All for Joomla All for Webmasters

ने.सं. ११३६ यंलागा अष्टमी

संस्कृति (112)

थुगुसीया यँयाः पर्व थौं क्वचायेत्यंगु दु । थौं येँया किलाघः लागाय् कुमारीया रथ सालाः थ्व पर्व क्वचायेकी । थौं जुइगु रथयात्रायात नानिचायाः धाइ । थौं कुमारीया रथ साले सिधयेवं राष्ट्रप्रमुख कुमारी छेँय् वनाः कुमारीया ल्हातं सिन्हः तीगु चलन दु । थौं हे बहनी १०.२५ बजे यःसिं क्वःथली ।

किलाघः त्वाः थीथी प्याखं पिथनीगु त्वाः खः । उगु त्वाःया कजि व नापं यँयाःबलय् पिहां वइगु दीप्याखंया मूगुरु खः इन्द्र महर्जन । थौंकन्हय् ८५ दँया बैंसय् नं वय्कः थ्व प्याखं स्यनेगु ज्याय् संलग्न जुयाच्वनादीगु दु । न्हियान्हिथं धिमे व धुँन्या अभ्यास याइगु नासःद्यःथाय् थः हे संलग्न जुयाः थीथी कथं सल्लाह साहुति बीगु, अभ्यासया नेतृत्व यायेगु व पूजापाठय् नं वय्कः सहभागी जुयाः वयाच्वनादीगु दु । वय्कः थ्व प्याखंया मूगुरु जक मखसे किलाघः त्वाःया कजि नं खः ।

अथे धइगु फुक्कं प्याखं, जात्रापात्रा वा गुथिया नायःकथं ज्या यानाच्वनादीम्ह खः वय्कः । थीथी बाजंया नं गुरु वय्कः न्हय्म्ह दीप्याखंया गुरुपिं मध्ये मू गुरु खः । विक्रम संवत् १९९० सालय् किलाघः त्वालय् जन्म जुयादीम्ह वय्कः २०३३ सालंनिसें गुरु जुयाः थौंतक नं थ्व प्याखं स्यनेगु ज्याय् संलग्न जुयाच्वनादीम्ह खः । नापं पायः जात्राया नं वय्कः मू नायः खः । न्हियान्हिथं हनुमानध्वाखाय् पूजा वनेगु, यँयाःया पुलुकिसि जात्रा पिकायेत लंपुं छायेगु, पूजा यायेगु व न्हिंन्हिं खलःया पूजा नं थःम्हेसिनं हे यानादीम्ह इन्द्र महर्जन गुरुमापायात जा नकेगु ज्याय् नं मू जिम्मेवारी कयाः ज्या याना च्वनादीम्ह खः ।

थुकथं किलाघः त्वालं चले जुयाच्वंगु थीथी कथंया जात्राय् मू भूमिका इन्द्र महर्जनं म्हिता वया च्वनादीगु दु धायेबलय् छुं पाइमखु जुइ । गुरुमापा छम्ह राक्षस खः । थुकिया बारे अलग्ग हे छपु बाखं दु । परापूर्वकालय् केशचन्द्र व कृष्णचन्द्र नांया निम्ह दाजुकिजा दुगु खः । इपिं मध्ये केशचन्द्र जुजुपिं नाप हे जू म्हितीम्ह लानाच्वन । व तसकं बिलाशी जीवन हनेमाःम्ह लानाच्वन । जू म्हितुम्हितुं वयागु आपालं सम्पत्ति नाश जुल । लुँया देमाय् जा नइम्ह व लिपा वयाः सिलाय्बरया देमाय् जा नयेमाःगु स्थितिइ तकं वल ।

थिके थिकेगु देमा जू म्हितेथाय् ब¥हः तयेमाःगु अवस्थां व कंगाल जूवन । तर वयागु घमण्ड धाःसा म्हो मजू । लिपा वयाः छुं छुं हे मदयेवं वया ततां वयात जा नये त्ययेकाः गोबरं बँ थिलाः बँय् हे जा तयाः नकल खनिं । थ्व खनाः वं मिखां ख्वबि हायेकाः जा हे मनःसें उगु जा प्वःचिनाः ज्वना वनाः व तप्यंक उत्तर दिशापाखे स्वयावन । वँवं व त्यानु चायाः छगू थासय् फ्यतुनाः थःम्हेसिनं ज्वनावःगु जा नयेत स्वःगु इलय् व जा ध्वगिनाः नं न वये धुंकूगु जुयाच्वन । अले छगः चकंगु ल्वहँतय् उगु जा फुक्कं पानाः लिक्कं द्यनाच्वन खनिं ।

केशचन्द्र न्ह्यलं चायेकाः थय्क जापाखे मिखा ब्वःगु इलय् ला फुक्कं जा बखुंतय्सं नये धुंकूगु जुयाच्वन । व अन हे ह्वाँय्ह्वाँय् ख्वयाच्वन । उघ्रिमय् हे अन गुरुमापा नांया राक्षस छम्ह थ्यंक वल । व ख्वयाच्वंगु खनाः तसकं दया वंकाः राक्षसं छु जुल धकाः न्यन । वयां लिपा वं थम्हं नयेत ज्वना वयागु जा फुक्कं बखुंतय्सं नया बिउगु खँ कनेवं वं बखुंतय्त सःताः व दुःखीया जा फुक्कं पुलाः बीमाल धाःगु जुयाच्वन । उगु इलय् फुक्कं बखुंतय्सं नये धुंकाः फाःगु खि लुँ जुइमा धकाः गुरुमापां वरदान बिल । अले व फुक्कं लुँ ज्वनाः केशचन्द्र पाजु व गुरुमापा भिंचा जुयाः लिहां वल ।

थःत नये पित्यात धकाः गुरुमापां वयात हे नयेत्यंगु इलय् थथे थःथः नये मजिउ, बरु येँय् नु । जिं हे धाःधाःगु नके धकाः ह्ययेकाः गुरुमापायात केशचन्द्रं थन ब्वना हःगु जुयाच्वन । न्हापां वयात इतुंबहालय् तयाः नकल । वयां लिपा धाःसा वयात बुरांख्यलय् तये यंकल । इतुं बहालय् तयाः नकेगु याःबलय् छन्हु जक वयात नयेगु यंके ल्वःमंबलय् अनच्वंपिं मचातय्त स्याना नःगु सीवं वयात बुरांख्यलय् तये यंकूगु खः ।

थथे गुरुमापायात नकेत छमुरिजाकिया जा थुयाः म्येय् छम्हेसिया ला नकेमाःगु जुयाच्वन । आः थ्व गुरुमापायात तिंख्यलय् तये यंकातःगु दु । छन्हु वयात थथे हे म्येय् छम्हेसिया ला, छमुरि जाकिया जा थुयाः ८४ ब्यञ्जन तयाः भ्वय् नकेगु थ्वहे किलाघः त्वाःया इन्द्र महर्जनं यानाच्वनादीगु दु । थ्व परम्परा आतकं कायम जुया वयाच्वंगु दु । थुकिया लागिं सरकारी आयस्ता मदु । पायः जात्रा, गुरुमापा, दीप्याखं व पुलुकिसि जात्रायात ब्यवस्थित यायेत इन्द्र महर्जन न्ह्याब्लें समर्पित जुयाच्वनादीगु दु ।

जोगनारायण व ग्वारा महर्जनपाखें थम्हं दीप्याखं सयेकाः स्यना वयाच्वनादीम्ह मूगुरु इन्द्र महर्जनं आतकया दुने आपालं न्हू पुस्तायात थ्व प्याखं स्यना दीधुंकूगु दु । मूगुरु जुइधुंकाः छम्ह हे मनूयात न्याक्वः तक प्याखं स्यनाः ज्या चले यानादीगु दु । नागपञ्चमिं सुरु जुयाः चथाःतक न्ह्याइगु थ्व लछियंकं स्यनेमाःगु प्याखं वय्कलं थःगु हे छेँय् स्यनेगु यानाच्वनादीगु दु । नापं श्रावण चौथिनिसें भाद्र चौथितक प्याखं स्यनेगु झ्वलय् प्यक्वः पूजा यानाः बां स्यानाः भ्वय् नयेमाः ।

थ्व प्याखं स्यनेत लछि न्ह्यवनिसें हे शुद्ध जुइमाः । अथे धइगु थः कलाः नाप नं द्यने मत्यः । सुयागुं चिप नये मत्यः । सुनां हाचां गायेके मत्यः । येँय् देय् त्वःताः पिने जक मखु स्वनिगलं पिने गनं हे वने मत्यः । थज्याःगु कडा नियमय् च्वनाः ज्या यायेमाःगु थ्व प्याखं स्यनेत लछि बी । सुरु पूजा, कायाः अष्टमिकुन्हुया पूजा, चौथिकुन्हुया पूजा व बिसर्जन पूजा यानाः प्यक्वः ला बां स्यानाः भ्वय् नयेमाःगु पूजा जुइ । आः चले जुयाच्वंगु प्याखनय् कुमारि, चण्डी, भैरव व दैत्य तसकं पुलांपिं प्याखंम्वःत खः ।

थःपिं फत्तलय् थःपिं हे प्याखंम्वः जुयाः प्याखं हुलीगु थ्व दीप्याखंया लागिं थःपिं उमेरं बुरा जुल वा म्हं मफयावन धाःसा न्ह्याः न्ह्याःपिं तयाः प्याखं हुइकी । २०३९ सालंनिसें भैरव जुयाच्वंम्ह बद्री महर्जनयात मूगुरु इन्द्र महर्जनं हे प्याखं स्यानादीगु खः । चण्डी जूम्ह नं २५ दँ स्वयां अप्वः प्याखं ल्हुम्ह जुइधुंकल । प्याखं स्यनेत प्याखंम्वः नं गुथिं हे थःगु समुदायपाखें ल्ययाः काइगु खः । आतक यँयाःया इलय् दीप्याखं बांलाक हे न्ह्यानाच्वंगु दु । थ्व किलाघः त्वाःया इज्जत नं खः ।

थनं न्ह्याकीगु छगू जात्रा पायाः जात्रा नं खः । नेवाः जुजुपिनिगु पालंनिसें न्ह्यानावयाच्वंगु थ्व जात्रायात बेवास्ता याःम्ह रणबहादुर शाहया मिखा कां जुल धाइ । वयां लिपा थ्व द्यःयात रणबहादुरपाखें म्येय् छम्ह व पूजा बीगु चलन सुरु याःगु आतकं चले जू नि । वनेमा त्वालं न्ह्यानाः भेडासिं जुयाः न्यतय् तक वनाः हाकनं वनेमा त्वालय् हे पायाः क्वचाइ । थुकी अजिमा, कुमारि व भैरव दइ ।

कुमारि अजिमा जुयाः लक्ष्मीनारायण महर्जनं प्याखं हुलेगु यानाच्वंगु दु । थथे पायाः जात्रा, गुरुमायायात जा नके यंकेगु, पुलुकिसि पिथनेगु व दीप्याखं नं ब्यवस्थित रुपं न्ह्याकेत ग्वाहालि यानाच्वनादीम्ह गुरु इन्द्र महर्जन आतक नं स्वस्थ हे तिनि ।

भारतया सिक्किमय् च्वंपिं नेवाःतय्सं सिक्किमय् नं यँयाः पर्व न्यायेकूगु दु । म्हिगः अनया नाम्ची धाःगु थासय् थ्व पर्व न्यायेकेगु ज्या जूगु खः । नाम्चीया थीथी लागाय् धिमे बाजं सहित कुमारी माजुया किपा दुगु रथ सालेगु लिसें लाखे, पुलुकिसि नं पिकाःगु खः । थुकिया लागिं येँनं समेत संस्कृतिकर्मीत अन वंगु दु ।

स्थानीय सिक्किम नेवाः गुथिया ग्वसालय् वंगु ७ दँ न्ह्यवंनिसें अन यँयाः पर्व न्यायेगु ज्या जुया वयाच्वंगु दु । थुकी तान्त्रिक व वैदिक विधि कथं पुजा यायेगु व सांस्कृतिक ज्याझ्वः समेत यायेगु ग्वसाः यानातःगु दु । थ्व ज्याझ्वलय् अनया मुख्यमन्त्री लगायत मेमेपिं मन्त्री व विशिष्ट मनूतय्सं नं ब्वति काइ ।

येँयाः जात्राया झ्वलय् थौं क्वःनेयाः खः । थौं गणेश, भैरव व कुमारीया रथ क्वःने लागाय् साली । क्वःनेयाःबलय् बसन्तपूया कुमारी छेँ न्ह्यःनं द्यः सालाः मरु, चिकंमुगः, जैसिदेगः, लगं, ब्रह्मूत्वाः, ह्युमत, क्वहिति, भिंद्यःत्वाः, मरु जुयाः हाकनं बसन्तपुली हे यंकाः क्वचायेकी । कुमारी याः न्यायेवं थांै हे बहनी मरुत्वालं दागिं हइ । दागिं बछि चाःहिलेवं येँया साय्मितय्सं मरुसतःयाथासं बौमत न्ह्याकी । 

येँयाःया न्हापांगु न्हि थौं कुमारी सालीबलय् कुमारीया दर्शन यायेत राष्ट्रप्रमुख वयेमाःगु चलन कथं राष्ट्रपति विद्या भण्डारीलिसें सरकार प्रमुख, मन्त्री, विदेशी राजदूतावासया राजदूतपिंलिसें गन्यमान्यपिं नं बसन्तपू वयाः द्यः साःगु स्वः वइ । येँयाःया झ्वलय् थाय्थासय् चिनातःम्ह इन्द्र द्यः लिसें भैलः द्यःयात ब्वयातइ ।

 दँय्दसं थें ञलाथ्व द्वादशिकुन्हु थनीगु यःसिं थौं सुथय् साइट कथं सवा ८ बजे हनुमानध्वाखाय् थन । थुकिया लिसें थुगुसीया येँयाः सुरु जूगु दु । गुरुजुया पल्टनपाखें तोप मुइक यःसिं थनेगु सुरु जूगु खः । यःसिं थंगु स्वयेत द्वलंद्वः स्वकुमित हनुमानध्वाखा जःखः मुंगु खः । यःसिं थंगु इलय् किलाघःया दीप्याखं नं हुइकूगु खः । आः वइगु भाद्र २५ गते नानिचायाः क्वचायेकाः बहनी १० बजे उगु यःसिं क्वथलीसा थुकिया लिसें थुगुसीया येँयाः क्वचाइ । 

थौं येँय् थः मदुपिं छेँजःपिनि लुमन्तिइ उपाकु वनेगु धकाः थाय्थासय् मत बियाः वनी । थनिंनिसें हे लाखे, पुलुकिसि, सवभक्कु नं पिहां वइ ।अथेहे ख्वपय् नं येँयाःया झ्वलय् थाय्थासय् यम्बाःद्यः थंगु दु । येँयाः सुरु यायेत येँय् स्वीखुकु हाकःगु यःसिं थनिगु खःसां ख्वपय् धाःसा थीथी थासय् चिचिहाकःगु यःसिं थनि । ख्वपय् थनीगु यःसिंयात यम्बोद्यः नं धाइ । यम्बोद्यःयात स्वर्गया जुजु इन्द्रया काय जयन्तया प्रतीक कथं कयातःगु दु । ख्वपया इताछेँ, तेखापुखू, वंशगोपाल, नासमना, बुलुचा, साकोठा, भोलाछेँ, सुजम्हरी, खौमा, इताछेँ लिसें थीथी थासय् यम्बाःद्यः थंगु खः । ख्वपय् नं च्यान्हुयंकं येँयाः हनी ।

ख्वपया लाय्कू लागाय् लानाच्वंगु तलेजु लागाया ९९ चोक दुने हे देगः निर्माणय् पंगः ब्वलंगु दु । लाय्कू लागा दुने तलेजुया उत्तर पश्चिम कुनय् च्वंगु दोय्माजु देगः दयेकेगु ज्याय् थथे पंगः ब्वलंगु खः । सिम्रौनगढं हयातःम्ह धाइम्ह थ्व द्यःया देगः दनेगु ज्याय् नापसं च्वंगु पद्म हाइस्कूलं पंगः थनाच्वंगु खँ पुरातत्व विभागं धाःगु दु ।

ख्वपया तलेजु स्वयां नं पुलांगु धयातःगु उगु दोय्माजुया देगः थुगुसी पुरातत्व विभाग अन्तर्गत ख्वपय् च्वंगु स्मारक संरक्षण तथा दरवार हेरचाह कार्यालयं दयेकेगु सुरु याःगु खः । तर उगु देगःया पलिं चीगु इलय् उत्तरपाखे लाइगु पलिया पाखा स्कुलया जग्गाय् लाइगु धासें पद्म स्कूलं देगःया पुनःनिर्माण ज्याय् पंगः थनाच्वंगु खँ इन्जिनीयर मोहनकृष्ण श्रेष्ठं कनादिल ।

तलेजु द्यः दुगु मूल चुकं पश्चिमय् लानाच्वंगु पुखू नापं उत्तर पश्चिम लागाय् न्हापांनिसें हे खुल्ला जुयाच्वंगु थुगु थासय् मिस्तय्सं चाःहिले मजिउ धाइम्ह थ्व दोय्माजु द्यः स्थापना यानातःगु खः । तलेजु लागाय् दनातःगु पःखाः दुने हे लानाच्वंगु थुगु देगः दनेवं उकिया उत्तरी पाखा स्कूल परिसरया जग्गाय् हाइगु जुइवं थ्व पंगः थनेगु ज्या जूगु खः ।

थ्व बारे खँ ब्याकेत स्कूलया प्रिन्सिपल राम हाडा बारम्बार खँ जूसां नं सहमति जुइ मफयाच्वंगु खँ विभागं धाःगु दु ।स्कूलया जग्गाय् पःखाः व पलिया लः लाइगु जूगुलिं देगलय् पलिं हे चिके मबिसे पंगः ब्वलंका बिउगु खँ धाःगु दु । उगु देगः तलेजु लागाया ९९ चोक मध्ये नं दोय्माजु चोकय् लानाच्वंगु खः । पद्म हाइस्कूल स्वयम् नं ९९ चोक दुने हे लानाच्वंगु थाय् खः ।

अन हे मल्लकालीन नौतले दरवार दुगु खँ पुरातत्व विभागं धाःगु दु ।पद्म हाइस्कूलय् दुहां वनेगु मुख्य प्रवेशद्वार नापं जवं खवं उग्रचण्डी भगवती व भैरबया उत्कृष्ट प्रस्तरया मूर्ति उकिया हे अवशेष जुयाच्वंगु खँ नं थ्व खँ स्पष्ट जुयाच्वंगु दु । तर पद्म हाइस्कुलं आः आधुनिक निर्माणया लागिं उगु मू ध्वाखा धाःसा पूवंक हे बन्द याःगु दु ।

स्मारकं थःपिंके छुं हे सल्लाह मयासे स्कूलया पःखालय् हे दीगु यानाः पलिं चिना हःगुलिं थथे देगः दयेकेगु ज्याय् पंगः ब्वलंकेत बाध्य जूगु खँ उगु स्कूलया प्रिन्सिपल राम हाडां कनादिल ।स्मारक संरक्षण कार्यालयं दोय्माजु देगः दयेकेत नीन्यागू लाख दां तुइगु इष्टिमेट यानातःगु दु । म्हिगः असार मसान्तकुन्हु हे ठेक्का पूवनीगु यानाः २१ लाख १७ हजार तकां ठेक्का बिउगु उगु देगः थथे पंगः ब्वलंगु कारणं तयारी अवस्थाय् धाःसा थ्यंकेफुगु मदुनि ।

स्वनिगःया हे दकलय् ताःहाकःगु जात्रा धयातःगु बुंगद्यः जात्राया झ्वलय् थौं थुगुसीया दकलय् लिपांगुखुसी रथ सालेत्यंग दुुु । यलया थतिइ तयातःगु बुंगद्यःया रथ थांै सनिलय् सालाः जाउलाख्यलय् थ्यंकी । थौं किपूयापिं वयाः द्यःयात विधिबत पूजा यानाः रथ सालीगु चलन दु । 

जावलायाःया इलय् यलया कुमारीयात कुमारीपाटीइ बिराजमान याकी । थौं रथ सालीबलय् किपूया बाजं नं दुथ्याइ । थौं जावलायाः न्यात धाःसा प्यन्हु लिपा प्वाकलं क्यनेगु परम्परा कथं वइगु जेठ ११ गते बिहिवाः कुन्हु बुंग– द्यःया प्वाकलं क्यनेगु जात्रा जुइ ।

सभ्य समाजया विम्ब हे सभ्यता जुल । प्रगतिशील, समावेशी संस्कार अले सकारात्मक हसना बीगु संस्कृतिं न सभ्यतायात कुलाच्वंगु दइ । व्यवसाय, प्रविधि, कृषि, व्यवस्था निसें कलाया विकास नं सभ्यता खः । ३० हजार दँ पुलांगु मेसोपोटामिया निसें शुरु जूगु हलिंया सभ्यता दक्षिण एशियाली सिन्धुघाटी सभ्यता जुयाः नेपालय् करिब २ हजार ५ सय दँ पुलांगु तथ्यपरक सभ्यता दु । सिद्धार्थ गौतम बुद्ध नेपाःया लुम्बिनी क्षेत्रय् जन्म जूगु ई हे नेपालय् सभ्यता शुरु जूगु मानाङ्क धायेछिं । उगु क्षेत्रय् लूगु अशोक स्तम्भ, थीथी अभिलेख निसें संयुक्त राष्ट्र संघ अन्तर्गतया युनेस्कों प्रमाणित याःगु मेमेगु तथ्यपरक सम्पदां उकियात बः बिउगु दु ।

खय्त ला ऐतिहासिक सम्पदा क्षेत्र नेपाःया धनुषा जिल्लाय् च्वंगु जनकपुर नं तसकं महत्वपूर्ण खः । त्रेता युगय् हे मानव सभ्यता विकास जूगु थाय् खःसां उकियात तथ्यपरक प्रमाणिकरण धाःसा यायेमाःगु खनेदु । धार्मिक रुपं जक प्रचार जूगु थ्व थाय् अले थन विकास जूगु नेपाःया मानव सभ्यता विषयय् निकट भविष्यय् अनुसन्धान जुइ धकाः भलसा काये । किंवदन्तीइ जक सीमित जुयाच्वंगु झीगु नेपाःया अधिकांश संस्कृति, सम्पदा व संस्कार वास्तविक रुपं वैज्ञानिक लिधंसाय् दयेकातःगु दु । तर तथ्य अभाव, अनुसन्धान क्षेत्रय् राज्यया उदासिनता निसें आम मनूतय्गु सचेतना अभाव थुकिया मू समस्या जुयाबिल ।

जनकपुर क्षेत्रय् विकास जूगु सभ्यता छाय् मजुइमा वा स्वनिगःया कला, संस्कृति, थुपिं फुक्क तथ्यपरक अनुसन्धान अभावया हुनिं बाखनय् जक लिकुनेत बाध्य जूगु दु ।तत्कालिन अवस्थाय् धर्म हे कानून जूगुलिं न धार्मिक पक्षनाप संस्कृति सम्बन्धित यानातःगु खः । उकी मध्ये स्वनिगःया यक्व हे जात्रा, पर्व, नखःचखः निसें मानव जीवनया संस्कारित पक्ष धर्मनाप स्वाः । स्थानीय शक्तिपीठ पूजा यानाः खटय् तयाः जात्रा याइगु निसें ख्वाःपाः पुयाः प्याखं हुलीगु परम्परा नेवाः समाजय् यक्व हे दु । थः जक मखु परनिर्भर जुइपिं झंगःपंछि निसें जनावरयात स–सम्मान पूजा यायेमाःगु चलन तकं झीगु समाजया पर्याय खः ।

व्यक्ति चिन्तनया अलावा समूह चिन्तन याये सःगुलिं नं झी सामाजिक प्राणी खः धकाः न्हाय् धस्वाकाच्वनापिं जुल । थुपिं फुक्क ज्या यायेसःपिं जूगुलिं न झीगु समाज, सभ्यताया न्हूगु रुप प्रमाणित जुयाच्वंगु दु । येँय् हनीगु येँयाः, यलया बुंगद्यःया जात्रा निसें ख्वप, थिमिया बिस्काः जात्रा लोकंह्वाःगु संस्कृतिया दसि खः, सभ्यताया विम्ब खः ।

बिस्काः जात्रा खँग्वःया अर्थ

चैत मसान्तं शुरु जुयाः खाइसंल्हू तक हनीगु बिस्काः जात्राया विशेष महत्व दु । ख्वप नगर, मध्यपुर थिमि अन्तर्गतया पुलांगु नेवाः बस्ती नगदेश, बोडे, थिमि, टिगनी, लोकन्थली, सूर्यविनायक नगरपालिकाय् लाःगु क्षेत्र चित्रपुर, पगांडोल, काभ्रे जिल्लाया खडकु (खम्पु), येँया उत्तरी भेग टोखाय् बिस्काः जात्रा हनी । बिस्काजात्रा व थुकिया नामांकरण सम्बन्धय् सर्प स्याःगु सम्बन्धि किंवदन्ती लोकंह्वाः । तत्कालिन ईलय् राजकुमारीया न्हासं पिहां वःपिं छज्वः सर्प स्याःगु लसताय् इपिं सर्प यःसिनय् यखानाः जात्रा याःगु धापू दु । अथेहे लिच्छवि जुजु शिवदेव निम्हम्हया पालय् पूर्वया किरा“तीतय्गु नेपाल मण्डल आक्रमणयात प्रतिकार याःम्ह आचाजुं अजिङ्गर रुप धारण याःगु सन्दर्भनाप स्वाकाः नं बिस्काः जात्रायात वर्णन यानातःगु खनेदु ।

‘बि’या अर्थ सर्प अले स्यानाः हंगु जात्रा जूगुलिं थ्व जात्रा बिस्याना जात्रा जुल धाइपिं मनूत ख्वपय् यक्व हे दु । कालान्तरय् बिस्याना जात्रा ख“ग्वः अपभ्रंस जुयाः बिस्काः जात्रा, अनलिं बिस्केट जात्रा जुल धइगु तर्क न स्थानिय थासय् बय्बय् जू । उकी मध्ये मध्यपुर थिमिइ हनीगु बिस्काः व बिस्केट जात्रा नं अज्याःगु हे व्यक्ति तर्कं प्रमाणित यायेगु कुतः जुयाच्वंगु खनेदु । थिमिइ ३२ खः दुथ्याकाः जात्रा हनीगु जूगुलिं न बत्तिस खः अपभ्रंस जुयाः बिस्केट जात्रा जूवंगु तर्क यानाच्वंगु दु । तर थ्व मात्र तर्कय् सीमित जुइगु खँ जुल, इतिहास व ऐतिहासिक पक्षयात तथ्यसंगत प्रमाणित यायेफुसा जक उकिया वास्तविक अर्थ वइ ।

थीथी अध्ययनया झ्वलय् गौतमी पुराणय् दकलय् न्हापां बिस्काः जात्राया ख“ उल्लेख जूगु खनेदु, गुकी चैत महिनाय् विश्व यात्राया लसताय् झण्डा ब्वयेकल धाःसा फुक्क दुःख व शत्रु नाश जुइगु धयातःगु दु । थ्व हे श्लोकया लिधंसाय् फुक्कसिया भिं जुइमा धइगु मनंतुसें झण्डा ब्वयेकीगु खः । चैत महिनाय् सूद्र्यः मीन राशीं मेष राशीइ दुहां वनीगु ई अर्थात विश्व यात्राया लसताय् झण्डा ब्वयेकेगु परम्परा दु । विश्व यात्राया लसताय् सकलें देशबासीपिनिगु भिंउसाँय्, शत्रुहन्ता, दुःखक्षय निसें सफल जीवनयापनया कामना यानाः झण्डा ब्वयेकीगु जुल ।

झण्डा अर्थात विश्वध्वजयात यःसिनय् यखानाः ब्वयेकीगु हे बिस्काः जात्राया मू मर्म खः, गुगु चैत मसान्तय् थनी अले वैशाखया संल्हुकुन्हु क्वःथली । थ्व प्रमाणया हुनिं बिस्काः जात्राया पुलांगु ख“ग्वः विश्व यात्रा हे खः । बिस्काः जात्रायात विश्व यात्रा धका उल्लेख यानातःगु अभिलेख ख्वपया तःमारी (न्यातापौ देगः दुगु थाय्) त्वालय् नं लूगु दु । भैलःद्यःनापच्वंगु ल्वहंहितिया पुलांगु अभिलेखय् विश्व यात्रा धकाः उल्लेख जुयाच्वंगु दु ।

राष्ट्रिय अभिलेखालयस दुगु छगू ग्रन्थय् नं नेपाल संवत् ७४१ चैत शुक्ल पुर्णिमाकुन्हु भैलःद्यः क्वःदःगु व यःसिं थनाः पूजा याःगु उल्लेख यानातःगु दु । नेपाल संवत् ७०० निसेंया अभिलेखय् बिस्काः जात्रायात थीथी खः जात्राया रुपय् उल्लेख याःगु खनेदु । जुजु जगज्योति मल्लं नेपाल संवत् ७३४–७५७ दुने ख्वप व मध्यपुर थिमिइ बिस्काः जात्रायात खः जात्राया रुपय् परिमार्जन यानाः शुरु याःगु अभिलेख दु ।

ख्वपय् जुइगु बिस्काः जात्राया प्राविधिक पक्ष 

विशेष यानाः ख्वपय् नांजाःगु जात्रा मध्ये बिस्काः जात्रा प्रमुख खः । भैलःद्यःया प्रतीकया रुपय् यःसिं धस्वाकाः तान्त्रिक विधि कथं पूजापाठ यानाः जात्रा जुइ । च्यान्हु गुचा जुइगु बिस्काः जात्राया प्रमुख आकर्षण भैलःद्यः व भद्रकालीया रथ सालीगु अले यःसिं धस्वाकीगु हे जुल । लिच्छविकालय् सीमित ईया निंतिं यःसिं जक थनाः याइगु जात्रायात मल्ल जुजुपिंसं परिमार्जन यानाः ताःहाकः याःगु इतिहास दु । बिस्काः जात्राया शुरुया न्हिकुन्हु भैलःद्यःया रथयात गःहितिं थःने अले क्वःने तानातान याइ ।

निगुलिं त्वाःया मनूतय्सं थःथःगु क्षेत्रय् द्यःया रथ यंकेत सालीगु खः । रथया न्ह्यःने खुपु अले लिउने प्यपु खिपः तयाः निगू त्वाःया मनूतय्सं थःथःगु त्वालय् यंकेगु नितिं कुतः याइ । न्हापांगु न्हि रथयात सालाः यंकाः क्वःने त्वाःया नासमना, वंशगोपाल, तेखापुखू व थःने त्वाःया साकोठा, सुकुलध्वाखा, गोमारी, इनाचो निसें दत्तात्रय तक यंकी । स्वन्हुकुन्हु गःहितिइ हे तयाः भैलःद्यःयात बलीपूजा यानाः गुठी संस्थानं सरकारी पूजा याइ । उगु बलि पूजाया प्रसाद लाकुलाछेँबासीपिंत इनी । उकुन्हुया दिंयात स्थानीय भासं ‘स्याःक्वः त्याःक्वः’ धाइ ।

बिस्काः जात्राया प्यन्हुकुन्हु सुथय् ताँलाक्वय्च्वंगु कुमाः त्वालय् ल्हाःमरु यःसिं धस्वाकीसा सनिलय् हाकनं क्वःथली । उकुन्हु हे यःसिं ख्यलय् ५५कु ताःहाकःगु यःसिं धस्वाकी । थ्व दिं चैत महिनाया मसान्त जुइ । यःसिं धस्वाकीगु थासय् नवदुर्गा देवगण तकं उपस्थित जुइमाःगु चलन दु । यःसिं लगायत ख्वपय् जुइगु फुक्क जात्रायात ख्वप तलेजुं निगरानी तयाच्वनी । चैत मसान्तकुन्हु यःसिं धस्वाकेवं तलेजुइ दुमाजुया विशेष पूजा यायेमाःगु चलन दु ।

बिस्काः जात्राया न्यान्हुकुन्हु अर्थात वैशाख १ गते यःसिं ख्यलय् धस्वाकूगु यःसिंयात क्वःथली । लगत्तै खँला त्वालय् भैलःद्यः व भद्रकालीया रथ ल्वाकेगु जुइ । स्थानीय भासं थुकियात द्यः ल्वाकीगु धायेगु चलन दु । सनिलय् दुमाजु देवीया जात्रा जुइ ।
जात्राया लिपांगु दिं भैलःद्यःया रथयात गःहितिइ हयाः न्हापांगु न्हि थें हे थःने व क्वःने त्वाःया मनूत च्वनाः तानातान याइ ।

बिस्काः जात्राया भ्रम व यथार्य 

च्यान्हु तक हनीगु बिस्काः जात्राया न्हापांगु न्हि व लिपांगु न्हिकुन्हु भैलःद्यः व भद्रकालीया रथ सालीगु इलय् निगू पक्ष दथुइ ल्वापु जुइगु जुया वयाच्वंगु दु । खय्त ला बिस्काः जात्रा दुनेया थ्व पक्षयात विकृत्ति धायेछिं । सीमित हुल्याहामुल्याहा पुचलं जात्राया इलय् व्यक्तिगत रिसिइबि प्वंकेगु ज्या यानाच्वंगु हुनिं समग्र संस्कृतियात हे लिच्वः लाकूगु दु । संयमित जुयाः हनीगु द्यः सालेगु जात्राय् विक्रम संवत् २०१६ सालं निसें विकृत्ति वःगु खः ।

२०४६ सालया बहुदलीय आन्दोलन अले २०६४ सालया न्हापांगु संविधान सभाया चुनावय् बाहेक आःतक द्यः सालेगु जात्राय् विकृत्ति वःगु खनेदु । थज्याःगु विकृत्तिया हुनिं सु–संस्कारित संस्कृति छुं हद तक बदनाम जुयाच्वंगु आम मनूतय्गु चासो व चिउताःया विषय जूगु दु । आः वयाः बिस्काः जात्रा दुनेया थ्व भ्रम चिइकाः यथार्यय् वयेमाःगु खनेदु ।

विश्वध्वज अले नेपाःया राष्ट्रिय ध्वाँय्नापया सन्दर्भ 

पुराणय् उल्लेख जूकथं चैत मसान्तय् झण्डा ब्वयेकीगु सन्दर्भ तप्यंक बिस्काः जात्राया यःसिंनाप सम्बन्धित जू । यःसिं धस्वाकीबलय् उकी तइगु हलिं पताः गुकी वैदिक, तान्त्रिक मङ्गलचिन्ह व अष्टमङ्गलचिन्ह दुथ्यानाच्वनी । थीथी भिंगु चिंया प्रतीक दयेकाः तान्त्रिक शक्तिं छाय्पियाः अष्टमङ्गल चिन्ह हलिंपतलय् तइगु खः । हलिंया अर्थ विश्व अले पतःया अर्थ ध्वज जूगुलिं विश्वध्वजयात स्थानीय भासं हलिंपतः धाःगु खः । हलिंपतःनापया यःसिं व झण्डा थ्यंमथ्यं छगू हे शाब्दिक अर्थ जूवनी । झण्डा व यःसिंया तात्विक शाब्दिक खँ न ज्वःलाः ।

भाषा विज्ञानया कथं नं विश्वध्वज व झण्डाया तालमेल खनेदु । संस्कृतिविद् पुरुषोत्तम लोचन श्रेष्ठया धापू कथं तत्कालिन अवस्थाय् विश्वध्वज सम्मेलन जुइगु याः । विश्वध्वज सम्मेलनय् थीथी कथंया ध्वज अर्थात झण्डा सम्मिलित याकाः यात्रा याःगु धइगु खः । लिच्छविकालय् विकास जूगु अज्याःगु झण्डा अर्थात ध्वज लिपांगु अवस्थाय् परिमार्जित यायां आःया नेपाःया राष्ट्रिय झण्डा जूगु संस्कृतिविद् ओम धौभदेलं दाबी यानादिल ।

नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूया ख्वप कचां छुं ई न्ह्यः ख्वपय् याःगु ज्याझ्वलय् संस्कृतिविद् धौभदेलं बिस्काः जात्राया इलय् थीथी थासय् छ्यलीगु झण्डा हे परिमार्जन यानाः आःया राष्ट्रिय झण्डा दयेकूगु बिचाः तयादीगु खः । तत्कालिन नेपाल मण्डलय् छ्यलीगु झण्डायात परिमार्जन यानाः निगू त्रिकोणात्मक आकार दुने चन्द्र व सूर्य अंकित यानाः आःया राष्ट्रिय झण्डा दयेकूगु विषयलय् तथ्य व तर्कपरक दाबी वःगु दु ।

मध्यपुर थिमिइ जुइगु बिस्काः जात्रा

मध्यपुर थिमि नगरपालिका अन्तर्गतया थीथी पुलांगु नेवाः बस्ती मध्ये बोडे, नगदेश, टिगनी, लोकन्थलीइ खः जात्रा यानाः बिस्काः जात्रा हनी । लोकन्थली बाहेकया प्यंगू बस्तीइ मुक्कं ३२ खः जात्रा याइ । थिमिइ बिशेष यानाः चैत मसान्त निसें वैशाख २ गते तक स्वन्हु जात्रा जुइ । चैत ३० गते विष्णुवीर (वैष्णवीदेवी) या नेतृत्वय् सनिलय् विष्णुवीर जात्रा याइ । बालकुमारी जःखःया त्वाः व गल्ली गल्ली परिक्रमा याकाः थ्व जात्रा बालकुमारी परिसरय् हे यंकाः क्वचायेकी । थुगु जात्राया शुरुइ विष्णुवीर परिसरं पूर्वय् च्वंगु पाखाचाय् द्यः क्वतयंकीगु झ्वलय् धिमे बाजंया थासय् सी बाजं (मनू सीबलय् थाइगु बाजं) थायेमाःगु परम्परा दु ।

अनं छुं ई लिपा लायकू त“ जुयाः न्याम्ह देवगणपिं सम्मिलित याकाः जात्रा न्ह्याकाः बालकुमारी क्षेत्रय् थ्यंकाः थःथःगु आसनय् दिकी ।अथे हे, थुगु जात्रा क्वचाःगु चान्हय् अर्थात सुथन्हापां करिब ३ बजे बालकुमारी, दक्षिणबाराही, अजिमा व हरिसिद्धि जात्रा न्ह्याइ । बिस्काः जात्रा अन्तर्गतया थ्व जात्रायात चान्हसिया जात्रा धायेगु याः । थिमिया लायकू परिसर दुने थीथी विधि पूवंकाः पूजा यानाः खटय् प्रतिस्थापन याकूपिं द्यःपिंत तप्यंक लायकुलिं दक्षिण दिशापाखे चिलाखनापं जात्रा याइ । चान्हसिया जात्रा चैत मसान्त व वैशाख १ गतेया चान्हय् जुइ ।

चान्हसिया जात्रा क्वचायेवं थिमि क्षेत्रं दक्षिणपूर्वी भेगया गां, चखुंती (चरखण्डी) नं निम्ह द्यःपिंत खटय् तयाः जात्रा याइ । थ्व क्षेत्रय् थ्यंमथ्यं छगू शताब्दी न्ह्यः निसें जक जात्रा शुरु जूगु खः । चखुंती जुइगु जात्राया झ्वलय् चखुं तीर्थय् म्वः ल्हुइत जःखःया गामं यक्वः हे भक्तजनत वयेगु याः । चखुंतीर्थय् म्वःल्हुइबलय् छ्यंगू व कुष्ठल्वचं मथीगु धार्मिक विश्वास दु । वैशाख १ गते विक्रम संवत् न्हूद“नाप बहनी सिद्धिकाली (ईनाक्व द्यः) व विष्णुवीर (वैष्णवीदेवी) द्यःया नेतृत्वय् छगू हे इलय् निथाय् बिस्कं बिस्कं जात्रा जुइ । सिद्धिकालीया नेतृत्वय् न्ह्याइगु जात्रा हात्तिमहा“काल त्वाः निसें उत्तर–पश्चिम क्षेत्रय् जुइसा विष्णुवीरया नेतृत्वय् जुइगु जात्रा उगु हे त्वाः निसें दक्षिणपूर्वी क्षेत्रय् न्ह्याइ । थुगु न्हि नगदेशय् नं गणेद्यःया जात्रा जुइ ।

वैशाख २ गते थिमिइ प्रमुख जात्रा जुइ । थ्व जात्रायात सुथसिया जात्रा वा भुयुसिन्हःजात्रा नं धायेगु याः । थुगु न्हिया जात्रा सुथय् थ्यंमथ्यं ८ः०० बजे निसें न्ह्याइ । थिमिया बालकुमारी क्षेत्रय् केन्द्रीत जुइगु थ्व जात्रा न्हापांगु इलय् ३२ खः सम्मिलित याकाः हनीगु खः । भुयुसिन्हः जात्राय् छुं दँ न्ह्यः तक नगदेशय् च्वंम्ह गणेद्यः दुथ्याकाः जात्रा याइगु चलन दुगु खः । तर लिपांगु इलय् नगदेशय् च्वंम्ह गणेद्यः उगु हे क्षेत्रय् परिक्रमा याकाच्वंगु खनेदु । लुकुन्थली क्षेत्रय् नं छुं दँ थुखे निसें द्यःखःयात नगर परिक्रमा याकाः जात्रा यानाच्वंगु दु । थिमि भुयुसिन्हः जात्रा क्वचाःगु न्हिकुन्हु बोडे क्षेत्रय् म्ये प्वाः खंकेगु जात्रा जुइ ।

बोडे धायेबलय् मध्यपुर थिमि नगरया वडा नं १ व २ खः । म्येप्वाः खंके चाहे जूम्हेसिनं प्यन्हु न्ह्यः निसें थः शुद्ध जुयाः नियमय् च्वनेमाः । स्वन्हु न्ह्यः निसें छुं हे मनसे नीति नियमय् च्वनाः म्येप्वाः खंकेफुसा मनया ईच्छा पूवनीगु विश्वास दु । दां प्यदां (पुलांगु ध्यबा, म्वह) क्रमशः छसिकथं म्येप्वाः खनीबलय् कुबीगु भे (आकास बत्ती) थाइपिं खड्गी समाजया मनू, कःमि नायः व नायः पःमाःयात बिउगु प्यन्हु लिपा कःमि नायलं ताःहाकःगु मुलुं बोडे क्षेत्रया सार्वजनिक थासय् म्येप्वाः खंकी । बोडे नगरय् दुःख बिउम्ह भूतयात भीमदत्त कर्माचार्य नांयाम्ह तान्त्रिकं ज्वनाः सजाय बिउगु प्रतीक कथं बोडेय् म्येप्वाः खंकेगु जात्रा यानाच्वंगु विश्वास याइ ।

शुरुया इलय् भूतयात सजाय बिउगु खःसां तर लिपा वयाः म्येप्वाः खंकूम्ह मनू साहसीक अले लोकंह्वाइगु जूगुलिं नं थ्व परम्परां निरन्तरता कयाच्वंगु खनेदु ।जात्रा पर्व निसें कला, अमूर्त सम्पदा रुपी मौलिकता झीगु पहिचान खः । तर लिपांगु इलय् थीथी तजिलजि म्वाकातयेत झी पुर्खां स्वनाथकूगु जग्गा, छेँ लगायतया आयस्ता, गुथि बन्द जुयाच्वंगु दु । व्यक्तिं आत्मियता क्यनाः संस्कृति संम्बद्र्धनया निंतिं बिउगु योगदान स्वरुपया जग्गाजमिन, छेँयात गुथि संस्थान व पुरातत्व विभागं अधिग्रहण याःगु दु ।

थीथी संस्कृति व सम्पदाजन्य नामय् स्वनाथकूगु धनयात अधिग्रहण यानाः व हे क्षेत्रय् बजेट विनियोजन यायेगु ज्याय् आनाकानी जुयाच्वंगु यक्व हे दसि दु । जात्रा पर्व निसें थीथी सांस्कृतिक गतिविधि संचालन यायेत आर्थिक पक्ष सबल जुइमाः तर वहे सबलीकरण अभाव जुयाः बुलुहुं बुलुहुं थज्याःगु पहिचानरुपी संस्कृति न्हनावनीगु खतरा ब्वलनाच्वंगु दु । इलय् हे वाःचायेकेगु कुतः मयाःसा झी अले झीगु पहिचान नष्ट जुइफु ।

 

 

पाहाँचःह्रेया झ्वलय् थौं मंगलवाः न्हिनय् असनय् द्यः ल्वाकल । कंग अजिमा, वँचु अजिमा व लुमधि अजिमाया द्यः ल्वाकूगु खः । द्यः ल्वाकेबलय् वँचु अजिमा व लुमधि अजिमाया दिकातःगु खःयात कंगः अजिमां स्वचाः चाःहिलाः निगुलिं द्यःखःलिसे च्याकातःगु तिंप्वाः हिलेगु याःगु खः । द्यःपालाःपिं खः क्वबिइगु न्वः कथिइ च्वय् च्वनाः तिंप्वाः हिलेगु याइ ।
सोमवाः बहनी थथे यानाः तिंख्यलय् नं द्यः ल्वाकूगु खः ।

 

 

 

 


चिकुगु पोहेला क्वचायेवं बिस्तारं वसन्तया फसं प्रकृतियात ख्याः यानाहःगु खने दयावइ । श्रीपंचमी वयेवं ससुपूजाया बाजं थाःगु ताये दयावइ । साक्क भिंक भ्वय् नये दइ, वसन्तं प्रकृति जक मखु झीगु संस्कार व संस्कृतियात नं थनाहइ । सिल्ला थ्व हे वसन्तयात ब्वनाः वइगु ला खः । सिल्लाया सिचुगु फसं थीबलय् चिकुला व तांन्वःगु ला नापलाःगु अनुभूति जुइ ।

सिल्लाया चुलिचुलि वःगु स्वांमा, सिमा खनेवं मन नं लसतां जायावइ । ख्वाः मुसुमुसु न्हिलाहइ । तिन्हिनय् धाःसा निभालं पुइ, सुथय् बान्थे धाःसा ख्वाउँया चिकुचिकु धाइ ।नेपालमण्डल नेवाः तजिलजिं चकनाच्वनसा नेपालमण्डलया नस्वाः धइगु हे थनया मूर्त अमूर्त सम्पदा, थनया म्वानाच्वंगु, सासः ल्हानाच्वंगु संस्कृति, बाःछिइ छगू वइगु नखःचखः, पुन्हिपतिकं मुसुमुसु कयाः भ्वय् नयाजुइगु आदि खः ।

सिल्लां नं थथे हे नखः ज्वनावइ, वसन्तया हसना ज्वनावइ, प्रकृतिया न्हूगु पहःया लसतायात ब्वया वइ । सिल्ला धालकि सिचुगु ला, सिल्ला धालकि महाद्यःया ला, सिल्लाया पुन्हि सिपुन्हि अले सिल्लाया तःधंगु चःह्रे सिल्लाचःह्रे धकाः सकसिनं सिउ । पालमण्डल छगू शैवतीर्थ कथं नांजाःगु थाय्, थनया पशुपति महाद्यः लोकंह्वाःम्ह, अतिकं माने यानातःम्ह खः । नेपाः देय्यात पाशुपत क्षेत्र धकाः धायेगु नं याः । न्हापां निसें थ्व थासय् शैवमतया लोकप्रियता दु, थन शैवदीक्षा कयाः महाद्यःया पूजा भक्ति यायेगु चलन नं दु ।

सिल्ला छगू कथं महाद्यःया पूजा यायेगु, महाद्यःया सेवा यायेगु व महाद्यःयात हनेगु ला धाःसां जिउ । सिल्लाचःह्रे थ्व लाया हे तःधंगु चखः खः । थ्व छगू धार्मिक चखः खः । थुकी म्ह्याय्मचा ब्वनाः भ्वय् नयेगु व नकीगु याइ मखु  । थुकुन्हु धाःसा मनूत महाद्यःथाय् वनाः दर्शन यायेगु, पूजा यायेगु याइ । पशुपति महाद्यःथाय् थुकुन्हु तःधंगु मेला हे जुइ । सिल्लाचःह्रे धकाः थाय्थासय् मि छ्वयेका तइ । थ्व ईयात ल्वयेक थुकुुन्हु सुपाँय् वयाः फुलुफुलु वा नं वइ ।

सुथसिया इलय् मस्त मुनाः जगाः कायेगु धकाः लँ पनाः दां फ्वना जुइ । थथे यानाः छगू धार्मिक वातावरण नापं मस्तय् ख्यालिन्हिलिं यानाः सुथंनिसें हे सिल्लाचःह्रे कुन्हु न्ह्यइपुसे च्वनाच्वनी ।सिल्लाचःह्रेया शास्त्रीय नां शिवरात्री खः । दँय्दँसं वइगु प्यंगू तःधंगु चा मध्ये थ्व नं छगू खः । तन्त्र परम्पराय् धाःसा झिंनिगू लाया झिंनिगु हे चा दु । थथे हे चा पूजा यायेगु, निसि पूजा यायेगु दिं कथं सिल्लाचःह्रेयात नं कयातःगु दु ।

सिल्ला कुन्हु महाद्यःया पूजा यानाः, महाद्यःया भजनकीर्तन यानाः, शिवरात्री कुन्हु ब्याधा तरे जूगु बाखं न्यनाः बहनी मि छ्वयेकाः हलिमलि इना नयेगु याइ । शिवरात्री धकाः आपालं जोगीत थाय्थासं पशुपतिइ वयाः च्वनाच्वनी । मनूत जोगीत स्वयेया निंतिंसां पशुपति वनीपिं नं दु । सिल्लाया थथे यानाः थःगु हे पहः दु, थःगु हे लु दु । थुकुन्हु सकतां हे शिवमय जुयाच्वंगु दइ, न्यंकं शिवरात्रीया जक शोभा दयाच्वनी ।नेपालमण्डलया थाय्थासय् महाद्यःया देगः दु । थाय्थासय् शिवलिंग थापना यानातःगु दु । थुपिं पलिस्था यानातःगु महाद्यः मध्ये यल शंखमूलया चामुण्डा अजिमाया देगः लिकसं च्वंगु उमामहेश्वरया मूर्ति व लुभु क्वय्लाछिया उमामहेश्वरया मूर्ति दकसिबे पुलांगु धकाः धायेगु याः ।

थथे हे नेपालमण्डल चाःहुइक थीथी थाय्या च्याम्ह महाद्यःयात अष्टवैतराग धकाः बौद्ध धर्मावलम्बीतय्सं नं माने याना वयाच्वंगु दु । थ्व नापं हे ख्वीप्यंगु लिंग धकाः नेपालमण्डल न्यंकं हे महाद्यः पलिस्था यानातःगु दु । लिच्छवीकाल निसेंया इतिहास ज्वनाच्वंगु फंपिया गोपालेश्वर, सुनागुया भृङ्गारेश्वर, चंगुया किलेश्वर, पन्तिया इन्द्रेश्वर, येँया पशुपतियात नेपालमण्डलया अतिकं पुलांगु शिवालय कथं लुमंकेगु याः । थथे हे नेपालमण्डलय् शैव परम्पराया पुलांगु इतिहास दु, गुकियात अझ नं मालाः, कुलाः, उलाः स्वयेगु ज्या ल्यं दनि धाःसां जिउ ।

झीथाय् महाद्यःयात थीथी कथं माने यानातःगु दुसा गनं लिंग कथं, गनं उमामहेश्वर कथं, गनं क्षेत्रपाल व महांकाल कथं, गनं भैरव कथं, गनं नासःद्यः कथं, गनं अर्धनारेश्वरी कथं, गनं धाःसा लुकुमहाद्यः कथं अले गनं धाःसा बोधिसत्व कथं हनाच्वंगु दु । महाद्यःनाप हे स्वापू दुगु जात्रा व नखःचखः नं झीथाय् दयाच्वंगु जुल । फंपिया हरिशंकर जात्रा, पन्तिया जात्रा, चंगुया किलेश्वर महाद्यःया जात्रा, यलय् क्वन्ति महाद्यःया जात्रा, लुभुया महाःद्य जात्रानापं थीथी थासय्या भैलःद्यः व अजिमापिनि जात्रा नं कुलाचार कथं, तन्त्रोक्त विधि कथं यानातःगु शैवचर्या हे खः ।

महाद्यःनापं नेवाः तजिलजि ला व लुसि थें हे प्यपुनाच्वंगु जुल । नेवाःत संगीत व साहित्यया सेवा याइपिं, नेवाःत बाजं थानाः थीथी कथंया जात्रा यानाः नखःचखः हनाजुइपिं । थ्व हे वाद्यवादन, संगीत कलाया मूलम्ह द्यः कथं नासःद्यः धकाः महाद्यःयात हना वयाच्वंगु दु । झीथाय् नेवाः बस्ति पतिकं नासःद्यः दु । आतक नं बाजं स्यनेत, बाजं पिथनेत नासःद्यः पूजा यायेगु चलन दु । महाद्यःया गुण वर्णन यानाः, महाद्यःयात लुमंकाः च्वयातःगु महाद्यःया भक्तिं जाःगु आपालं दाफा म्येँ, भजन व तुतः नं झीथाय् दु । मल्लकालया थीथी जुजुपिंसं थःगु साहित्यय् शिवभक्तिया स्वां ह्वयेकाबिज्याःगु दु ।

थ्व नापं आपालं अज्ञात स्रष्टापिंसं नं महाद्यःया भक्तिरसं जाःगु साहित्यिक रचना च्वयातःगु खनेदु  । झीथाय् नेपालभाषां जक मखु मैथिली व संस्कृत भासं नं शिवभक्तिया भावयात साहित्यय् प्वंकेगु ज्या जूगु दु । नेपाल महात्म्य व हिमवत्खण्ड थज्याःगु पौराणिक वाङमयय् नं नेपालमण्डलया शैव भक्तिपरक साहित्यत संग्रहित जुयाच्वंगु दु । थथे यानाः शैव परम्परा नेपाल मण्डलय् जीवन्त जुयाः आतक नं म्वानाच्वंगु दु, ह्वयाच्वंगु दु । अझ नं कौलाचार कथं रुद्री यानाः नेवाःतय्सं सकसियां भिं जुइमा धकाः महाद्यःया नां लुमंकाः अपसं च्वनेगु याना वयाच्वंगु दु  ।

सिल्लाथ्व चतुर्दशीयात महाद्यःया यःगु चा धकाः हनातल । थुकुन्हु आदिकालय् ज्योतिर्लिंग प्रकट जूगु धइगु शास्त्रीय मान्यता दु । अले थ्व हे दिनस मसीक मसीक छुं नं मनसे महाद्यःया पूजा याःगुलिं छम्ह ब्याधा तरे जूगु धइगु जनश्रुति नं न्यने दु  । गुलिसिनं धाःसा थ्व दिनयात महाद्यःया हे बुन्हि धकाः नं धाः । गुलिसिनं थुकुन्हु हे लिंगरुप पशुपति लुयावःगु धकाः नं धाः । न्ह्यागु हे विश्वास दःसां, न्ह्यागु हे मान्यता दःसां शिवरात्री धकाः शिव शिव नां कयाः महाद्यःया पूजा भक्ति धाःसा सकसिनं हे याना वयाच्वंगु खनेदु । महाद्यःया पूजा यायेगु विधि आपालं दु, थुकी वैदिक आचारनिसें कौलाचार तकया थःथःगु हे विधि व थ्वनाप स्वानाच्वंगु तजिलजि दु ।

थ्व चःह्रेकुन्हु चान्हय् महाद्यःया पूजा यायेगु याइ । प्यंगू प्रहरय् महाद्यःयात प्यंगू हे विधि कथं पूजा याइ । थथे विधि कथं पूजा मयासे गुलिसिनं धाःसा शिव शिव जक नां कयाः कीर्तन यानाः चछिं जाग्राम च्वनेगु याइ । पशुपतिइ थथे याइपिं आपालं मनूत दु । थ्वकुन्हु शैव दर्शन कथं स्वःसा थ्व सकतां संसार मायामय खः, थ्व मायामय संसारय् लानाच्वपिं जीव धाःसा च्यागू पासं क्यंकातःपिं पशुत खः । थथे पशुया पाश मोचुकाः मुक्ति बिइम्ह जुयाः महाद्यःयात पशुपति धका धयातःगु खः । शिवरात्री धइगु थथे भवया जालय् लाकातःगु पाश फ्यनेगुया निंतिं महाद्यःया भक्तिभाव तयाः पूजा यायेगु न्हि खः ।

महाद्यःयात सकल आगमया वक्ता व श्रोता कथं नालातःगु जुल  । सकल तन्त्र, सकल आगम, वाङमयया स्वामीया रुपय् महाद्यःयात कायेगु याइ । अथे हे योगया मूल प्रवर्तक धकाः महाद्यःयात धायेगु याइ । शिवरात्री धइगु थ्व मायामय संसारयात प्रज्ञानं थुइकाः ज्ञान प्राप्त यायेगु चा खः । योगया अनुरागीपिंसं नं थःगु हे कथं शिवरात्रीयात हनेगु याइ । योग दर्शनय् व आगम परम्पराय् धाःसा मूलाधार चक्रया दथुइ त्रिकोणयाके च्वंगु स्वयम्भू लिंगयात हे महाद्यः भाःपियाः मानसोपचारं पूजा यायेगु याइ । थ्व नाप हे ह्वनेगु चक्रय् नं महाद्यःया हे थीथी रुपया ध्यान यानाः पूजा यायेगु याइ । थथे हे अभ्यन्तर पूजाया नं तःधंगु महत्व शास्त्रय् कनातःगु खनेदु ।

शिवरात्री कुन्हु अपसं च्वनाः महाद्यःया पूजा यानाः धलं दनीपिं नं दु । थथे अपसं च्वनीपिंसं सुथन्हापां दनाः म्वः ल्हुयाः महाद्यःया पूजा यानाः छछाः जक पालं याइ । अपसं मच्वंसे नं सुथय् व न्हिनय् हे महाद्यःया दर्शन यानाः भजन कीर्तन यानाच्वनीपिं नं दु । थुकुन्हु सिँ छ्वयेकाः चिकुलायात बिदा बियाछ्वेगु नं याइ । मस्तय्सं न्हिछियंक “महाद्यःयात चिकुल सिँ छका हिँ’ धकाः हालाः हालाः सिँ फ्वनेगु नं याइ । बहनी सकले मुनाः व हे सिँ च्याकाः मि कुइगु, हलिमलि इनाः नयेगु याइ । थथे यानाः आः सीदयेक हे तांन्वया वल, अले चिकुला मेगु दँया निंतिं लिहां वन धइगुया अमूर्त सांस्कृतिक अभिव्यक्ति थ्वकुन्हु खनेदइ ।

सिल्लाचःह्रे छगू आध्यात्मिक पर्व नं खः । थुकी जीवनयात बांलाक हनेगु, बांलाक स्वयेगु हसना सुलाच्वंगु दु । जीवनया अनेतने सवाः दु, गुगुं बांलाःगु नं दइ, बांमलाःगु नं दइ । थुकी सुख नं दु, दुःख नं दइ । सुख जुलकि मनूतय् ख्वाः चकनी, दुःख जुलकि ख्वाः खिउँसे च्वनी । थ्व हे दुःखया अनुभूतियात रात्रीया प्रतीक कथं माने यानातःगु जुल । थथे रात्रीयात नं कल्याणमय याकीगु, बहनियात नं मंगलमय याकीगु उपाय खः– शिवरात्री । शिवया अर्थ हे खः– कल्याण । शिवया अर्थ धइगु हे भिंगु, दुःखयात नं मंगलमय याकीगु, जीवनया झ्यातुगु लुयात नं भिंगु याकीगु कला खः ।

जीवनया थथे खिउँगु, झ्यातुगु पहःयात भोगे यानाः, जीवनया गहन पक्षयात स्वयाः, म्हसिइकाः थुकियात नं कल्याणमय यायेजिउ धकाः सिल्लाचःह्रे नं हसना बियाच्वंगु दु । शिवरात्री जीवनयात पुवंक, जीवनयात बांलाक, जीवनयात उलाः–कुलाः स्वयेमा धका स्यनीगु पर्व खः । दुःखयात, दुःखया भारयात जागृत जुयाः, मिखा कनाः स्वया थुकियात नं बांलाके जिउ धकाः शिवरात्रीं शिक्षा बियाच्वंगु जुल । सिल्लाचःह्रेयात हनीगु, थ्व चखः माने यायेगु धइगु हे जीवनया थज्याःगु लुयात न बांलाकेगु खः । शैवपर्वया थ्व हे हसनाया धार्मिक व सांस्कृतिक मूर्तता खः– सिल्लाचःह्रे ।

नेवाः लहनायाके नं थ्व मूर्तताया सौरभ न्ह्यानाच्वंगु जुल, थ्व नस्वाः दयाच्वंगु जुल । शिवत्व धैगु सत्य, शिवत्व धैगु कल्याण भावना अले शिवत्व धैगु सौन्दर्य, जीवनया हिसिला, जीवनया खिमिला अले जीवनया चकंगु तिमिलायात छगू यानाः ब्वयातःगु दु–सिल्लाचःह्रेनं । शिवत्वया साधना यायेगु, शिवत्वयात म्हसीकेगु अले शिवत्वयात हे हनेगु न्हि खः सिल्लाःचःहे्र । थ्व हे खिमिलायात स्वयाः, खिमिलायात नं मिखा कनाः खंकाः जीवनयात शिवमय यायेगु कुतः खः– सिल्लाचःहे्र । महाद्यः पूजा यायेगु धइगु देगलय् वनाः पूजा यायेगु जक मखु, पूजा धैगु ला जीवनयात हे जगन्मय यायेगु कला खः ।

पूजा ला जीवनया भावया प्रवाहया हिसि दुगु अभिव्यंजना खः । बांलाक हिसि दयेक, सकसियां भिं जुइमाः धका याइगु सकतां ज्या महाद्यःया सेवा खः । शिवया हे आराधना खः । पाशुपत दर्शन धइगु जीवनया थथे अनेतने रंगयात, जीवनया थथे नाना किसिमया पहःयात ह्वयेकाः सत्य, शिव व सौन्दर्यया नस्वाः ह्वलीगु दर्शन खः । महाद्यःया पूजा यायेगु धइगु हे जीवनया सकतां पहःयात बांलाक सकसिया भिं जुइक ह्वयेकेगु खः । नेवाः लहना थथे यानाः साहित्यया, कलाया व सौन्दर्यया स्वां ह्वयाच्वंगु बांलाःगु क्यब खः । दकसिबे तःधंगु महाद्यःया पूजा धइगु हे थ्व, अले सिल्लाचःह्रे थ्व हे विराट पूजाया मूर्तता खः । थज्याःगु विस्तृत दर्शनया सूक्ष्म ब्वज्या खः ।

 

  •  Start 
  •  Prev 
  •  1  2  3  4  5  6  7  8 
  •  Next 
  •  End 
Page 1 of 8
Go to top

Copyright © 2016  nepalbhasa.com. All rights reserved.