ऐतिहासिक बिस्काः जात्रा शुरु

ख्वप – वि.सं. न्हूदँ न्ह्यःने थ्यंकः वःगुयालिसें शुरु जुइगु तान्त्रिक महत्व कुबियाच्वंगु थनया नांजाःगु ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्वं जाःगु लिच्छवीकालीन बिस्काः जात्रा म्हिगःनिसें तःजिक शुरु जुल । म्हिगः सुथय् भैरवनाथया पुजालिसें शुरु जुइगु थ्व जात्राय् न्हिनसिया इलय् स्थानीयवासीया पुजा सिधयेकाः गुथि संस्थानया ज्याकुथिं हःगु सरकारी पुजा सिधयेवं भैलः खः सालाः जात्रा शुरु जूगु गुथि संस्थान ख्वपया प्रमुख हरिप्रसाद सुवेदीं कनादिल ।

वि.सं.या न्हूदँ वये प्यन्हु न्ह्यः शुरु जुयाः वि.सं.या न्हूदँया न्यान्हुतक न्ह्याइगु बिस्काः जात्रा थनया स्थानीय वासिन्दातं च्याचा गुन्हुतक तसकं धुमधामपूर्वक न्यायेकेगु याना वयाच्वंगु दु । जात्राया न्हापांगु न्हिं म्हिगः सुथंनिसें भैरव व भद्रकालीया पुजा यानाः सनिलय् भैलः खः व भद्रकालीया खः सालाः जात्रा न्यायेकीगु परम्परा दया वयाच्वंगु दु ।

परापूर्वकालंनिसें न्ह्याना वयाच्वंगु विश्वय् लोकंह्वाःगु बिस्काः जात्रायात ‘सर्प अर्थात नागयात स्याःगु’ अर्थय् नं कायेगु याना वयाच्वंगु थ्व जात्राय् तान्त्रिक विधिपूर्वक दयेकातःगु भैलः खः व भद्रकालीया खः तःमधि त्वालं ख्वपया थःने लागाय् लाःगु त्वाः क्वाछेँ, साक्वथा, सुकूध्वाखा, ग्वःमधि थ्यंकाः लित हयेगु प्रचलन दु । द्यःखःयात क्वःने लागाया गःहितिइ तक थ्यंकेवं म्हिगः न्हापांगु दिंया द्यःखः सालेगु जात्रा क्वचायेकीगु खः ।

परापूर्वकालय् ख्वपय् च्वंम्ह छम्ह प्रतापी जुजुया तसकं अद्भूतम्ह बांलासे च्वंम्ह राजकुमारी दु । जुजुं उम्ह राजकुमारीलिसे इहिपा याइम्हेसित थम्हं राजगद्दी हे लःल्हायेगु धायेवं राजगद्दी दइगु आसं राजकुमारीलिसे इहिपा यायेत आपालं राजकुमार वल, तर गुम्ह राजकुमारं राजकुमारीलिसे इहिपा याइगु खः, व न्हापांगु चा हे लासाय् सिनाच्वनीगु खः ।

भैलः द्यःया रथय् तलेजुया पुजारी, तलेजुया नाइके नरेन्द्र जोशीं खड्ग, तरवार, निशान तयेधुंकाः गुथि संस्थानपाखें यंकूगु सरकारी पुजा सिधयेवं द्यःखः (रथ) सालेगु शुरु याइ । विक्रम संवत्कथं सौरमासया लिधंसाय् न्यायेकीगु बिस्काः जात्राय् ‘बी सित अर्थात नागनागिनी सित धइगु भावया लिधंसाय् लिच्वछवीकालीन इलंनिसें थ्व जात्रा न्यायेकेगु याना वयाच्वंगु तलेजुया नाइके जोशीं कनादिल ।

चैत मसान्तय् हलिंपताःसहितया यःसिं थनेगु व बैशाख १ गते सनिलय् उगु यःसिं क्वःथलेगु याइ । बैशाख १ गते भ्यलुख्यलय् तःधंगु हे मेला जुइ । थ्वकुन्हुया जात्रा स्वल धाःसा शत्रुनाश जुइ धइगु जनविश्वास दयाच्वंकथं थ्व जात्रायात ‘शत्रुहन्तजात्रा’ धकाः नं धायेगु याः । नागनागिनीलिसे स्वानाच्वंगु थ्व जात्रायात बी सित (नाग सित), बीय जात्रा (नागया जात्रा), बी स्यात (नाग स्यात) धकाः धायेगु यायां लिपा वनाः विश्वजात्रा जुयाः थ्व नं अपभ्रशं जुयाः बिस्केट जात्रा (खय् भासं) जू वंगु धइगु स्थानीयवासीया धापू दु ।

किम्बदन्तीकथं परापूर्वकालय् ख्वपय् च्वंम्ह छम्ह प्रतापी जुजुया तसकं अद्भूतम्ह बांलासे च्वंम्ह राजकुमारी दु । जुजुं उम्ह राजकुमारीलिसे इहिपा याइम्हेसित थम्हं राजगद्दी हे लःल्हायेगु धायेवं राजगद्दी दइगु आसं राजकुमारीलिसे इहिपा यायेत आपालं राजकुमार वल, तर गुम्ह राजकुमारं राजकुमारीलिसे इहिपा याइगु खः, व न्हापांगु चा हे लासाय् सिनाच्वनीगु खः ।

जुजुं थःगु शयनकक्षं न्हियान्हिथं सुथय् सीम्ह ल्ह्वना यंकाः दिपय् तक यंकेत सनाः गुथि हे संचालनय् हःगु खः ।छन्हु छम्ह बल्लाःम्ह राजकुमारं राजकुमारीलिसे इहिपा यात । बहनी राजकुमारी द्यनेवं वयागु न्हाय्प्वालं निम्ह नागनागिनी पिहां वयाः अजिंगरया रुप कयाः राजकुमारयात न्यायेत स्वःगु इलय् राजकुमारं थःगु खड्गं पाला निकू कुचा यानाबिल ।

इपिं नागनागिनीं थःपिंसं प्राण त्वःतेगु इलय् ‘आः जिपिं निम्हं छगू हे थासय् सीत्यनागु दु, जिमिसं प्राण त्याग याना वने धुंकाः जिमिगु पुरुषार्थ क्यनेत सकसिनं खनीकथं जात्रा चले यानाबिउ’ धकाः धाःगुु धापू दु । कन्हय्कुन्हु न्ह्याबलें थें राजकुमारया सीम्ह कायेत वंगु इलय् राजकुमार म्वाना हे च्वंगु व निम्ह नागनागिनी सिनाच्वंगु खनाः सकलें लय् तायाः जुजुं नं म्ह्याय्यात गाक्कं धनसम्पत्ति क्वसः बियाः राजकुमारयात सिन्हः तिकाबिल ।

अजिंगरया स्वरुपय् दुपिं नागनागिनी सीगु लसतायालिसें थ्व जात्रा न्यायेगु यानाहःगु व नागनागिनीया अन्तिम इच्छाकथं ५५ कू ल्हाः ताःहाकःगु सल्लामाया ग्वल्लाःगु यःसिं यःसिंख्यलय् थनेगु यानाच्वंगु धइगु धापू दु । थ्व यःसिं चित्तपोलस्थित यःसिंगुँया जंगलं तान्त्रिक विधिकथं पुजा यानाः दुगु बलि बियाः सिमा पाला हयेगु प्रचलन आतकं न्ह्याना वयाच्वंगु दनि ।

यःसिंनय् तइगु ध्वाँय् छज्वः व यःसिं धंकेत च्यापु खिपः दइ, थुकी अष्टमातृका गण अंकित जुयाच्वनी । दँय्दसं बैशाख ५ गते जात्राया लिपांगु दिं जूगुलिं थ्व न्हिकुन्हु नांजाःगु न्यातपौ देगःस्थित तःमधिं भैलः खः सालाः न्यातपौ देगःया पश्चिम कुनय् तयाः बेताली भैरवया मुख्य द्यःयात पुजा यानाः भैरवयात देगलय् दुहां बिज्याकेवं तान्त्रिक विधिकथं पुजा यानाः जात्रा क्वायेकी ।

नेपाल संवत् २६८ अर्थात लिच्छवीकाल स्वयां न्ह्यःया थ्व जात्रा नागनागिनीयात स्याःगु लसताय् न्यायेकगु याःगु व थ्व जात्रायात मल्ल जुजु जगतज्योति मल्लं विशेष रुपय् हनेगु व्यवस्था याःगु धइगु इतिहासय् न्ह्यथनातःगु दु । वयां लिपा नेपाल संवत् ८२७ य् जुजु भूपतिन्द्र मल्लं थ्व जात्रायात अझ व्यवस्थित यानाः च्याचा गुन्हुतक न्यायेगु प्रचलन याःगु व थ्व हे प्रचालन थौतक नं न्ह्याना वयाच्वंगु दु ।

बिस्काः जात्राया मुख्य विशेषता व आकर्षणया रुपय् दयाच्वंगु भैलः खः सालेगु इलय् तसकं बांमलाक ल्वापु जुइगु व अप्पां तक कयेकीगु जूगुलिं उकियात पनेत थुगुसी ख्वप नगरपालिकां थीथी समिति गठन याःगु दु । लिसें जात्रायात मर्यादित व व्यवस्थित रुपं हनेत नं सकसितं इनाप याःगु दु । थुगुसी जिल्ला प्रशासन व प्रहरीं सुरक्षा व्यवस्था नं कडा याःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS