राष्ट्रिय अभिलेखालय जग्गाविहीन अवस्थाय्

न्यय्दँ तक छगू हे थासय् च्वनाः सुरक्षित महसुस यानातःगु राष्ट्रिय अभिलेखालय आः थःपिनि थाय् असुरक्षित जुइवं जग्गा बिहीन अवस्थाय् दु। मन्त्री परिषदं २०७१ साल बैशाख २५ गते उगु राष्ट्रिय अभिलेखालययात अनं चीकाः नारायणहिटी राजदरबार दुने तये यंकेगु निर्णय याःगु खःसां लिपा हाकनं अन विशेष गुरुयोजना कथं छुं नं ज्याकू मतयेकेगु व ट्रष्टया जग्गा जूगुलिं उकियात विशेष प्रयोजनया लागिं सुरक्षित यायेगु धइगु खँ पिहां वयेवं सिंहदरबारं चीकेगु निर्णय जूसां मेगु गुगु थासय् तये यंकेगु धइगु निश्चित निर्णय मजूगु कारणं थ्व इलय् राष्ट्रिय अभिलेखालय जग्गाविहीन अवस्थाय् लानाच्वंगु खः । संग्रहालय थन च्वने न्ह्यः वीर पुस्तकालय दुने तयातःगु थीथी कथंया सामग्री सुरक्षित यायेत भारत सरकारं भवन छगू दयेकाबिउगु खः । अन स्वयां अत्याधुनिक भवन २०२४ सालय् भारत सरकारं दयेके धुंकाः सिंहदरबार परिसरय् राष्ट्रिय अभिलेखालय स्थानान्तरण जुल ।

स्थानान्तरणया ५२ दँ लिपा उकियात नारायणहिटी राजदरबार दुने तयेगु निर्णय जुलं नं उकियात नं हाचां गाइकथं उगु हे सालया श्रावण २२ गते मेगु निर्णय यानाः अभिलेखालययात मेथाय् जग्गा बीगु खँ पनाबीवं आः अभिलेखया संरक्षणय् तकं संकट ब्वलंगु दु। हाल अन नियमित मत वयाच्वनीगु थाय्, सुरक्षाया ल्याखं नं उलि हे सुरक्षित व निषेधित क्षेत्र घोषणा यानातःगु थाय् जूगु कारणं छुं कथंया अप्रिय घटनापाखें नं बचे जुयाच्वनीगु थाय् खः । भारत सरकारं दयेका बिउगु व जर्मन सरकारं दयेका बिउगु निगू अत्याधुनिक भवन नं दुगु थाय् जुयाः वर्तमान संग्रहालयया पदाधिकारी व कर्मचारीत धाःसा उगु थाय् त्वताः मेथाय् वने चाहे जुयाच्वंगु मदु। मन्त्रीपरिषदं अथे थाय् हे सर्वोच्च अदालतया पार्किब व्यवस्थापन यायेगु प्रयोजनया निंतिं बियेगु धकाः निर्णय यायेवं उकिया बारे अध्ययन यानाः निदँ बिकाः छगू प्रतिवेदन तयार जूगु दु ।

उगु प्रतिवेदनय् नं थुगु अभिलेखालययात स्थानान्तरण याये मजिउ धइगु हे निष्कर्ष पित बियातःगु दु। नेपाल सरकारयात लःल्हाःगु थ्व ‘राष्ट्रिय अभिलेखालयको स्थानान्तरण गर्ने निर्णय सम्बन्धी अध्ययन प्रतिवेदन २०७३’ य् राष्ट्रिय अभिलेखालययात आः संघीयता अनुरुपया सार्वजनिक अभिलेख व्यवस्थापन ज्याकू ‘पब्लिक रेकर्ड म्यानेजमेन्ट अफिस’ कथं विकास यायेत सुझाव बियातःगु दु। तर उकी सरकारया ध्यान वनाच्वंगु मदुनि। नेपाल सरकार संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्यन मन्त्रालय अन्तर्गत चले जुयाच्वंगु पुरातत्व विभागया थ्व राष्ट्रिय अभिलेखालयं आः न्हूम्ह पर्यटनमन्त्री वयेवं थप आशा यानाच्वंगु दु। उकिं नं थःपिसं स्वदँ न्ह्यः नेपाल सरकारयात लःल्हानागु प्रतिवेदनयात कार्यान्वयन याइगु खँय् अन कार्यरत कर्मचारी व अधिकारीतय् विश्वास ब्वलना वःगु दु। भाषा, संस्कृति, धर्म, इतिहास, लिपि व थीथी विषयया झिद्वलं मल्याक मौलिक अभिलेख व उकियात माइक्रोफिल्म दयेकाः निगू अलग्ग अलग्ग भवनय् अभिलेखालयं रेकर्ड वा अभिलेख सुरक्षित यानातःगु दु ।

स्थानान्तरणया ५२ दँ लिपा उकियात नारायणहिटी राजदरबार दुने तयेगु निर्णय जुलं नं उकियात नं हाचां गाइकथं उगु हे सालया श्रावण २२ गते मेगु निर्णय यानाः अभिलेखालययात मेथाय् जग्गा बीगु खँ पनाबीवं आः अभिलेखया संरक्षणय्त कं संकट ब्वलंगु दु।

राष्ट्रिय जीवनया छुं नं महत्वं जाःगु भ्वं थुलि तःधंगु ल्याखय् संकलन जुयाच्वंगु थ्व छगूयां छगू जक अभिलेखालय खः । थुकियात हे अन तये थन तये धाये मफयाच्वंगु इलय् वर्तमान पदाधिकारी व कर्मचारीतय्सं नं सरकारया निर्णयं थःपिंत नुगलय् घाः लाकूगु महसुस यानाच्वंगु दु। अभिलेखालयया प्रमुख सौभाग्य प्रधानाङ्ग थःम्हेस्यां हे नं नारायणहिटी दरबारं नं सिटी प्लान दयेकेगु निंतिं जग्गा मबिउगु नापं पुलांगु थाय् हे तसकं सुरक्षित जूगु कारणं अभिलेखालययात उगु जग्गां चीकेगु मन्त्रीपरिषदया निर्णय उचित मजूगु खँ तयादी ।

सरकारया योजना बारे थःपिं आः नं अनभिज्ञ हे जुयाच्वनागु खँ स्पष्ट यासें वय्कः प्रमुख प्रधानाबपिं बारम्बार सरकारं उगु थासं चिला वनेमाल धकाः पौ वइगुयात सरकारया अदूरदर्शिता, पुरातात्विक महत्व मथूपिनिगु खँ न्यनाः थाय् स्थानान्तरण यायेत स्वयाच्वंगु व सर्वो च्च अदालतयात जग्गा माःगु खःसां स्वीपी-पीपी जग्गा आः हे सिंहदारबार दुने सर्वाेच्च अदालत नापं हे दुगु तर्क तया वयाच्वंगु दु। मन्त्रीपरिषदं न्यादँ न्ह्यः हे उगु जग्गा सर्वोच्च अदालतय् वइपिनिगु निंतिं पार्किब यायेगु थाय् कथं छ्यलेगु निंतिं माल धयाः थ्व थाय् सर्वोच्च अदालतयात बीगु निर्णय याःगु खः । तर उगु निर्णय लागू यायेत वैकल्पिक रुपं आः च्वनाच्वंगु वा सरकारं तयातःगु थ्व सरकारी भवन हे थुनेगु गुगु निर्णय जूगु खः, उगु निर्णयं कच्चा बुद्धि पिज्वः धकाः छम्ह पुलांम्ह अभिलेखालयया सम्वन्धित मनुखं धाःगु दु ।

झिंनिपी जग्गाय् न्यनाच्वंगु थ्व अभिलेखालययात अनं चीकाः गन तयेगु धइगु धाःसा आः तकं मन्त्रीपरिषदं निर्णय याःगु मदुनि । खालि थ्व थासं चीकेगु धइगु निर्णय यथावत यानाः जग्गा बीगु निर्णय धाःसा लित कयाबिउगु दु। थ्व हे थौंया अभिलेखालयया लागिं कपाः स्याःगु विषय जूगु दु। उगु थासं अभिलेखालयया भवन चीकेगु निर्णय यथावत यानाः जग्गा बियेगु निर्णय जक बदर यायेवं अभिलेखालय आः ‘घरको न घाटको’ धइगु नेपाली उखान थें जूवनाच्वंगु दु। थःपिसं थुगु गुनासोयात तःक्वःमछि हे लिखित व मौखिक रुपं  नं मूख्य सचिवया ज्याकुथिइ थ्यंके धुनागु कनादिसें अभिलेखालयया प्रमुख सौभाग्य प्रधानाङ्ग आः याकनं सरकारं थ्व थाय् त्वःतेगु निर्णय याःसा बांलाइगु मखुत धाःसा गुलिखे महत्वपूर्ण अभिलेख हे नष्ट जुइफुगु खँय् सचेत यानादिल । वय्कःया कथं अन दुने तयातःगु गुलिखे अभिलेख छगू थासं मेगु थासय् चीके माल धाःसा अथें हे नष्ट जुयाः उगु अभिलेखया मौलिक स्वरुप झीके गब्लें हे मदइ कथं हुया वनीगु तकया सम्भावना दु। थ्व धइगु इतिहास व मौलिकता हे मदयेका छ्वयेगु खः ।

२०४६ साल अन्तर्गत नीस्वंगु संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग अन्तर्गत चले जुयाच्वंगु ज्याकू खः । ज्याया प्रकृति स्वयेबलय्थु किं केन्द्रीय प्रकृतिया ज्या यानाच्वंगु दुसा सांगठनिक स्वरुपया ल्याखं जिल्ला स्तरया खः ।

थ्व ज्याकुथि अभिलेख संरक्षण ऐन २०४६ साल अन्तर्गत नीस्वंगु संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग अन्तर्गत चले जुयाच्वंगु ज्याकू खः । ज्याया प्रकृति स्वयेबलय् थुकिं केन्द्रीय प्रकृतिया ज्या यानाच्वंगु दुसा सांगठनिक स्वरुपया ल्याखं जिल्ला स्तरया खः । न्हापां थज्याःगु थीथी कथंया अभिलेख बसन्तपुर  रबारया छगू क्वथाय् जक तया वयाच्वंगु खः । लिपा विक्रम संवत् १९०४ य् न्हापांखुसी थनया थीथी चीजत दरबार हाइस्कुलय् तये यंकल । विक्रम संवत् १९५७ सालय् बीर शमशेर जबरां घण्टाघर लागाय् वीर पुस्तकालय चले यायेवं अन दुगु फुक्कं राष्ट्रिय महत्वं जाःगु अभिलेखत वीर पुस्तकालयय् तये यंकूगु खः । उगु भवनय् च्वंगु फुक्कं चीजयात अध्ययन यानाः विक्रम संवत् १९६३ सालय् न्हापांखुसी कलकत्ताया एशियाटिक सोसाइटीया तत्वाधानय् पण्डित हरिप्रसाद शास्त्रीं ग्रन्थतय्गु सूचीपत्र तयार यानादिल । उगु सूचीपत्रया हे लिधंसाय् विक्रम संवत् १९७९ सालं चन्द्र शमशेरं लगत समिति खडा यात । तयार याःगु लगत कथं हे ग्रन्थत व लिपा संकलन जूगु ऐतिहासिक भ्वंत आः तकं उगु पुस्तकालयं अभिलेखालय भवनय् हयाः मुंकातःगु खः ।

२०२४ सालय् वयाः जक राष्ट्रिय अभिलेखालय विधिव रुपं स्थापना जूगु खः । थन नेपाःया इतिहास व संस्कृतिया अकाट्य श्रोत कथं लानाच्वंगु अभिलेखात्मक सम्पदात आपालं विधाया अभिलेख मुंकातःगु दु। सातौं आठौं शताब्दीनिसें बीसौं शताब्दीया प्राकृत, संस्कृत, पालि, मैथिली, नेवाः, तिब्बती नापं थीथी भाषाया ग्रन्थत दु। प्राचीन देवनागरी, मैथिली, रञ्जना, नेपाल लिपि, बंगाली, उत्तर लिच्छवि लिपि प्रयोग यानाः तयार यानातःगु ज्योतिष, आयुर्वेद, योग, धर्मशास्त्र, पुरान, दर्शन, तन्त्र, कर्मकाण्ड, साहित्य, व्याकरण, इतिहास सम्वन्धी सलंसः सफू व थ्यासफू नं अन मुंकातःगु दु ।

अथे हे ताडपत्र, भोजपत्र, नीलपत्र, नेपाली भ्वंतय् च्वयातःगु अभिलेख व थ्यासफू जक द्वलंद्वः धइथें दु। थ्यंमथ्यं अन स्वीद्वः हस्तलिखित वा ल्हातं च्वयातःगु ग्रन्थ मुंकातःगु दु। झिंछगूगु व झिंनिगूगु शताब्दीनिसें नीगुंगूगु सदी तकया अथे हे च्याद्वः ति धर्म, संस्कृति व इतिहास सन्वन्धी हस्तलिखित व ब्लक प्रिन्ट सामग्री दुथ्यानाच्वंगु दु। राष्ट्रिय अभिलेखालय, केशर पुस्तकालय, देय्या थीथी भूभागय् च्वंगु मठ, देगः व निजी गुथिया गुम्बाया माइक्रोफिल्म दयेकाः सुरक्षित अवस्थाय् तयातःगु दु।

अथे हे उगु अभिलेखालयय् पृथ्वीनारायण शाहया दिब्योपदेशया हस्तलिखित प्रति, ऐतिहासिक भ्वंत, लालमोहर, सन्धी सम्झौता, ऐतिहासिक पौ, स्याहामोहर,  ड्गनिशाना, सनद, इच्छापत्र जक स्वद्वःया ल्याखय् मुंकातःगु दु। विक्रम संवत् १९०५ निसें २००२ साल तकया गोरखापत्र, हुलाक तिकटत नं मुकातःगु दु। लिपांगु इलय् विक्रम संवत् २०७२ सालया असोज ३ गते संविधानसभां जारी जूगु नेपालया संविधानया प्रमाणित प्रतिसमेत अन संरक्षणया लागिं तयातःगु दु। थुलि महत्वं जाःगु थ्व अभिलेखालययात थाय् हिलेगु, बाय् हिलेगु नामय् वायेत्यः फ्वायेत्यः यायेत्यंगु खँय् पुरातत्व विभागया कर्मचारी व पदाधिकारीत जक मखु कि सामान्य मनूतय्त नं नुगः मछिनिगु स्वाभाविक हे खः । उकिं नं थुगु अभिलेखालय थनं चीकेगु ज्या मिले हे मजूगु धइगु धारणा पिब्वइगु कथंया राय सुझाव व धारणा तयाः ७ बुंदे अध्ययन प्रतिवेदन  नेपाल सरकारयात बुझे याःगु खः ।

उगु प्रतिवेदनय् राष्ट्रिय अभिलेखालयया परिचय, राष्ट्रिय अभिलेखालय स्थापना, राष्ट्रिय अभिलेखालयया संकलन, राष्ट्रिय अभिलेखालयया भवन, कानूनी व्यवस्था, अभिलेखालय संरक्षणया नियमाबली, ज्या, खँ अधिकार व दायित्व नापं २०७२ सालया विनाशकारी भुखाय्पाखें छुं मजूगु खँ दुथ्याः । अथेंतुं अभिलेखालयया स्थानान्तरण  येबलय् जुइगु तत्कालीन लिच्वः व दीर्घकालीन लिच्वयात नं कुलातःगु दु। थुकी तत्कालीन लिच्वलय् अति संवेदनशील व उच्च जोखिमय् लानाच्वंगु ताडपत्र, भोजपत्र आदि नष्ट जुइगु व मेमेगु दस्तावेजत नं गुइगु, स्यनीगु खँत न्ह्यथनातःगु दु। दीर्घकालीन प्रभाव कथं अभिलेखया आयु म्हो जुइगु, निभाः, आद्र्रता, तापक्रम नं स्वीकृति तापक्रम स्वयां अप्वः जुयाः फ्वसा ह्वइगु व किलं नइगु खँ दु। उकिं थ्व इलय् मेथाय् गनं हे थुगु अभिलेखालय सारे याये मजिउगु  प्रतिवेदनय् महत्व साथ न्ह्यथनातःगु दु

 

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS