आःया संविधानयात गुगु मिखां स्वयेगु ?

२०७२ सालय् पिहां वःगु संविधानय् नेपाः धर्म निरपेक्ष देय् खः धाल । अले धर्म निरपेक्षता धाःगु सनातन धर्मया निरपेक्षता धायेबलय् सनातननिसें चले जुयावयाच्वंगु धर्म संस्कृतिया संरक्षण यायेगु व धार्मिक स्वतन्त्रता दइगु धकाः नं च्वत ! थुकथंया विरोधाभास छाय् ? २०४७ सालय् खस नेपालीयात राष्ट्रभाषा अले मेमेगु मातृभाषायात राष्ट्रिय भाषा धकाः विभेद यानातःगु थासय् आः नेपाःया फुक्क भाय् हे राष्ट्रभाषा खः धयाबिल ।

हाकनं खस नेपाली भाय्यात जक सरकारी कामकाजी भाय्या मान्यता बियाः मेमेगु भाय् धाःसा प्रदेशं स्वयाः छ्यलेगु धकाः विभेद छाय् ? थुकथं हे भाषा आयोगया खँ तनाः प्रदेशया अधिकारतकं केन्द्रं ल्ययातःपिंसं स्वयेमानि धाःगु छाय् ? नेपाःया संविधानय् दुगु थुकथंया विरोधाभाषी खँ स्वयेबलय् नेपालय् धर्म निरपेक्षताया सवाल व जाति भाषाया सवालय् द्वन्द्व दु धइगु खँ न्ह्याम्हं बुद्धिजीवीं अःपुक थुइका कायेफु ।

धर्म निरपेक्षताया अर्थ धइगु राज्यं गुगुं धर्मयात माने याइमखु, राज्यं गुगुं धर्म कःघाइमखु, धर्म धइगु व्यक्ति व समुदायया आस्थाया खँ खः धकाः राज्यं स्वीकार याइ धाःगु खः । तर संविधानय् मिले हे मजूकथंया व्याख्या तःपिसं धर्म निरपेक्षताया अर्थ हे मथूगु खःला ? अवश्य नं मखु । थ्व ला धर्म निरपेक्षता तये मयःपिंत नं लय् तायेकेमाःगु नेतातय् बाध्यता खः ।

इमिगु दबावया लिच्वः खः । थुखें ठिक्क, उखें ठिक्क यायेमाःपिं नेतातय्गु करामत खः । थ्व उँट मार्का ज्या । क्वथीक स्वत धाःसा थ्व नेपाःया समाजय् न्ह्यानाच्वंगु निगू पक्षया द्वन्द्वया अभिव्यक्ति खः । अथे हे २०४७ सालया संविधानय् खस नेपालीयात राष्ट्रभाषा व मेमेगु मातृभाषायात राष्ट्रिय भाषा धकाः निगू ‘क्याटोगोरी’ दयेकूगु थासय् आः उकथंया ‘क्याटागोरी’ मदयेकल ।

‘स्टाटस’या ल्याखं दक्वं भाय् बराबर जुल । गुगुं भाय् छतँ च्वय् गुगुं भाय् छतँ क्वय् धइगु मंत । तर थथे यायेबलय् खस नेपालीभासं गुगु सुविधा भोग यानाच्वंगु खः, उकियात ल्यंकेगु गथे ? उकिं सरकारी कामकाजी भाषा धकाः धयाबिल ।न्हापां ‘हाः वःपिंत अप्वः हायेका तयेमते झीत सिधयेकी, उकिं सकसित बराबर धयाछ्व’ धकाः धाल ।

अले हानं सकसितं बराबर धायेबलय् झीसं नयाच्वनागु भत्ता गन काः वनेगु ले ? धकाः धाःबलय् ‘ए भत्तात खाइपाइ आएकोले पाउँछ धकाः च्व’ धाल । संविधान ब्वना स्वयेबलय् संविधान दयेकूपिंसं गुज्वःगु मानसिकता तयाः दयेकूगु धइगु यच्चुक सीदु । २०४७ सालया संविधानय् थीथी समुदायं थःथःगु मातृभाषां प्राथमिक शिक्षा बी दइगु खँ न्ह्यथनाबिउगु खः ।

ग्यानाः ग्यानाः बल्ल बल्ल थःगु ल्हाः द्यःने लाकाः संविधान हयेफुगुलिं थुमिसं उत्सव माने याइगु गुगुं अजू चायापुगु खँ मखु । उत्सव वा दीपावली याःगु थःपिं त्यात धकाः न्ह्यइपुकूगु जक मखु, त्यात धकाः क्यंगु नं खः ।

झीसं खँय् भाय्या शिक्षायात सरकारी बजेट व अधिकार, अले झीगु ज्या धाःसा झीसं थःपिंसं हे दां फुकाः यायेमाःगु ला ? धकाः धयाच्वनागु खः । तर आः थ्व खँय् नं संघीय कानुनअनुसार धइगु खँ तयाबिउगु दु । संविधान ब्वना स्वत धाःसा थुकथं संघीय कानुनअनुसार धयातःगु खँ मेमेथाय् नं लुयावइ ।

न्ह्यागुलिइ नं संघीय कानुनअनुसार धकाः केन्द्रया नियन्त्रणय् तयेत स्वयेमाःगु छाय् ? वस्तुतः थुकथं क्वय् अधिकार बीबलय् राज्य संचालन व ज्याखँ दक्वं इतर पक्षया ल्हातय् लाःवनी धकाः राज्य संचालकत ग्याःगुया छुमां हे खः । थुकिं नं राज्य संचालकत संविधान दयेकूगु इलय् तसकं हे ग्याःचिकु पहः तयाः गथे याःसा थःगु ‘खाइपाइ आएको भत्ता’ यात कायम याना तयेफइ धइगु मनस्थितिं ग्रस्त जुयाः दयेकूगु खः धइगु खँ थुकथं स्वयेबलय् खनेदया वइ ।

संविधान जारी याये न्ह्यः फताफत ब्वनाः भताभत पास याःगु धइगु भारतया अबलय्या विदेश सचिव एस. जयशंकर वयेधुंकाः ग्याःगुलिं जक मखु, क्वय् दना वयाच्वंपिं म्हमसिउपिं सु सु खः, सु सु खःपिं हावी जुइ धकाः ग्याःगुया अभिव्यक्ति नं खः । थुकथं ग्यानाः ग्यानाः बल्ल बल्ल थःगु ल्हाः द्यःने लाकाः संविधान हयेफुगुलिं थुमिसं उत्सव माने याइगु गुगुं अजू चायापुगु खँ मखु ।

उत्सव वा दीपावली याःगु थःपिं त्यात धकाः न्ह्यइपुकूगु जक मखु, त्यात धकाः क्यंगु नं खः । आःया संविधानया दकलय् बांलाःगु पक्ष धाये वा बांमलाःगु पक्ष धइगु हे थुगु संविधानं नेपाःया समाजय् दयाच्वंगु द्वन्द्वयात अभिव्यक्त यानाच्वंगु दु । थुगु अभिव्यक्ति बियाः नं हाकनं छगू पक्ष वा समुदायया ल्हाः द्यःने लाकातःगु नं यच्चुक सीदु ।

पंचायती संविधान ब्वंम्ह छम्ह अमेरिकी प्राध्यापकं गबलें नं नेपालय् थीथी भाय् दु, थीथी जाति दु व थीथी धर्म दु धकाः थुइके फइमखु । तर आःया संविधानं थीथी भाषा व धर्म दुगु जक मखु, अन दुने थीथी द्वन्द्व दु धाइगु नं अःपुक हे थुइका कायेफइ । अथे जूगुलिं प्रतिगामी व कट्टरपन्थी शक्तितय्सं थुगु संविधान व विशेष यानाः संघीयता हे नेपाःया निंतिं विखण्डनया पुसा खः धयाच्वंगु दु ।

संघीयता धइगु नां हे मदुसां संघीयता धइगु थुज्वःगु मखु, मेमेथाय् देसय् थें जुइमाल धइगु सः हे दइमखु धइगु कट्टरपन्थी प्रतिगामीतय्गु सोच छखे व थ्व पहिचान विनाया संघीयता जुल धइगु पहिचानवादी शक्ति छखे जुयाच्वंगु दु । नेपाःया नेतात धाःसा निखेरं क्वत्यलाः थःगु ल्हाः द्यःने लाके धुन, आः च्वकि ह्वलाः हे शासन न्ह्याकेगु धइगु सोचय् खनेदु ।

प्रतिगमनकारीतसें च्वकिया थासय् आः छक्वःयात जा हे नके धाःसां वा जा हे नकूसां इपिं हे वास्तवय् आदिवासी जनजातिया दुश्मन खः । थुमिसं २४० दँ तक व अझ आधुनिक राज्य प्रणाली वयेधुंकाः पंचायती व्यवस्थाया नामं गुगु संरचना व सेटअप दयेकल उकियात हे नेतातसें कब्जाय् काःगु खः ।

संविधान दयेकूबलय् उगु संरचना वा सेटअप स्यनी धकाः हे नेतात ग्याःगु खः । अथे जूगुलिं भाषा जातिया आन्दोलनय् सना जूपिं थ्व सवालय् स्पष्ट जुइमाः । ईसपया बाखनय् ब्यांचातय्सं द्यःयाके गबलें सुयात जुजु माल धकाः फ्वन, व मजिउ धाल, हाकनं मेम्ह जुजु माल धाल व नं मजिउ धाल, अन्ततः द्यवं शक्तिशाली जुजु धकाः सलांत्याः झंगः छ्वयाहःबलय् दक्व ब्यांचात नयाः सिधयेकल धाःथें झी जुइ मजिउ ।

पंचायती निरंकुश संविधानं भाषा, जातिया अस्तित्व तकं स्वीकार मयाःगु अवस्थां न्ह्याः वनाः झीपिं नां जकया राष्ट्रिय भाषा धकाः धायेकेत २०४७ सालय् सफल जुल । अनंलि आः धर्म निरपेक्ष व राष्ट्रभाषा धकाः च्वकेत सफल जुल । संघीयता नं वल । तर ‘खाईपाई आएका’ धाःपिसं चाःचाः हुइकाः थःपिनिगु ‘खाईपाई आएको सुविधा’ कायम यायेत सफल जुल । झीगु बल मगात । थुकिं झीपिं न्ह्याः वनेगु दी मजिउनि, झीगु दिपाः मवःनि धइगु छुमां क्यनाच्वंगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS