बुद्ध झीथाय् गुबलय् वल ?

इतिहासया विद्यार्थीया नितिं न्ह्याब्लें न्ह्यथनेबहःगु न्ह्यसः जुयाच्वनी, नेपाः देसय् बौद्ध धर्म गुबलय् दुहां वल जुइ ? बुद्ध जीवनकालय् हे बौद्ध धर्म नेपाः थ्यने धुंकूगु खः धायेगु यक्व आधार दु । बोधिज्ञान प्राप्त जुइ धुंकाः बुद्ध थःगु देय् कपिलवस्तुइ बरोबर वनेगु च्वनेगु याःगु खनेदु । बुद्ध थ्याक्क ग्वक्वः कपिलवस्तु वन जुइ ले ? थ्व नं मेगु न्ह्यसः खः ।

थुकिया पाय्छि लिसः धाःसा झीके मदु, छाय्धाःसा बौद्ध ग्रन्थय् थुकियात कयाः फरक फरक तथ्य उल्लेख दु । श्रीलंका, वर्मा व तिब्बतया बौद्धग्रन्थय् थुकियात कयाः ख“ अथे हे धयागु मदु । बुद्ध दकलय् न्हापा थः हे अबु शुद्धोदनया ब्वनाय् कपिलवस्तु थ्यंगु खः, अले थुकिया झ्वलय् धर्मदेशना नं याःगु खः ।

थ्व ल्याखं आधुनिक नेपाः देशय् बौद्धधर्म प्रवेश जूगु थ्व हे न्हि खः धकाः धायेछिं । थ्व ई धयाःगु बुद्धत्व प्राप्तिया न्हापांगु द“ खः । थुकिया निंतिं शुद्धोदन जुजुया मन्त्री कालुदायीं मू भूमिका म्हितूगु खः । कालुदायी मचाबलय् सिद्धार्थ गौत्तमया पासा खः । बुद्धयात निमन्त्रणा यायेत कालुदायी थःहे बुद्धयाथाय् थ्यंगु खः ।

थुकिया लिउने सायद थः पुलांम्ह पासाया ख्वाः स्वयाः बुद्ध कलिपवस्तु वयेत म्हा धाइमखु जुइ धकाः बिचाः याःगु नं जुइमाः । बुद्ध स्वलाः तकया यात्रा लिपा स्वांयाः पुन्हिकुन्हु हे कपिलवस्तु थ्यंगु खः । अथे धयाःगु कन्ह्यया न्हि । कन्हय् २५६३ क्वःगु बुद्ध जयन्ती । बौद्ध धर्मया इतिहासय् थ्व न्हिया तसकं महŒव दु ।

सिद्धार्थ गौतम थ्व हे दिनय् बुल, बोधिज्ञान नं प्राप्त यात, अले बुद्धया निर्माण नं थ्व हे न्हि कुन्हु जूगु खः । उलि जक मखु, नेपाःया इतिहासया ल्याखं स्वयेगु खःसा थ्व हे व न्हि खः, गुबलय् बुद्ध दकलय् न्हापां कपिलवस्तु थ्यन । उकिं थुकिया ऐतिहासिक महŒव दु । थ्व इलय् बुद्ध छवाः लुम्बिनी च्वन ।

थ्व झ्वलय् यक्व थासय् धर्मदेसना नं यात । बुद्ध हाकनं कपिलवस्तु थ्यंगु धयागु थुकिया प्यद“ लिपा खः, गुबलय् शुद्धोदन तसकं बिरामी जुल । थ्व हे इलय् बुद्ध निक्वःगु खुसी कपिलवस्तुइ थ्यन, अले थः अबुयात नापलात । उबलय् बुद्ध वैशालीइ न्याक्वःगु वर्षावासया निंतिं च्वनाच्वंगु खः ।

उबलय् नं बुद्धं धर्मदेसना यात । तर उकिया छवाः लिपा हे शुद्धोदनया निधन जुल । उकिं हे बुद्ध थ्व इलय् धाःसा ताउत कपिलवस्तुइ च्वन । थ्वयां लिपा बुद्ध हाकनं निक्वः कलिपवस्तुइ थ्यंगु न्ह्यथनातःगु दु । छक्वः कपिलवस्तुया शाक्य व कोली दथुइ रोहिणी खुसीयात कयाः ल्वापुया स्थिति वःबलय् खः ।

मेगु धाःसा विडुडभं शाक्यतय्त स्यायेत थःगु सेनानापं कपिलवस्तु वनाच्वन धयाःगु ख“ न्यनेवं बुद्ध कपिलवस्तुइ हथासं थ्यंकःवंगु खः ।
थुकथं धायेछिं बुद्ध कलिपवस्तु थीथी इलय् थ्यंगु दु । स्वनिगलय् बौद्ध धर्म गुबलय् थ्यन ले सा ? मेगु न्ह्यसः । बुद्धया इलय् नं नेपाः धयाःगु हे स्वनिगः जुयाच्वंगु खः ।

वंशावलीइ पुइका स्वल धाःसा बुद्धया इलय् हे बौद्ध धर्म स्वनिगलय् थ्यने धुंकूगु खनेदु । उबलय् थन किराततय् शासन न्ह्याच्वंगु खः । इसापूर्व खुगूगु व न्यागूगु शताब्दीपाखे दक्षिणया व्यापारीत स्वनिगलय् थ्यने धुंकूगु खनेदु । थुपिं व्यापारीतय् नापं भिक्षुत खनेधुंकूगु खः । बुद्ध थः हे स्वनिगलय् थ्यंगु दयेमाः अथवा मदयेमाः ? थ्व हाकनं मेगु न्ह्यसः ।

बौद्धमार्गी देसय् बुद्ध वःगु बारे थःथःगु हे बाखंत कना वयाच्वंगु प्रचलन दु । थ्व लोकोक्ति खः, तर थुपिं गाक्कं लोकंह्वाः । झीथाय् नं थज्याःगु हे बाखंत मदुगु मखु । गथेकि स्वयम्भू पुराणय् बुद्ध किराँत जुजु जितेदस्तीया पालय् स्वनिगलय् थ्यंगु खः धकाः न्ह्यथनातःगु दु । उकी धयातःगु दु, बुद्ध थः शिष्यतनाप स्वयम्भू लिक्व च्वंगु पुच्छाग्र चैत्य थ्यंकाः अन हे धर्म देशना यात ।

श्रीलंकाय् स्वक्वः बुद्ध वःगु खः धाइ, वर्माय् नं बुद्ध थ्यंगु दु धाइ । अथे धयाःगु थुपिं निगुलिं देय्या विश्वास खः, बुद्ध स्वयं थः हे थ्यंकाः अन बौद्धधर्मया प्रचारप्रसार यात । बुद्धया जन्मभूमि लुम्बिनी आःया आधुनिक नेपाः देसय् लाःगु ल्याखं बौद्धधर्म उबलय् हे थन थ्यने धुंकूगु तथ्ययात ऐतिहासिक ल्याखं धायेत छुं मपाः ।

पालि साहित्यय् नं थुकियात कयाः यक्व न्ह्यथनातःगु हे दु । थुकिं आधुनिक नेपाः देसय् बुद्ध वःगुयात कयाः झीसं बाखंया लिधंसा कयाच्वने म्वाः । आनन्द व अशोकया ख“ मूलसर्वास्तिवाद विनयसूत्रय् दक्षिणया व्यापारीत नेपाः देसय् वनीगु उल्लेख दु । थुपिं हे व्यापारीत नाप भिक्षुत नं नेपाः देसय् वन नं धयातःगु दु ।

उमिसं हे स्वनिगलय् म्हासुगु चिवर फिना तःपिं भिक्षुत खन धकाः न्ह्यथनातःगु दु । बुद्ध म्वानाच्वंगु इलय् हे विडुडभं कपिलवस्तुया शाक्यतय्त नरसंहार यात । बुद्ध न्हापांगु इलय् ला विडुडभयात थथे याते मते धकाः पंगु खः । निक्वःगुखुसीइ धाःसा विडुडभं छम्ह छम्ह यानाः शाक्यतय् स्यात ।

विडुडभया थ्व आक्रामणय् लाःसां छुं शाक्यत बिसिउँ वनेत ताःलात, थुपिंमध्ये छुं धाःसा स्वनिगलय् नं थ्यन । थुपिंमध्ये छुं ला आनन्दया थः हे लाःपिं खः । आनन्द थः हे बुद्धकालीन भिक्षुतमध्ये दकलय् नांजाःम्ह खः, व ला बुद्धया नीजि सहायक तकं खः । मूलसर्वास्तिवाद विनयसूत्रय् नं आनन्द थःथिति नापलायेत स्वनिगलय् वन धकाः धयाःतःगु दु ।

थ्व ल्याखं धायेछिं बुद्धया जीवनकालय् हे शाक्यत स्वनिगलय् थ्यनाः थनयापिं हे जुइधुंकूगु खः । अले थ्व हे इलय् बुद्धधर्म नं स्वनिगलय् थ्यन धकाः धायेछिं । थनथाय् लाक्क सम्राट अशोकया ख“ नं न्ह्यथने माः । नेपाः देसय् बौद्ध धर्मया प्रचार व प्रसार यायेत नं अशोकया तःधंगु ल्हाः दु । बुद्ध मदयेवं वया जीवननाप स्वाःगु थाय्त उबलय् हे तसकं महŒवपूर्ण जुइधुंकूगु खः ।

थुकी लुम्बिनी ला लाइगु हे जुल, बुद्ध जन्मभूमिया ल्याखं । अशोकं नं लुम्बिनीया यात्रा यात । थःगु राज्याभिषेकया २० द“ क्यंगु इलय् अशोक लुम्बिनी थ्यंकःवःगु खः । उबलय् वं पलिस्था याःगु अशोक स्तम्भ हे लिपा वनाः बुद्ध लुम्बिनी बूगु खः धयागुया दकलय् तःधंगु व अकाट्य प्रमाण जुल । अशोकया शासनकालय् हे स्वक्वःगु बौद्ध संगायना नं जूगु खः ।

थ्व संगायनालिपा अशोकं थः दूततय्त बौद्धधर्मया प्रचारप्रसारया नितिं थीथी देशय् छ्वल । बौद्धधर्मया खास प्रचारप्रसार थनं हे जूगु खः । थुपिं दूततमध्ये छथ्वः उत्तरपाखे हिमालय प्रदेशय् नं वंगु खः । अले थुकिया प्रमुख खः, मज्झिम स्थविर । वया नं छम्ह प्रमुख शिष्य काश्यप स्वनिगः थ्यंगु विश्वास दु ।

काश्यपया कुतलं हे थनया आदिवासीतय्सं बौद्ध धर्म ग्रहण यात धाइ । थनया आदिवासीतय्सं बौद्ध धर्मबारे थ्वयां न्ह्यः हे न्यना तयेधुंकूगु खः । थुकिं बौद्ध धर्म नालाकायेत छुं थाकु मजुल । सम्राट अशोक स्वयं स्वनिगलय् वःगु विश्वास नं दु । वं हे पाटनया ल्याखं यल पलिस्थायात नं धाइ ।

वंशावलीइ अशोक थः गुरु उपगुप्त व म्ह्याय चारुमतिनाप स्वनिगलय् वःगु धाइ । थुकिया हे झ्वलय् वं यलया प्यंगू कुनय् स्तुप पलिस्था यात । अशोकया स्वनिगः यात्रायात ऐतिहासिक ल्याखं पुष्टि यायेत धाःसा थाकु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS