साहित्यकार सुवर्णकेशरी व पुष्प चित्रकारया मतिनाया बाखं

मतिना याइपिंसं मतिनायात कयाः थीथी कथंया नुगःखँ तइ । मतिनाया परिभाषा बी । थनिं न्यय्न्हय्दँ न्ह्यः मतिनाय् तक्यंपिं नेपालभाषाया निम्ह नांजाःपिं साहित्यकार भाजु मय्जुपिं खः – पुष्पबहादुर चित्रकार व सुवर्णकेशरी चित्रकार । भाजु चित्रकारं मतिनायात कयाः थःगु धारणा थुकथं तयादी– जीवन आस्था, विश्वास, सद्भाव, माया, ममता दुसुलाः जीवन न्ह्याकेगु आजुया उद्गम खः– मतिना । न्ह्याम्हेसिकें दइगु स्वाभाविक शास्वत खः ।

अथे हे वय्कःया तिरिमय्जुं मतिनायात कयाः थःगु नुगःखँ थथे तयादी– मतिना छुं नं कथंया भौतिक वस्तु मखु । थ्व छगू भावपूर्ण स्वापू (सम्बन्ध) खः । छम्हं मेम्ह प्रति माया, करुणा, निःस्वार्थ विश्वासं भय्बिउगु आत्मिय स्वापू ब्वलनाः जीवन न्ह्याका यंकाच्वनीगु हे मतिना खः । येँया तसकं नांजाःगु त्रिचन्द्र कलेजय् वय्कःपिं ब्वनादीगु जुयाच्वन ।

सन् १९६१ अगस्ट पाखे । पुष्प चित्रकार आइएया विद्यार्थी खःसा सुवर्णकेशरी आइएस्सीया विद्यार्थी जुल । उगु इलय् इन्टरमिडियट लेभलय् ऐच्छिक विषय कथं नेपालभाषा कयाः ब्वने दु । ऐच्छिक विषय निम्हेस्यां नेपालभाषा ल्यल । निम्हं नेपालभाषाया छगू हे क्लासय् । थुकिं सीदु उबलय्निसें वय्कःपिं निम्हं नेपालभाषा प्रति झुकाव दुपिं खः ।

धाथें धायेगु खःसा मतिना वय्कःपिनि थें जुइमाः । वय्कःपिं थें आदर्श मतिनामिपिं जुइमाः । सकल मतिनामिपिं झीगु समाजय् । नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् ज्वःमदुगु मतिनामिपिनि दसि कथं कायेमाःसा भाजु चित्रकार व मय्जु तुलाधरयात कायेफु ।

दकलय् न्हापां वय्कःपिं छम्हं मेम्हेसित खंगु धयागु नेपालभाषाया कक्षाय् खः । नतुसुतु मदु । मिखां मिखां जक खन । मतिनाया खँ ला गन गन उमिगु नुगलय् । नेपालभाषा ब्वनाच्वंगु इलय् त्रिचन्द्र कलेजं कलेजया हिरक जयन्ती न्यायेकेगु व ‘ज्योति’ पत्रिका पिथनेगु खँय् प्रत्येक विद्यार्थी पाखें २५० तका बीमाःगु सुचं लिसें उगु पत्रिकाय् खँय् भाय् व अंग्रेजी भाय्या च्वसुयात जक थाय् बीगु खँ वयेवं पुष्प चित्रकार लिसें नेपालभाषा ब्वनाच्वंपिं विद्यार्थीतय्सं सह याये मफुत ।

भाय्यात कयाः प्रिन्सिपलयाथाय् डेलिगेशन वन । छगू कथं विद्रोह जुल । थुगु विद्रोह आन्दोलनया कमिटीइ सुवर्णकेशरी नं दुथ्याः । थ्व हे आन्दोलनया पलाः हे पुष्प चित्रकार व सुवर्णकेशरीयात सतिक हयेगु न्हापांगु पलाः जुल । वय्कःपिनिगु आन्दोलनं कलेजं हिरक जयन्ति याये मफुत । आन्दोलन तसकं सफल जुल । अनं निसें वय्कःपिं झंझं सतिना वन ।

सतिना वंलिसे खँल्हाबल्हा न्हापा स्वयाः अप्वः जुयावन । थुगु इलय् सुवर्णकेशरीं बाखं च्वयेगु ज्या न्ह्याके धुंकूगु जुयाच्वन । अले वय्कलं थम्हं च्वयागु बाखं पुष्प चित्रकारयात क्यनेत, दयेकेत बीगु जुयाच्वन । पुष्पं थम्हं पूmचाः कथं सल्हा साहुती बीगु जुयाच्वन । थुलिइ जक सीमित मजुसे छेँय् तकं वये वनेगु जुल । उपिं निम्हं खँ ब्याःपिं पासा जुयावन ।

पुष्प चित्रकारं धाइगु खँय् सुवर्णकेशरीं न्ह्याबलें बांलाःगु मिखां स्वयाहयेगु यानाहल । उमि दथुइ नुगः दासि वःसां मतिनाया खँ मजू ।
पुष्प चित्रकारया नुगलय् मचायेक सुवर्णकेशरी प्रति स्नेहभाव दनावल । मतिनां चुलि काल । अथेहे सुवर्ण केशरी पुष्प चित्रकारं थः मां मफुबलय् छम्ह कायमचां जुयाः नं म्हयाय्मचां स्वयाः नं बांलाक सुसाःकुसाः यानाच्वनादीगु खनाः तसकं अजू चाल ।

थज्याःगु लु गबलें सुवर्ण केशरीं थःगु छेँय् मखं । उलि जक मखु छन्हु सुवर्णकेशरीया मांया चिपाःगु फोटो स्वयाः तपाः जुइक चिकं रंगं च्वयाः बीहःबलय् सुवर्ण केशरीं पुष्प चित्रकारयात छम्ह आदर्शवान व मृदुभाषी, कर्मठ व्यक्ति हे खः धयाथें वय्कःप्रति आस्थाभाव ब्वलंका हल । थुकिं सीदु भाजु पुष्प चित्रकार मिस्तय् नुगः ब्वनेगु व नायेकेगुली छम्ह पोख्तम्ह साहित्यकार जक मखु, चित्रकार नं खः ।

नुगलं नुगः यल उमि । म्हुतुं खँग्वः मब्यं । आःयापिं ल्याय्म्ह ल्यासेतय्सं थें ‘आइ लभ यु, आइ लभ यु टु’ धायेफुगु मखु । मतिनाय् तक्यंपिनि दकलय् ग्यानापुगु क्षण धयागु हे मतिनाया प्रस्ताव तयेगु क्षण खः । यक्व मतिनामित मतिना प्रस्ताव तयाः वइबलय् लिसः ‘जिं ला उकथं स्वयागु मदु, जिं ला दाइ कथं जक स्वयागु खः, जिं ला केहेँ कथं जक स्वयागु खः’ धयागु लिसः वइगु ।

अज्याःगु लिसः वलकि प्रस्ताव तःम्ह फेल जुइ धयाथें पुष्प चित्रकार ग्यानाच्वनादीगु जुयाच्वन । उखे मचांनिसें मांबौ मदुम्ह सुवर्णकेशरी धाःसा सःसःथे बाखं च्वयाः सुदर्शन भन्ते, हितकर वीर सिंह कंसाकारपिंत बाखं मिले याकाः नेपालभाषाया सेवा यायेत ब्वाँय् जुयाच्वन । हानं उगु इलय् छेँ दुने अंशबन्दाया खँय् ल्वापु झन् झन् तच्वया वयाच्वंबलय् सुवर्णकेशरीयात थः सुं हे हाःनाः मदुम्ह थें जुयाच्वन ।

अथे जुयाः म्वाये हे मास्ति मवयाः न्हापा छकः पाँचखालय् गुँभ्वय् वंबलय् अन हे हुनुनु सः वयेकः तजाःगु खुसि न्ह्यानाच्वंगु लखय् क्वब्वाना सिना वने धयागु बिचाः …….।गुँभ्वय् वंम्ह सुवर्णकेशरीं पुष्प चित्रकारं ब्वनेत धकाः बिउगु सफू लित बीत नं ज्वनावंगु जुयाच्वन । सफू लित बिल । पुष्प चित्रकारं सफू फरर पुइकाः स्वल । गनं ब्वंगु चिं मखन ।

ब्वनाः गनं चिं तयातःगु मखनाः न्यन– ‘मब्वँसे लित हयागु लाकि छु ?’ वय्कःया न्ह्यसः न्यनाः सुवर्णकेशरीं वाताहाँ च्वनाः छुं हे लिसः बीमफुत । छ्यं क्वछुकाः सुम्क च्वन । अबलय् वय्कलं थःत थम्हं हे थःगु ख्वाः गथे जुल थुइके मफुत । सुवर्णकेशरीया ख्वाः ब्वनाच्वंम्ह पुष्प चित्रकारं तिजक खँ छुनाहल, ‘सुवर्ण, तंचाये मते जिं छगू धाये … ?

तःन्हु न्ह्यः निसें छन्त छगू खँ कने धकाः च्वनागु खः, तर धाये मफयाच्वन । ’

न्ह्यसः तल सुवर्णं – ‘छु खः ?’
‘छ तंचाये मखु खः ला ?’
‘छाय् तंचाये माःगु दु’ चिसःगु सः पिदन ।

‘छन्त यक्व न्ह्यवनिसें ययेकाच्वनागु खः, धाये जक मफयाच्वन । छ नाप हने दःसा दः सुख जुइ, आनन्द जुइ, जिगु जीवन थहां वइ …।’
खँ न्यनाच्वंम्ह सुवर्णं सुम्क न्यना हे जक च्वन । जिल्ल जुल । पुष्पं सुवर्णया मिखा लःलः धाःगु खन । न्हाय्च्वका ह्याउँ ह्याउँ धायावःगु नं खन । सुवर्णया ख्वाः स्वयाच्वंम्ह पुष्पयात छु याये, छु धाये जुल ।

ग्यासें वल । अथेसां म्हुतु चायेका यंकल, ‘छं मयःसां छुं मपाः । न्हापा थें व्यवहार याये । छुं पाइ मखु ।’ पलख दिनाः थःगु खँग्वःत न्ह्याका यन, ‘जि छ नाप जीवन हनाः सुख, आनन्द बी फइ मफइ धकाः तसकं ग्याः ।’ लिसलय् सुवर्णं धाल, ‘जितः विश्वास दयाः हे ययेकागु खः । छ नाप जीवन हने दःसा जिगु जीवन नं बांलाइ, अवश्य नं जितः विश्वास दु ।’

‘ अथे खःसा जिउ । छक्वलं क्वःछी मते । छं तसकं मिले जूम्ह पासालिसे सल्हा साहुति कयाः जक लिसः बिउ ।’
पलख निम्हं सुम्क ।
‘सुवर्ण थन वा सा’ पुष्पया न्ह्यसलं सुवर्ण अकमकय् जूगु खनाः पुष्पं थःगु खँ तनायन, ‘ग्याये म्वाः, छं दः ययेकल, जिं छन्त ययेकासा छाय् ग्यायेमाःगु ।’
सुवर्ण पलख सुम्क च्वनाः लिसः बिल, ‘जिउ, पासायाके न्यनाः लिसः बी ।’

कन्हय्कुन्हु सुवर्ण पुष्पया छेँय् लिसः ज्वनाः वल । पुष्पं सुवर्णया ख्वाः भचा पाःगु खनाः न्यन, ‘छु धाल ले ?’
सुवर्ण चिसलं लिसः बिल, ‘पासां छं पुष्प नाप जीवन हनेमाः । त्वःते मते । त्वःतलकि छं दुःख सी धाल ।’ थुलि धयाः पुष्पयात त्वालां स्वल ।
छगू नुगलं प्रस्ताव तल, मेगु नुगलं प्रस्ताव ययेकल । मतिना जुल । निम्हेस्यां अय् थय् धाये मफुत । निम्हं झंगः पंछि ब्वः थें ब्वल मतिनाया सर्गतय् ।

तर भाजु जुल चित्रकार, मय्जु जुल तुलाधर (उदाय्) । उगु इलय् नेवाः नेवाः दथुइ नं अन्तरजातिय ब्याहा तसकं म्हो । उकिसनं उदाय्तसें थः स्वयां बेजातम्ह जिलाजं स्वीकार मयाः । उकिं गुलिखे मतिनामिपिं थजात क्वजातया हुनिं यानाः थःगु मतिनाया हत्या याःगु खँ नं न्यने दु । खला वय्कःपिनि मतिनाय् नं पंगः मवःगु मखु ।

वय्कःपिनि स्वच्छगु मतिनायात फायेगु लागि थीथी ग्वसाः नं ग्वःगु जुयाच्वन । मिजंपाखें स्वयां मिसापाखें यक्व पंगः वःगु सीदु । सुवर्ण केशरीया मां (निनि)पाखें सिक्क ह्ययेकूगु खनेदु उमिगु मतिनायात त्वाःथलेत । ‘छन्त ला वया सिकं बांलाःपिं, तःमिपिं झीगु जातयापिंसं धायेके हयाच्वंगु दु । मिजंया छुकिया धन्दा छन्त ।’

थुकिया लिसलय् सुवर्णकेशरीं मांयात लिसः थुकथं बिउगु जुयाच्वन, ‘जिं मेपिं लिसे ब्याहा यात धाःसा स्वम्हेसिगुं जिन्दगी बरबाद जुइ ।’ थ्वयां लिपा पुष्पनाप इहिपा मयाकेत वलिसे ब्याहा यात कि छन्त जात मिले मजूम्ह मिसा धकाः गनं नं पुजाय् दुत काइमखु । सीबलय् सीबाजं तकं दइमखु धकाः ख्याच्वः तकं बिल ।

थुगु ख्याच्वलं मग्यासे लिसः बिल, ‘म्वाःबलय् ला बाजं थाकाः ब्याहा याये मखं धाःसा सी धुंकाःया छु खँ ।’थुलिं जक मगानाः छम्ह हनेबहम्हेस्यां पुष्पया बारे नानाकथं मखुगु मखुगु खँ न्यंकाः नुगः फाता पुइकेत तकं स्वल । व मिजं न्ह्याबलें बहनी तिंख्यलय् छम्ह मिसालिसे चाःहिउ वइ । थुलि जक मखु अय्सा छं दच्छि तक ब्याहा याये मखु धा ।

लिपा व हे मिसा नाप ब्याहा याइ स्वले धकाः परीक्षा कायेत धाल । धाधां न्ह्याक्व धाःसां मजियाः अन्तय् स्वस्वखंक बेजातयात बियाछ्वये फइमखु जिं, छिमि चिरिमांयात इहिपाया खँ धाः हुँ धाल । थुलिं नं मगानाः छपुचः पासापिं छ्वया हयाः वय्कः व वय्कःया छेँया बारे मखु मखुगु बांमलाःगु खँत च्वयाः पौ तकं बिइके हल ।

व पौ चिरिमांयात क्यन । व पौ ब्वनाः वय्कः प्रति सुवर्णकेशरी झं आकर्षित जुल । मामं (निनिं) बियाछ्वइगु ला ख हे मखुत । चिरिमां नं थःथाय् छेँय् भ्वय् नकाः स्वयंबर यानाः बियाछ्वयेगु खँ क्वःछित । भ्वजय् पाजुपिं निम्ह बाहेक थःथितिपिं सुं मवः । अफिसया पासापिं व साहित्यिक पासापिं जक थ्यन ।

पय्नं बियाः भ्वजय् ग्वाहालि यायेत पुष्प चित्रकारं सुवाःत व ज्या याइपिनिगु व्यवस्था तकं याःगु जुल । लिसें साहित्य ख्यःया किजापिं गणेश साय्मि, एम.के कल्पित, भाइकाजी तुलाधर, रामभक्त भोंमि, धर्मदास, मणिगोपाल, वसन्तलाल आदिआदिपिंसं नं यक्व हे ग्वाहालि याःगु जुयाच्वन । भमचा जुइत ग्वाहालि याःपिं पुष्प चित्रकारया म्ह्याय्चा सुलोचना वयाः समाः यानाबिल ।

अथे हे समाःज्वलं सकतां मिसा पासापिंसं हयाबिल । पयनं बियाछ्वःगु भ्वय् नयाः साहित्यकार भाजुपिं फुक्क पुष्प चित्रकारया छेँय् वनाः लँस्वः वल । स्वय्म्बर सिधयेकाः थःछेँ पाखें पित बिल । छुं खास ल्वापुख्यापु मजुइक न्ह्यइपुक पुष्प चित्रकार व सुवर्णकेशरी तुलाधरया इहिपा क्वचाल । वि.सं. २०३४ सालय् मतिनामित भाजुमय्जु जुल ।

लिपा हानं मां (निनि) पाखें तःजिक भ्वय् न्यायेकाः भाजुयात छेँय् दुचायेकल । थुगु भ्वजय् सकल थःथितिपिंसं ब्वति काल । लय्तायाः भ्वय् जुल । थ्व नं छगू उदाहरणीय इहिपा खः उदाय समाजय्, पुं समाजय् । ब्याहा न्ह्यः व ब्याहा लिपाया खँय् सुवर्णकेशरीं धयादी, ‘ब्याहा याये न्ह्यः छेँनं पिहां वनेत तसकं थाकु ।

पासापिं नाप आखः ब्वंवनेगु धकाः कापि ज्वनाः पिहां वनाः साहित्य सम्मेलन, मिटिङ्ग, भाषिक आन्दोलनय् ब्वति काः वनेमाः । इहिपा लिपा थज्याःगु झंझटं मुक्त जूगु थें ताल । जिं इहिपा याना वयागु छेँ माजुं निसें फुक्क फुक्क हे न्हूगु बिचाःयापिं जूगुलिं जितः तसकं हे याउँसे च्वन ।’

अथे हे पुष्प चित्रकारया धापू कथं – ‘जिमिसं मतिना याये न्ह्यः बांलाक बिचाः याना– व खः शिलस्वभाव, आनिबानि आदि फुक्क फुक्क छम्हेस्यां मेम्हेसित बांलाक म्हसीकाः तिनि इहिपा यानागुलिं जिमिगु जीवन न्हापा सिबें नं न्ह्यइपुक–यइपुक सुखमय कथं जीवन न्ह्याकाच्वना । फुक्क मिलय्चलय् जुयाः शान्तिनक्सां छेँ न्ह्यानाच्वन । सुखमय जीवन धइगु थ्व खः भाःपियागु दु । ऐश्वर्य आनन्द नं थ्व हे खः धकाः तायेकाच्वना ।’

धाथें धायेगु खःसा मतिना वय्कःपिनि थें जुइमाः । वय्कःपिं थें आदर्श मतिनामिपिं जुइमाः । सकल मतिनामिपिं झीगु समाजय् । नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् ज्वःमदुगु मतिनामिपिनि दसि कथं कायेमाःसा भाजु चित्रकार व मय्जु तुलाधरयात कायेफु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS