याना मच्वं । थौंकन्हय् तका दःसा ज्या पक्का जुइगु जुयावल ।

न्हापा साहित्य सम्मेलनय् वःगु लेखत मूल्यांकन यायेत व प्रतियोगिता यानाः पुरस्कार बिइत मुल्यांकन याकीबलय् नं सितिकं हे मूल्यांकन याकेगु यानाच्वंगु खः । आः मूल्यांकन याकेत पारिश्रमिक बिइगु यानाहल । पूर्णकाजी ताम्राकारया कायपिंसं बाःनं खुगू सफू च्वयाथकादीगु दु । थ्व सफूया छम्ह छम्ह समालोचकयात समालोचना याकाः सफू पिकायेमाल धकाः जिथाय् धाः झाल ।

न्हापा थें मजू, थौंकन्हय् पारिश्रमिक मबिसे सितिकं ज्या यानाबिउ धाये मछिं धया । वय्कःपिंसं पत्रंपुष्पं भचा भचा बीमाली धकाः स्वीकार यानादिल । वय्कःपिंसं बियादीगु पत्रंपुष्पं तयाः खुम्ह समालोचकपिंत म्हतिं छगू सफूया समालोचना च्वया बिइत इनाप यानाः पौ च्वया । तःक्वः ताकेता यानाच्वने म्वायेक इलय् समालोचना थ्यंगुलिं निबन्धकार पूर्णकाजी ताम्राकारया खुगू सफूया समालोचना मुना ‘धकिं उलेवं’ याकनं प्रकाशित यायेफत ।

नेपालभाषाया छम्ह निबन्धकारयात जिं नापलाःपतिकं छिगु निबन्ध संग्रह पिकायेमाल धायेगु यानाच्वना । वय्कलं जिउ पिकाये का धयादिल । जिं निक्वः स्वक्वः धयागुलिं वय्कलं धयादिल, ‘पिकायेमाल खः, निबन्ध ला तःपुमछि हे दयेधुंकल । सुनां पिकयाबिइगु ? पिकया बिइम्ह सु ?’ धकाः न्यनादिल ।

जिं वय्कःयात छिगु निबन्ध संग्रह थ्वं पिकयाबी धकाः धायेफुगु मखु । उकिं जिं धया, ‘छिं हे पिकयादिसँ रे ।’ वय्कलं न्हिलाः न्हिलाः धयादिल, ‘सल नं बिइमानि, च्यः नं च्वं वनेमानिगु ला ?’ जिगु मेगु धायेगु छं मदयाः चुप जुया । नेपालभाषाय् सफू च्वयातःपिं तःम्ह दु, तर पिकयाबिइपिं दुगु मखु । नसेंमनसें सफू पिकाल हे धाःसां नं सफू न्याइपिं दइगु मखु ।

सफू विमोचन याइबलय् दंक बिइगु सफू न्याना यंकीपिं भचा दइ । तर ब्वनीपिं दइगु मखु । नेपालभाषाय् सफू प्रकाशन यायेगु धयागु खुसिइ गा पाये थें खः । प्रकाशन याःपिंत छुं फाइदा दइगु मखु । धार्मिक सफूया खँ मेगु हे दु । बद्री गुरुजु व धम्मवती गुरुमांजुयाथाय् जिमि छेँया फलानाम्ह जहान मंत । सफू छगू छापे यानाः दान बिइत माल धकाः छापे यायेगु सफू फ्वंवइपिं ग्वाःग्वाः दु ।

वसपोलपिंके कयायंकूगु सफू छापे यानाः दान बी, मू तयाः मिइमखु । साहित्यिक सफू जुल धाःसा प्रकाशक लुइके थाकु । अष्टमुनि गुभाजुया बाखं सफू तयार यानातःगु प्यदँ न्यादँ हे दयेधुंकल । तर प्रकाशक लुइकेफुगु मखु । वसपोलं धार्मिक सफू ला स्वंगू प्यंगू पिकाये धुंकल । बाखं सफू जक पिकाये मफु ।

वसपोल थःगु बाखं सफू छापे यायेगु इच्छा नुगलय् घानाः परलोक जुयाबिज्यात । थ्व तसकं दुःखगु खँ खः । नेपालभाषां च्वयाः जेल सजाय फयेमाःबलय् चित्तधर हृदय, सिद्धिचरण श्रेष्ठ व फत्तेबहादुर सिंहपिंसं नेपालभाषाया भविष्य बांमलाइगु हे जुइ ला धकाः निराश जुइधुंकूगु खः । वय्कःपिंसं नैराश्ययात साहित्य साधनाय् हिलाः जेलं पिहां झाःबलय् तःजिगु व तःगू सफू ज्वनाः पिहां झाल ।

स्कूल कलेजय् नेपालभाषा ब्वंकूगु, पालंपाः साहित्य सम्मेलन याःगु, तःगू क्याम्पसं दँपौ पिकाःगु, साहित्यया फुक धयाथें विधाय् धमाधम सफू प्रकाशन जुयाच्वंगु, नेपालभाषाय् एमए तक नं ब्वने दुगु स्वयाः वय्कःपिं अति खुसी जुल ।

जि नं न्हूगु नेपाल वलकि नेपालभाषाया उन्नति प्रगति जुइगु विश्वास कयाच्वनागु खः, तर विश्वासया अःखः स्कूल क्याम्पसय् नेपालभाषा ब्वनीपिं मदयावंगु, न्हापा थें साहित्य सम्मेलन मजूगु व धुस्वां सायमि, दुर्गालाल, पूर्ण वैद्य, भिक्षु सुदर्शन, लक्ष्मण राजवंशी व इन्द्र मालीया थाय् काइपिं न्हूगु पुस्ता पिहां मवःगु खनाः नैराश्यं त्यलाहःगु अनुभव यानाच्वना ।

आः जि ८९ दँ तक म्वाना च्वंगुलिं थःगु मांभाय् नेपालभाषाय् लेख च्वयाः १२००तका मछि लेखकस्व ल्हातय् फयेखन । खस नेपाली व अंग्रेजी भासं च्वयातःगु मचा साहित्यया थीथी ६० गू सफू छक्वलं नेपालभाषाय् अनुवाद जुल । जनकवि दुर्गालालं च्वयादीगु नेपालभाषाया मचा कवितायात खस नेपाली भाषां व खमेर, भियतनामी व लाओस भाषां नं अनुवाद यानाः पिकाये धुंकल ।

बर्मीली भासं नं अनुवाद यानाच्वंगु दु धयागु न्ह्यइपुगु बुखँ ब्वनेदत ।थथे हे यलय् नेपाल लिपि, साहित्य व संस्कृति विषयय् प्रशिक्षण जुल । ख्वपया दक्व स्कुलय् आवलिं नेपाल लिपि, नेपाल भाषा व संस्कृतिया विषय अनिवार्य याइगु जूगु दु । नेपालभाषा मंकाः खलःया दबूछेँ निर्माण यायेगु लागिं येँ महानगरपालिकां ५ करोड २५ लाख तका दां बिइगु जूगु दु धयागु खुसिलु खबर न्यनेदत । थ्व नेपालभाषाया बांलाःगु भविष्यया छुमां खः ।

‘थाय्भु’या प्रसादं जितः थुलि च्वके बिल । नेपालभाषाया भिं जुइमा ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS