All for Joomla All for Webmasters

ने.सं. ११३६ यंलागा अष्टमी

बिचार (59)

थौंकन्हय् नेवाःतय्गु छुं नं तःजिगु नखः जात्राया इलय् थीथी व्यावसायिक कम्पनीतय्गु विज्ञापन दुगु तस्वीर व टीसर्ट पुनाः वइपिं मनूत आपालं खने दयेक वयाच्वंगु दु । व्यावसायिक कम्पनीतय्सं अज्याःगु नखः व जात्राया इलय् विशेषकथं थःपिनिगु व्यापार व उत्पादनया व्यावसायिक विज्ञापन यायेगु मौकाकथ थुकियात छ्यलाच्वंगु खनेदइ । टी शर्त व तपुलि पुइपिं मनूत नं सितिकं लाःगु धकाः लय्लय्तायाः थःपिंत अःपुक हे विज्ञापनया माध्यम दयेकाच्वनी ।

तर थुकिं झीगु मौलिक कला सम्पदा व नखः पर्वयात गुलि नकारात्मक प्रभाव लाकाच्वंगु दु धयागु खँया शायद सुयां हे ध्यान वनाच्वंगु खने मदु ।छुं ई न्ह्यः झी आराध्यदेवी कुमारीया किपा तयाः उकिया क्वय् छगू ह्विस्की उत्पादक कम्पनी ‘भर्जिन’ धकाः विज्ञापन यानाः ब्यापक प्रचार यात । थुगु विज्ञापनया परकाष्ठा उबलय् खने दत गबलय् कुमारीया रथ साःगु इलय् अज्याःगु टी सर्ट फिनातःम्ह मनूत कुमारीया रथय् हे खने दत ।

थुज्वःगु विज्ञापनं झीगु संस्कृतियात गुकथं नकारात्मक सन्देश बी धयागु सोचतकं सुयां वंगु खने मंत । कुमारी जात्रा वा यँयाः नेवाःतय्गु तःजिगु नखः खः । थुकी लाखौं जनताया सहभागिता न्हय्न्हुयंकं दयाच्वनी । अझ थुज्वःगु जात्राया प्रशारण अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् तकं टेलिभिजनया मार्फत प्रशारण जुइगु झीसं सिउ । विदेशय् मेगु छुं मखंसां उगु टी शर्तय् ब्वयातःगु विज्ञापन सकसिनं खनीगु स्वाभाविक हे जुल ।

ब्यापारिक दृष्टिकोण नं छपाः टी सर्टया खर्चय् थःगु विज्ञापन विश्वन्यंकं न्यना वनीगु खँय् उगु ब्यापारिक कम्पनीयात नं कुगाक्क हे लबः दइगु जुल । तर कुमारीया रथय् भर्जिन खँग्वःया विज्ञापनं झीगु सम्पूर्ण मौलिक जात्रा नखःयात हे नकरात्मक लिच्वः लाः वनीगु नं खनेदत । अथे ला धार्मिक संवेदनायात व्यवसायिक कम्पनीतय्सं थःपिनिगु विज्ञापनया माध्यम व साधन दयेकेगु ज्या झीथाय् आः जक मखु न्हापांनिसें हे न्ह्यानाच्वंगु खंकेफइ ।

छगू इलय् नेपाःया छगू हे जक विमान ब्यवसाय यानाच्वंगु रोयल नेपाल एअरलाइन्सं कुमारीया किपा तयाः नेपाःया गन्तब्ययात प्रचार यानाच्वंगु, जीवित कुमारी ‘लिभिङ भर्जिन गडेज’ धकाः प्रचार याना जूगु इलय् थनया संस्कृतिप्रति संवेदनशील मनूतय्सं उगु विज्ञापनयात कयाः विरोध यानाः विज्ञापन हे बन्द याका बिउगु खँ पुलां मजूनि । अथे हे नेपाःया छगू बियर कम्पनीं गंया चुइ बियर सिसी घाकाः याःगु विज्ञापनयात नं जबर्जस्ती हे धार्मिक प्रवृत्तिया मनूतय्सं याके मबिउगु खँ नं पुलां मजूनि ।

धार्मिक संवेदनायात अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं नं उकथं हे छ्यलाच्वंगु खंकेफइ । गबलें मनूतय्गु चप्पलय् हिन्दू द्यः रामया किपा तयाः प्रचार याइगु, अण्डरवेयरय् शिवया किपा तइगु अले खि फायेगु कमोठय् गणेशया किपा तयाः उत्पादन याना जुइसा हरेक इलय् अज्याःगु क्रियाकलापतय्त सर्वसाधारणं विरोध यानाः विज्ञापन बन्द याके बीगु ज्या नं याना हे च्वंगु दु ।
ब्यावसायिक कम्पनीतय्सं थःपिनिगु विज्ञापनं छु इलय् ध्यान साला काये फइ धयागु मौका स्वयाच्वनीगु स्वाभाविक हे खः ।

उकथं हे थौंकन्हय् त्वाःत्वालय् क्लब, खलः पुचःत सक्रिय जुयाच्वनीगु सन्दर्भय् अज्याःपिंत आर्थिक अनुदानया नामय् थःयत्थे छ्यले फइगु स्थिति थुमिसं खंकाच्वंगु दु । विज्ञापन स्वयं खराब मखु, उकथं हे थीथी खलः पुचःतय्गु निंतिं आर्थिक उपार्जनया छगू माध्यम थुज्वःगु गतिविधि नं खः धयागु खँय् नं विवाद मदु । तर व्यावसायिक कम्पनीतय्सं अति हे न्यून खर्चय् तःधंगु माइलेज कयाच्वंगु खःसा झीसं नं थःपिनिगु सांस्कृतिक नखः पर्वया महत्ता वाःचायेकाः केवल छपाः टि शर्ट व छगः तपुलिया भरय् थःपिनिगु सांस्कृतिक पर्वयात शोषण याके बीमजिल धयागु खः ।

उकथं हे अज्याःगु विज्ञापनया ख्यलय् झीगु संस्कृति गन तक मान्य खः धयागु खँय् नं न्ह्यलुवातय्सं चिन्तन यायेमाः । कुमारी जात्राया रथ जात्रा जुइमा वा जनबहाद्यःया रथ जात्रा जुइमा ब्यावसायिक कम्पनीतय्गु चिं व खँ दुथ्याःगु छु नं वस्तुइ प्रतिबन्ध जुइमाः । उकिया निंतिं सम्बन्धित न्ह्यलुवात सचेत जुइमाः । जात्राया इलय् विज्ञापनया अनेक माध्यमत दयाच्वनी, तर रथय् च्वनीपिं वा बाजं थाना वइपिं सकसिनं अज्याःगु वसः वा चिं घानाः जात्राय् ब्वति कया जुल धाःसा कन्हय् अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् अज्याःगु जात्राया प्रायोजन हे अमूक अमूक कम्पनीं याःगु खः धकाः प्रचार जुयावनीगु सम्भावना नं अतिकं दयाच्वनी ।

थुज्वःगु सन्देशं झीगु मौलिक जात्रा नखःया औचित्य, मूल्य मान्यता व दर्शन हे प्रभावित जुयावनी । थुज्वःगु खँय् झी सकल संस्कृतिप्रेमित सचेत जुइमाःगु खनेदु । छुं भतिचा आर्थिक प्रलोभनया कारणं झीगु नखःचखः व जात्रायात प्रदुषित यायेगु ज्या झीसं याये मजिउ धयागु खँया सचेतना झीसं ब्वलंकेमाः।

वर्तमान परिपे्रक्षय् नेपाःया मौलिक जात्रा पर्व नखः हनीपिं झी नेवाःतय् थीथी जातीय संघ संस्थात नं सक्रिय जुया वयाच्वंगु अवस्था दु । अज्याःगु जात्रा पर्वय् विशेषकथं जिम्मेवारी दुगु जातीय संस्थातय्सं थुज्वःगु खँय् गम्भीर जुयाः पलाः न्ह्याकल धाःसा झीगु संस्कृति नखः पर्व प्रदुषित व विकृति दुहां मवइगु खँय् सकल संस्कृतिप्रेमित ढुक्क जुइ फइगु स्थिति ब्वलनी ।

न्यायया आशा यानाः गैर न्यायिक सतक विस्तार पीडितत हाकनं छकः सतकय् न्यायया निंतिं सः थ्वयेकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । सतक विस्तारया नामय् छथ्वः मनूतय्सं स्वनिगलय् शदिऔं न्ह्यवंनिसें बसोवास याना वयाच्वंपिनिगु छेँ डोजर हयाः थुनाः अन सतक दयेकेत याःगु कुतःया विरुद्ध न्यायालय सर्वोच्च अदालतय् गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडिततय्सं तयातःगु मुद्दाया फैसला थ्व हे महिनाय् अदालतं न्यंकेगु सुचं पिहां वयेधुंकूगु दु ।

सतक विस्तारया नामय् स्वनिगःवासीया ९० प्रतिशत थनया मौलिक आदिवासी जनजाति नेवाःत पीडित जुयाच्वंगु दु । सडक विस्तारया नामय् छथ्वः मनूतय्सं कानून हाचां गायाः न्ह्यःनेलाःथे छेँ, देगः, सांस्कृतिक सम्पदा थुनेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । थुकिं यानाः थन शदिऔं न्ह्यवंनिसें बसोवास याना वयाच्वंपिं स्ववासी विस्थापित जुइगु स्थिति खने दयाच्वंगु दु ।

थुपिं विचल्लि जुयाः स्वनिगलं पिहां वनेत बाध्य जुयाच्वंगु अवस्था दुसा थ्वहे कारणं थनया आदिवासीतय्गु ल्याः म्हो जुया वनाच्वंगु दु । थुकियात छगू वर्गया मनूतय्सं थनया भूमिपुत्र, आदिवासी जनजातितय्गु ल्याः न्यूनीकरण याना यंकेगु, थुमिसं दयेकातःगु ऐतिहासिक धरोहर द्यः, देगः, सतः न्हंकाः थुमिगु अस्तित्वयात हे मदयेका छ्वयेगु षडयन्त्र जुयाच्वंगु आभास थनया स्ववासीतय्सं याना वयाच्वंगु दु ।

दकलय् तःधंगु न्ह्यसः थ्व सतक विस्तारया आवश्यकता छाय् खः धयागु दु । सडक विस्तारयायेगु स्वयां थुकिया आपालं वैकल्पिक लँपुत नाले फइगु स्थिति दु । मेखेर थन सतक अःपुगु व ब्यवस्थित मजूगु खःसा अज्याःगु स्थिति गुकथं वल, अले स्थिति झन विकराल मजुइकेत समस्याया श्रोत पहिचान यानाः उकिया निराकरण यायेमाःगु खः ।

तर सरकारया नीति उपलब्ध सडकं क्वबी फइगु भार स्वयां अप्वः सवारी साधनया आयात यायेगु, स्वनिगः दुने स्वनिगलं क्वबी फइगु स्वयां अप्वः मनूत दुकायेगु वसोवास याकेगु अले स्वनिगः अब्यस्थित जूगु नामय्, सतकय् यातायात साधनया चाप अप्वःगु नामय् थन सलंसः दँ न्ह्यवंनिसें वसोवास याना वयाच्वंपिनगु छेँ थुनाः, बुँ लाका कयाः सतक दयेकेगु धयागु
मेता आसय मखुसें थनया स्ववासीतय्त सास्ती यायेगु व थनं उमित ख्याना छ्वयेगु हे खः धयागु खँ पूर्ण सत्य खः ।

झीगु देय् छगू कानुनी राज्य खः । थन हरेक ज्यायात कानून दयेकाः नियन्त्रण यायेगु यानातःगु दु । उकथं हे सरकारपाखें जनताया छेँ बुँ अधिग्रहण यायेमाःसा थुकिया नं नियम कानून दयेकातःगु दु । तर अज्याःगु छुं हे ऐन कानूनयात वास्ता मयासें थनया स्थानीय मनूतय्गु छेँ जबर्जस्ति हे थुनाः, डोजरं कयेकाः इमित छेँ–बुँ विहिन यानाच्वंगु वास्तविकता खः ।

कानुनी राज्यय् कानूनया पालना मजुइगु धयागु सरकारी दादागिरि खः धयागु खँय् गनं शंका मदु । पुलिस प्रशासनया लिधंसाय् छेँ थुं वयाच्वंगु दु । अले विरोध याःपिंत पुलिस प्रशासनं ज्वनाः कुनेगु तकं याना वयाच्वंगु दु ।
छगू समृद्ध मुलुकय् गनं नं न्याय मजुल धाःसा अन्तिम आशा धयागु न्यायालय हे खः । न्यायालय धयागु हे अन्याय जूपिंत न्याय बीगु निंतिं खःसा थ्व आम जनताया आस्थाया केन्द्र नं खः ।

मुलुकय् थ्व न्याय अन्यायया खँ फैसला याना बीवं उकिया मेगु गन्तब्य दइ मखु । अले आम जनताया आस्थाया केन्द्रयात उगु हे स्थानय् तया तयेगु निंतिं राज्य व जनतां नं उतिकं हे सम्मानकथं स्वयेगु याना वयाच्वंगु वास्तविकता खः । छगू सभ्य व विकसित राज्य निर्माणया निंतिं थुज्वःगु आस्थाया केन्द्र न्ह्याबलें हे श्रद्धाया केन्द्र नं जुयाच्वनी ।

तर आःया गैर न्यायिक सडकपीडितपिंसं अदालतं स्थगनया आदेश जारी यानातःगुयात तक नं अवहेलना यानाः देय्या सर्वोच्च न्यायया आस्थाया केन्द्रयात विवादय् हयेगु ज्या थुमिसं याना वयाच्वंगु दु । थुगु आस्थाया केन्द्रयात थनया आदिवासी नेवाःतय्सं अति सम्मानकथं स्वयाच्वंगु दु
अले अन्याय जुयाच्वंगु प्रति न्याय दइगु विश्वास यानाच्वंगु दु ।

नेपालय् दयाच्वंगु कानूनत लागू मयासें छथ्वः मनूतय्सं कानूनयात नं म्हिचाय् तयाः थनया आदिवासी जनजातितय्त उत्पीडनय् लाकाः थःपिनिगु जातिया वर्चश्व क्यनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । आःया न्यायप्रेमी आन्दोलनकारीतय्सं नेपाःया कानून लागू या धयागु नारा तकं थ्वयेका वयाच्वंगु दु ।

पुलिस प्रशासनया बलय् आदिवासी नेवाःतय्गु छेँ जक थुनेगु मयासें ऐतिहासिक नेवाः वस्तीया दथुं हे सडक विस्तार यायेगु नामय् अन दयाच्वंगु सांस्कृतिक ऐतिहासिक सम्पदा तकं स्यंकेत लिफः स्वया जुयाच्वंगु मदु ।
आःया प्रसंगय् न्यायालयपाखें नं न्याय मजुल धाःसा छु जुइ धयागु न्ह्यसः नं गनं खने दया वयाच्वंगु दु ।

थ्व न्ह्यसः नेवाःतय्गु अस्तित्व व पहिचानलिसे स्वानाच्वंगु सन्दर्भय् आःया इलय् सडक विस्तारया नामय् वस्ती स्यंकेगु ज्या न्ह्याकाच्वंगु खँया ध्यानाकर्षणया निंतिं गां गामय् हे चेतनामूलक ज्याझ्वः व न्यायालययात ध्यानाकर्षण जुइकथंया ज्याझ्वः यायेमाःगु आवश्यकता दु । न्ह्याक्व हे संख्याय् मनूत उपस्थित जुइगु खःसां न्यायया निंतिं जिपिं सजग दु धयागु सन्देश बीगु निंतिं नं ज्याझ्वःया आवश्यक दु ।

आः जुइ धयाच्वंगु फैसला यँयाःया इलय् जुइत्यंगु दु । थ्व ई धयागु नेवाःत अत्यधिक ल्याखं सडकय् कुहां वयाच्वनीगु ई खः । पीडिततय्त न्याय मजुल धाःसा सकल नेवाःतय्त सचेत यायेगु ई नं थ्व हे खः ।

नेवाःत राज्यपाखें उत्पीडित उकिं सत्ता शासनं याइगु छुं नं ज्या, योजनाय् नेवाः सरोकार धकाः थःपिंत न्ह्यब्वयेगु छगू पुचलं याना वयाच्वंगु दु । सरकारया छुं नं नीति नियम वा मुलुकय् वइगु परिवर्तनं नेवाःतय्त गुकथं लिच्वः लाकी वा अज्याःगु मुद्दाय् नेवाःतय्गु बिचाः छुकथं दु धयागु क्यनेगु निंतिं नेवाः सरोकारया नामय् थीथी ज्याझ्वः नं यायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

वास्तविक रुपं हे मुलुकय् वयाच्वंगु परिवर्तनं नेवाःत गुलित प्रभावित वा चिन्तित धयागु क्यनेगु ज्या थुज्वःगु सरोकार ज्याझ्वलं यानाच्वंगु दु । समस्त नेवाःतय्गु हित व अधिकारया निंतिं न्ह्याकीगु थुज्वःगु पलाः निश्चितरुपं हे मनन् यायेबह जू । मुलुकय् न्हूगु संविधानकथं स्थानीय तहया निर्वाचन स्वंगूगु तहलय् जुया क्वचाइगु स्थिति दु ।

न्हापांगु चरणय् नेवाःतय्गु बाहुल्यता दुगु प्रदेश नम्बर ३ या निर्वाचन नं जूगु खःसा उगु हे इलय् छथ्वः नेवाःतय्सं नेवाः सरोकार धकाः छगू तःजिगु हे भेला यानाः येँया मेयर उम्मेदवारी बिउपिंत ‘छिकपिं मेयर पदय् निर्वाचित जुल धाःसा नेवाःतय्गु भाषा व सम्पदा लिसें येँदेय्यात गुकथं सुरक्षित यायेगु’ धकाः बचं काःगु खः ।

उगु इलय् सरोकार समूहया नामं विशेषकथं येँ देय्या कला सम्पदा, भाषा, येँदेय्या स्थिति, सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण व खुल्ला थासय् विशाल भवन निर्माण विषय खँ न्ह्यब्वःगु खः । विशेषकथं खुल्ला व सार्वजनिक जग्गाय् निर्माण जुइत्यंगु बस पार्कया विशाल विजनेश कम्प्लेक्स व चीधंगु तिंख्यलय् सैनिकतय्सं बिना अनुमति दयेकाच्वंगु भवनया खँयात कयाः निर्वाचित जुइपिं जनप्रतिनिधितपाखें प्रतिवद्धता कायेगु खँ जूगु खः ।

उगु इलय् मेयरया सकलें प्रत्याशीतय्सं सैनिकतय्सं दयेकाच्वंगु भवनयात दिके माःगु व पुलांगु बस पार्कय् विशाल कम्प्लेकस दयेके मजिउगु धारणा न्ह्यब्वःगु खः । आः थुगु चरण पुलाः अथे बचं बिउपिं उम्मेदवारत मध्ये छम्ह विद्यासुन्दर शाक्य मेयर पदय् निर्वाचित जुइधुंकूगु दु ।

मेखेर स्वनिगः दुने खुल्ला थाय् दयेमाःगु व अज्याःगु थाय् अतिक्रमण यानाः दयेकातःगु भवन थुनेमाःगु क्रान्तिकारी भाषण याना जूम्ह नेपाली कांग्रेसया क्षेत्र नम्बर ६ या सांसद भिमसेनदास प्रधान सैनिकतय् दकलय् च्वय्या अधिकारी रक्षा मन्त्री जुयाच्वंगु अवस्था दु । नेवाः सरोकारया नामय् थःत पानाच्वंपिंसं आःया परिवर्तित स्थिति न्हापा बचं बिउपिं मनूतय्सं थःपिनिगु बचंकथं ज्या यानाच्वंगु दु कि मदु धयागु चिउताः कायेमाःगु स्थिति दु ।

नेवाःतय्गु भावनायात कःघानाः नेवाः सरोकारया नामय् जागरुक नेवाःतय्त मुनाः याःगु सभां निश्चित हे रुपं छु नं छु प्रभाव याःगु दयेमाः । अन नेवाः सरोकारया नामय् मुं वःपिं उम्मेदवारतय्सं नेवाःतय्गु कला सम्पदा रक्षाया निंतिं भाषण याःवःपिं पक्का नं थः निर्वाचित जूसा जक अमूक अमूक ज्या यायेगु बचं बिउगु मखयेमाः ।

नेवाः भावनाया दुने नेवाःतय्त जुयाच्वंगु मछिं मचाः, मगाःयात कयाः हे इमिसं थःपिनिगु विचाः प्वंकूगु खःसा आःया वर्तमान परिस्थिति उमिगु बिचाः छु खः ? उपिं छु खँय् आः न्ह्यचिलेमाः वा न्ह्यचिलेत अगुवाई यायेमाः धयागु खँय् नेवाः सरोकारया भाला कयाः ज्या न्ह्याकाच्वंपिनिगु ध्यान वनेमाःगु खनेदु ।

अथे मखुसा नेवाः सरोकारया नामय् थःपिंत ब्वयेगु वा बुद्धिमतापूर्ण भाषण यानाः थथे जुइमाः वा अथे जुइमाः धकाः च्वकानायः जक जुइगु अभिप्राय वाहेक मेता छु धाये फइ ?नेवाः सरोकार क्यनीपिं धकाः थःपिंत न्ह्यचीके धुंकाः आः थःपिंसं यानागु ज्याझ्वःया दुने न्ह्यब्वःगु प्रतिवद्धता पूवंकाच्वंगु दु कि मदु धयागु खँया नं चिन्तन जुइमाः ।

अथे यानाच्वंगु मदुसा न्हापा प्वंकूगु अभिब्यक्तियात लागू याकेगु निंतिं थःपिं नं न्ह्यचिलेगु वातावरण दयेकेमाः । उकथं ज्या मयासे थःपिं नेवाः सरोकारया विषय खँ तइपिं खः धकाः क्यनेगु वा जक न्ह्यब्वया उकिया छुं नं कथं लाभ कायेगु ज्या जूवन धाःसा थ्व सम्पूर्ण नेवाःतय्गु भावना अःख जूवनी, नेवाःतय्त हे नेवाःतय्सं बेइमान याःगु भाःपी माली ।

सत्ताय् थ्यंकेत जक नानाकथंया बचं ल्हानाः सत्ताय् थ्यंकाः ल्वःमंकेगु वा अज्याःपिं मनूतय्त सत्ताय् थ्यंकेत ग्वाहालि यायेगु धयागु नं आम मनूतय्त धोखा बीगु सरह हे खः । थुज्वःगु ज्यां नेवाःतय्गु हक अधिकार व सम्पदा सुरक्षित जुइ मफइगु वास्तविकता खः । तर थःपिंत नेवाः सरोकारया खँय् चिन्तित धकाः न्ह्यब्वयेगु लिपा उकिया निरन्तर अनुगमन मजुइगु वा याये धकाः धाःगु ज्या नं छाय् मजुल धकाः छसः तक न्यनेगु आँट मजुल धाःसा उकिया छुं औचित्य मंत ।

नेवाःत राज्यपाखें उत्पीडनय् लानाच्वंगु छगू तःधंगु समस्या खःसा उकिया निराकरण आःया इलय् अत्यावश्यक दु । उकिया निंतिं ततःधंगु आन्दोलनया आवश्यक नं जुइफु । अज्याःगु स्थिति सशक्तकथं सः ल्ह्वनेमाःगु स्थिति सतहीकथं जक ज्या जुयाः नेवाःतय्गु कमी कमजोरी व भावनालिसे म्हितेगु ज्या जुल धाःसा व लिपा घातक जूवने फइगु वास्तविकता खः ।

नेपाःया संविधानं पहिचानया अधिकार मबीवं पहिचानवादीत छखेर निराश जुयाच्वंगु खनेदुसा मेखेर राज्यं हे आः पहिचानवादीतय्गु अस्तित्व न्हंकेगु योजना यानाच्वंगु ठहर थुमिगु दु । उकिं विशेषकथं नेपाःया आदिवासी नेवाःत थःपिनिगु म्हसीकाकथं ल्यनाच्वंगु भाषा, जाति, संस्कृति, सम्पदायात राज्यस्तरं हे नष्ट यायेगु कुतः यानाच्वंगु खँय् विशेष चनाखो जुयाच्वंगु दु ।

राज्यसत्तापाखें निरन्तररुपं नेवाःतय्त प्रहार जुयाच्वंगु स्वसःदँ थ्यनेत्यंगु दु । नेवाःतय्सं हरेक इलय् थःपिनिगु हे क्षमताया लिधंसाय् अज्याःगु प्रहारयात पनाः थःपिनिगु अस्तित्व ल्यंका तयेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । मुलुकय् २०४६ सालया राजनीतिक परिवर्तन लिपा विशेषकथं ब्राम्हणवादीतय्गु षडयन्त्रमूलक गतिविधिया लिधंसाय् थनया आदिवासीतय्गु थःपिनिगु पहिचान संकटय् लानाच्वंगु खंकाच्वंगु दु ।

राज्यशक्तिया लिधंसाय् थनया भाषा, जाति व सम्पदायात प्रहार यानाः उमिगु अस्तित्व न्हंकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । छुं दँ न्ह्यवंनिसें नेवाःतय्गु मूल वस्ति स्वनिगः दुने लँ तब्या यायेगु नामय् थनया प्राचीन वस्ती नष्ट यायेगु, थनया आदिवासीतय्त विस्थापित यायेगु, विभाजित यायेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु ।

स्वनिगः दुने अनियन्त्रितरुपं दुहां वयाच्वंपिं मनूतय्त पनेगु थासय् निर्वाध रुपं दुत कायेगु व उमित छेँ–बुँ न्यायेगु निंतिं वित्तीय संस्थातय्सं सहुलियत दरया त्यासा तकं चूलाकेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । स्वनिगःया स्ववासीतय्गु हकय् धाःसा बिना मुआब्जा, क्षतिपूर्ति व वैकल्पिक वासस्थानया ब्यवस्था समेत मयासे सतक तब्या यायेगु नामय् उमिगु छेँ–बुँ डोजर हयाः स्यंकेगु, नियन्त्रणय् कायेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु ।

थ्व अचाकलि ब्यवहारयात थनया स्ववासी जनतां पनेत स्वलं नं पुलिस प्रशासन व हैकमवादया लिधंसाय् उमिसं पुस्तौंनिसें उपभोग याना वयाच्वंगु छेँ निरन्तररुपं थुनेगु हे याना वयाच्वंगु कारणं स्थानीय आदिवासीत आजित जुयाः न्यायया शरणय् वनाः सर्वोच्च अदालतय् थुज्वःगु ज्याया विरुद्ध न्यायया लागि सः तयेगु ज्या जूवंगु खः । अनेक वाधा ब्यवधान लिपा आः उगु मुद्दाया फैसला जुइगु सुचं सर्वोच्च अदालतं पितहःगु दु ।

थ्व स्वयां न्हापा नं उगु मुद्दाया फैसला जुइगु धकाः तःक्वः हे खँ वयाच्वंगु खःसा अदालतं उकियात विविध कारणत न्ह्यब्वयाः लिछ्यायेगु ज्या याना वयाच्वंगु खः । आः क्वःछिनातःगु इलय् नं मुद्दाया फैसला जुइ हे धायेगु छुं आधार मदुसां थुगु मुद्दायात कयाः पक्ष विपक्षया बहस पूर्णरुपं क्वचाःगुलिं फैसला जुइ धकाः सुचं पिदंगुलिं आः फैसलाया आशा जुइगु स्वाभाविक हे खः ।

सरकारया सतक विस्तार बिना योजना, विनापूर्व तयारी न्ह्यानाच्वंगु खः धयागु खँया अनेक प्रकरणत न्ह्यब्वये फइगु स्थिति दु । थ्व स्थितिया सामना यायेगु निंतिं गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडित समिति हे नीस्वनाः पीडितपिं सकलें छथाय् मुनाः न्यायया आशा यानाच्वंगु दु । मुद्दाया फैसला जुइ धाःगु दिं न्ह्याबलें हे थःपिनिगु चिन्ता न्ह्यब्वयेकथं न्यायया माग यानाः पीडिततय्सं सर्वोच्च अदालतया लिक्क धर्ना व जुलुस यायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

आः मुद्दाया फैसला जुइ धाःगु दिं कुन्हु नं पीडित व न्यायप्रेमी जनता उकथं हे मुनाः थःपिनिगु पीडा न्ह्यब्वइगु स्वाभाविक हे जुइ । आः जुइगु मुद्दाया फैसला सलंसःदँ न्ह्यवंनिसें वसोवास याना वयाच्वंपिं आदिवासीतय्गु छेँ, संस्कृति व सम्पदा ल्यंका तयेमाः धका जुइगु खः वा आधुनिक जमानाया भौतिक सुविधां सम्पन्न जुयाः देश विकसित जुल धकाः धायेकेत आदिवासीतय्गु छेँय् डोजरं कयेकः वइगु खः स्वयेगु ल्यं दनि ।

तर खँ छु धाःसा मुद्दाया फैसला न्ह्यागु हे जूसां थनया आदिवासीतय्गु सम्पत्ति हरणयात न्यायोचित धाये फइगु स्थिति मदु । दकले न्हापां ला गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडिततय्सं ल्ह्वनाच्वंगु जायज मागयात अन्यथा धायेफइगु स्थिति मदु । अदालतं बीगु छुं नं मुद्दाया फैसला थःगु पक्षय वःसा मान्य, विपक्ष वःसा अमान्य धकाः धाये फइगु स्थिति दइ मखु ।

कानूनया लिधंसा दयेकाः न्यायाधीशतय्सं मुद्दाया फैसला याइगु खः । सुं नं मनूया विवेकयात हाथ्या बी फइ धयागु दयाच्वनी मखु । उकिं अदालतय् पेशी जूगु मुद्दाया फैसला न्ह्यागु हे जूसां जूगु निर्णययात मनन् यायेगु मानसिकता दयेका हे च्वनेमाः ।गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडितया इनापय् मुद्दाया फैसला जुइ धाइगु न्हि कुन्हु न्ह्याबलें हे धर्ना च्वनाः न्यायया निंतिं ध्यानाकर्षण यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

थ्व जनमत नं खः । थज्याःगु ज्याया निरन्तरता मुद्दाया फैसला जुइगु इलय् जक मखु निरन्तर जुइमाःगु खँय् विवाद मदु । गैर न्यायिक सडक पीडिततय्सं थःपिन्त जुयाच्वंगु उत्पीडनया ध्यानाकर्षण व जनताया समर्थनया निंतिं नं अज्याःगु ज्याझ्वःया आवश्यकता दयाच्वनी । आःया गैर न्यायिक सडक विस्तार मात्र स्थानीय वासिन्दायातय्गु छेँ–बुँया हनन् जक मखुसें स्वनिगःया पहिचान हे तनावनीगु स्थितिइ थ्यनाच्वंगु दु ।

थ्व खँय् सम्पूर्ण देशवासीतय्त ध्यानाकर्षण यायेगु निंतिं नं ब्यापक प्रचारया आवश्यकता दु । राज्यया उत्पीडनं मुक्त जुइगु निंतिं नं सकल देशवासीतय्त सजग यायेमाःगु आवश्यकता दु । गैर न्यायिक सडक पीडितया मुद्दाया लिच्वः न्ह्यागु हे जूसां थःपिंत जुयाच्वंगु अन्यायया विरोधय् सः थ्वयेके हे मालीगु बाध्यात्मक स्थिति अन दयाच्वनी ।

मुद्दाया निर्णय पक्षय् वा विपक्षय् न्ह्यागु हे जूसां मानसिकरुपं उकिया तयारी जुया हे च्वनेमाः । थःपिंत जुयाच्वंगु अन्यायया सः निरन्तररुपं प्रदर्शन याना च्वने हे माः । आःयात थुलि हे कामना याये कि नेवाःतय्सं हाकनं छगू मेगु हाकूगु दिं हनेम्वाःलेमा ।

 

येँ महानगरपालिकाया निर्वाचित मेयर विद्या सुन्दर शाक्य हाकनं छकः सामाजिक संजालय् नकारात्मक चर्चाया कारणं बय्बय् जुयाच्वंगु दु । अत्यधिक बहुमतं मेयर पदय् निर्वाचित जूम्ह मेयरया कार्यकाल सच्छिन्हु हे मथ्यनीगु इलय् हे थुकथं चरित्र, नियत व ब्यवहारयात कयाः जुयाच्वंगु चर्चायात स्वस्थ चर्चा धाये फइगु स्थिति मदु । थ्व गम्भीरतापाखे सकसियां ध्यान वनेमाःगु खनेदु ।

विद्यासुन्दर शाक्यं पदभार बहाली यायेधुनेवं हे सु शुभचिन्तक पासापिंसं येँ महानगरपालिका दुनेया कर्मचारीतन्त्रपाखें होशियार जुइमाःगु व निश्चित मनूतय्त पदभारं मुक्त यायेमाःगु सः सामाजिक संजालय् खनेदुगु खः । तर विडम्बना धायेमाः किटान जूपिं कर्मचारीत हे लिपा अन हे पदोन्नती जूगु समाचार पिदंगु खः । येँ महानगरपालिकाया न्हापांगु बोर्ड बैठक आम मतदातातय्सं अति उत्सुकताकथं स्वयाच्वंगु खः ।

येँ महानगरपालिकाया मेयर पदय् निर्वाचित जुल धाःसा थ्व थ्व ज्या याये धकाः १०० गुलिं मल्याक प्रतिवद्धता न्ह्यब्वःम्ह मेयरं दकले न्हापां थःपिनिगु हे सुविधा अप्वयेकेकथं मेयर उपमेयर लगायत वडाध्यक्षपिंत अत्याधुनिक मोबाइल फोन न्यायेगु निर्णय जुइवं तसकं हे आलोचित जुइमाल । थ्व मुद्दा झन्डै विस्फोट जुइत्यंगु इलय् मेयर भाजुं थुगु निर्णय लित कयागु सार्वजनिक प्रतिवद्धता प्वंकेगु ज्या जुल, तर लिपा हाकनं उगु हे निर्णय कार्यान्वयन जूगु प्रमाण सार्वजनिक संजालय् खनेदत ।

ज्या याइपिंत अत्याधुनिक सेवा सुविधा उपलब्ध याकाः उमिगु ज्या चुस्त दुरुस्त यायेगु दायित्व महानगरया नेतृत्व कयाच्वंम्ह मनुखं यायेगु सामान्य खँ खः । अय्नं थ्व खँयात माःगु स्वयां अप्वः चर्चाय् हयेगु ज्या जूगु अनुमान यायेफइ । अले थुकियात सामान्यकरण यायेगु स्वयां म्वाः मदुगु स्पष्टीकरणं झन हे रहस्यमय याना बिउगु खनेदु ।

सामान्यतया छगू माग फाराम भरे यानाः नं उपलब्ध जुइगु सेवायात थुकथं छाय् सार्वजनीककरण यायेमाःगु खः? न्ह्यसःया चिं जुया बिउगु दु । छगू तप्काया संचारकर्मीत थुकथं छाय् न्ह्यब्वयाच्वंगु दु ? ध्यान वनेमाः।सामाजिक संजालय् हे स्थानीय निर्वाचनय् मेयर पदय् बहालिया छन्हु निन्हु लिपा हे विद्यासुन्दर शाक्ययात असफल यायेगु निंतिं कर्मचारीत हे सक्रिय धयागु बुखँ नं सार्वजनिक संचार माध्यमय् खनेदुगु खः ।

तर मेयर विद्यासुन्दर न्हापांनिसें हे येँ महानगरपालिकाय् भ्यले पुनाच्वने धुंकूगु कारणं थ्व सहज मजुइगु अनुमान नं जूगु खः । तर कर्मचारीतन्त्रया दुने गुलित सतर्क जुइमाः धयागु खँ स्वयम् मेयर विद्या सुन्दरयाया अनुभव मदुगु खइ मखु । छुं ई न्ह्यः मरुसतःया पुनर्निर्माणया खँय् नं मेयर विद्यासुन्दर आलोचित जूगु खनेदु ।

येँया आदिवासी नेवाः लगायतया समुदायं जनस्तरं मरुसतःया पुनर्निर्माणया खँ वयेवं छथ्वः मनूत ‘आः येँ महानगरपालिका दुने जनप्रतिनिधिया उपस्थिति दयेधुंकाः न्हापा कर्मचारीतय्सं यानातःगु सहमतियात माने यायेम्वाः’ धयागु मानसिकतां मरुसतः महानगरपालिकां हे दयेकेगु धकाः दावी यानाच्वंगु दु । येँ महानगरपालिकाया मेयर पदया प्रत्यासी विद्यासुन्दर शाक्य स्वयमं हे थःगु निर्वाचन प्रतिवद्धताय् थ्व मरुसतःया पुनर्निर्माण जनसहभागितां दयेकेगु धकाः स्पष्ट धयातःगु दु ।

तर आः वयाः थ्व येँ महानगरपालिकां हे थःगु हे खर्च दयेकेगु धकाः धया वयाच्वंगुया लिउने अन निश्चितरुपं कमचारीतन्त्रया प्रभाव दुगु अनुमान जुयाच्वंगु दु । मखुसा स्वयं समुदायं थःपिनिगु हे श्रोत, साधन व दक्षतां मरुसतःया पुनर्निर्माण याये धाःगु खँय् आम जनताया उत्साहयात उत्साहित यायेमाःगु थासय् थःपिनिगु हे नेतृत्वय् पुनर्निर्माण जुइमाः धयागुया छुं के तुक मदु ।

आः येँ महानगरपालिकाया मेयर विद्यासुन्दर शाक्य विवादितरुपं चर्चाय वयाच्वंगु धयागु थःगु प्रयोगया निंतिं गाडी खरीद प्रकरण खः । जनता विविधरुपं आक्रान्त जुयाच्वंगु इलय् १ करोडं मयाक लागतया मोटर न्यायेत्यन धयागु खँ खः । आः पिदनाच्वंगु समाचारकथं मेयरं थःगु सुविधा अप्वयेकेगु नामय् उलिमछि लागतया गाडी न्यायेत्यन धयागु खःसा थ्व प्रकरण विद्यासुन्दर मेयर जुइ न्ह्यः हे गाडी न्यायेगु निर्णय जुयाः माःगु प्रक्रिया पूवंकाः गाडी हयागु खः धयागु दावी येँ महानगरपालिकाया खः ।

तर आम मानसय् थ्व निणर्य मेयरं थःगु सुविधा वृद्धि याःगु खः धयागु दु । जनप्रतिनिधि जनताया मिखाय नानिचा जुयाच्वने फयेकेमाः, मिखाया धू जुयाः मखु । यदि थ्व गाडी खरिद प्रकरण वास्तवय् हे अनावश्यक खःसा अज्याःगु सुविधा अस्वीकार यायेगु मानसिकता नं दयेकेमाः । आः उपलब्ध जुयाच्वंगु सवारी साधन नं येँ महानगरपालिकायाःगु हे खःसा अन दुपिं म्हछिं कर्मचारीतय्त म्हति म्हति हे गाडी दयेमाः धयागु मदु ।

आः मेयरं कयाच्वंगु गाडीया सुविधा मेम्ह कर्मचारीं कयाच्वंगु सुविधायात छ्यलाच्वंगुलिं मेयरयात व स्वयां सुविधाजनक गाडी उपलब्ध याकेगु निर्णय सरकारया जुइफु । तर कथु स्वयाः जक क्वँय् घुर्केमाः धयागु मान्यताया लिधंसाय् बल्छि न्ह्यःने दत धायेवं नसा नये हे माः धयागु मान्यता ब्वलनाच्वन धाःसा अज्याःपिं न्या निश्चितरुपं जालय् लाइगु पक्का खः ।

छगू इलय् येँ महानगरपालिका अतिकं भ्रष्ट निकाय खः धयागु विश्लेषण स्वयम् सरकारयागु हे दु । उकिसनं आः वयाः महानगरपालिकाया खर्च ब्यवस्थापन धकाः अनेककथं कर अप्वयेकाः आम जनतायाके कर म्हयाच्वंगु सन्दर्भय् येँ महानगरपालिकाय वंपिं जनप्रतिनिधि व कर्मचारीतय्सं थःपिनिगु सुविधायात जक ध्यानय् तयाः ज्या जुयाच्वन धाःसा थ्व पक्का नं प्रत्युत्पादक ज्या जूवनी ।

येँ महानगरपालिकाया मेयरं थम्हं स्यंकागु मदु, द्वंकागु मदु, उकिं ग्यायेमाःगु मदु धकाः न्ह्याक्व हे धयाच्वंसां बल्छि दुने साःसाःगु नसा खनेदत धाःसा बल्छिइ तक्यने फइगु सम्भावना दया हे च्वनी । थुकिया उदाहरण आःया गाडी सुविधायात नं काये फइ । उकिं इलय् हे सचेत जुयाः आम मतदाताया चाहना पूवंकेगुपाखे थम्हं यानागु प्रतिवद्धताय् ध्यान वनेमाः ।

नेपाःया राजनीतिक गतिबिधिया दुने न्हूगु मन्त्री परिषद् नीस्वंगु दु । पालंपाः प्रधानमन्त्री जुइगु नेपाली कांग्रेस व माओवादी केन्द्रया सहमतिकथं माओवादी केन्द्रया अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालं प्रधानमन्त्रीया पद त्वःता बिइवं नेपाली कांग्रेसया सभापति शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री जूगु खः । तर प्रधानमन्त्री जुयाःया लत्या लिपा तक नं नेपाली कांग्रेस दुनेया आन्तरिक कलहया कारणं नीस्वने मफुगु मन्त्री मण्डल अन्ततः भागभण्डाया लिधंसाय् हे गठन जूगु दु ।

तर मन्त्री परिषदया घोषणां सलंसः दँ निसें राज्यपाखें उत्पीडन सह यायेत बाध्य जुयाच्वंपिं नेपाःया आदिवासी नेवाःतय्गु निंतिं छगू सुखद आश्र्चय जूगु दु । नेपाःया इतिहासय् दकलय् न्हापां छम्ह नेवाः भिमसेनदास प्रधान रक्षा मन्त्री जूगु दु । खय्त ला पंचायतकालय् प्रधानमन्त्री स्वतः रक्षा मन्त्री नं जुइगु कारणं न्हापा मरिचमान सिंह नं रक्षा मन्त्री जूगु इतिहास दु ।

तर मुलुकय् लोकतान्त्रिक गणतन्त्र वयेधुंकाः न्हापांम्ह रक्षा मन्त्री जूम्ह भिमसेनदास प्रधान हे खः । सामान्यतः रक्षा मन्त्रालय धायेवं देय्या रक्षाया भाला क्वबिइगु मन्त्रालय धकाः थुइकी । न्हापा जुजु व गैर नेवाःतय्गु दबदबा दयाच्वंगु थ्व रक्षा मन्त्रालय अन्र्तगत देय्या शक्तिशाली निकाय नेपाल सेना नं लाः वइ । आः तकया नेपाली सेनाया इतिहासय् नं छम्ह नेवाःयात प्रमुखकथं स्वीकार्य यायेमाःगु नं थ्व न्हापांगु हे जुइ ।

मुलुकय् लोकतान्त्रिक गणतन्त्र वःगुया थ्व तःधंगु दसि खः । नेपाली कांग्रेसया कोटां रक्षा मन्त्री जुयादीम्ह भिमसेनदास प्रधान नेपाली कांग्रेस दुने गज्याःगु भागबन्डां मन्त्रिमण्डलय् दुथ्यात धयागु खँ छुं न्हि न्ह्यःनिसें संचार माध्यमय् वयाच्वंगु दु । व स्वयां नं येँया छम्ह रैथाने रक्षा मन्त्री थ्यंकया पदय् थ्यंगुयात सामान्यकथं कायेगु स्थिति मदु ।

उकिं अज्याःगु गरिमामय मन्त्री जुइधुंकाः स्वयम् रक्षा मन्त्रीपाखें नं आपालं रचनात्मक व लिच्वः दइगु ज्या जुइ धयागु आशा येँ निवासीतय्सं काइगु स्वाभाविक हे खः । भिमसेनदास प्रधान छम्ह राजधानीवासी जुयाच्वंगु कारणं सत्ता शासकतय्सं राजधानीयात गुकथं दुषित यानाच्वंगु दु धयागु खँ बांलाक्क वाःचाःगु जक मखसे राज्यं यानाच्वंगु थज्याःगु विदेभकारी नीति व योजनाया विषयय् थः हे आन्दोलित जुयाच्वंम्ह ब्यक्ति खः ।

स्वनिगः नेवाःतय्गु मूल वस्ति व नेवाःत थनया आदिवासी जनजाति जूगु कारणं वर्तमान परिपेक्षय् पहिचान सहितया जीवन यापन जुइमाःगु व थनया भाषा, कला, सम्पदा, संस्कृति संरक्षित जुइमाः धयागु आन्दोलन व अभियानया अभियन्ता नं खः । स्वनिगलय् अनियन्त्रितरुपं मनूत बसोबास याः वयाः थन आप्रवाशनया कारणं ब्वलनाच्वंगु हरेक समस्याया भुक्तभोगी नं खः ।

अज्याःम्ह ब्यक्ति देय्या रक्षाया निंतिं भाला कयातःगु मन्त्रालयया मन्त्री जुइवं सकल स्वनिगःवासीत अज्याःगु स्थितिया अन्त्य मजूसां नियन्त्रण जुइ धयागु खँय् आशावादी जुइगु स्वाभाविक हे खः । भीमसेनदास प्रधान येँया ६ नम्बर क्षेत्रं निर्वाचित न्हापा सभासद, आः सांसद नं खः ।

वय्कः जनतापाखें निर्वाचित जुइवं हे मेमेपिं येँ निर्वाचित जुयादीपिं सांसदत मुनाः स्वनिगःयात व्यवस्थित सहर दयेकेगु व थन छुं नं क्षेत्रपाखें नियोजित योजना लागू याये दइमखु धयागु अभियानय् न्ह्यचिलादीम्ह व्यक्ति खः । विशेषकथं येँ महानगरपालिकां थनया पुलांगु बस पार्कय् २९ तल्लाया भवन दयेकेगु योजना सार्वजनिक यासांनिसें उगु भवन निर्माणया ठेक्का बिउगु इलंनिसें हे उकिया विरोधय् जुयाच्वंगु आन्दोलनया नेतृत्व यानादीम्ह ब्यक्ति खः ।

येँ महानगरपालिकाय् तारान्तार आन्दोलनरत पुचःया प्रतिनिधि मण्डलया नेतृत्व यानाः उगु ठेक्का रद्द यायेमाःगु माग न्ह्यब्व वनादीम्ह ब्यक्तित्व खः । उगु इलय् येँ महानगरपालिकाया कार्यकारी अधिकारीं बस पार्कय् भवन निर्माणया ठेक्का आधिकारीकरुपं हे सम्झौता जुइधुंकूगुलिं उकियात पने फइमखु धयागु लिसः न्यनाच्वंम्ह ब्यक्ति नं खः । आः स्थिति हिलावने धुंकूगु दु ।

स्वय्म येँ महानगरपालिकां भवन निर्माणया उम्ह ठेकेदारं सम्झौताकथं ज्या मयाःगुलिं ठेक्का रद्द याइगु समाचार पिदनाच्वंगु दु । ठेकेदारं सम्झौताकथं ज्या मयाःगुलिं सम्झौताकथं हे ठेक्का रद्द जुइगु स्थिति दु । तर अय्नं ठेकेदारं सम्झौताया इलय् हे ज्या क्वचाइ धकाः धायेवं कर्मचारीत सुम्क च्वनाच्वंगु खनेदु । अन हाकनं मेगु चलखेलया आशंका आम जनतां यानाहःगु दु ।

येँ दुने खुल्ला थाय्या संरक्षण जुइमाः धकाः अभियान न्ह्याकाच्वंम्ह आःया रक्षा मन्त्री भिमसेनदास प्रधान आः थःम्हं न्ह्याकागु आन्दोलनयात निर्णय यायेगु थासय् थ्यनाच्वंगु दु । खय्त ला आःया इलय् थ्व मुद्दा थःगु मन्त्रालयया कार्यक्षेत्रय् मलाः धकाः लिचिले फइगु बहाना नं दु । तर समग्र रुपं देय्या भिं व अधिकारया निंतिं सः तइपिनिगु निंतिं थुकथं व वा थ्व बहाना तयाः लिचिलि मखुला धयागु विश्वास आम जनतां यानाच्वंगु दु ।

वंगु निदँ न्ह्यः नेपालय् विनाशकारी भुखाचं अपार जनधनया नोक्सानी यायेवं येँ दुने खुल्ला थाय्या संरक्षण जुइमाः धयागु अभियानं बल काःगु खः । तर आःया इलय् स्वय्म नेपाली सेनां चीधंगु तिंख्यः थःपिनिगु नियन्त्रणय् तयाः अन थीथीकथं भौतिक निर्माण यानाच्वंगु दु ।

येँ दुने निर्माण जुयाच्वंगु अज्याःगु निर्माणयात अबैध धकाः धासें येँ महानगरपालिकां नक्सा तक हे पास मयासे, येँ महानगरपालिकायात जानकारी तकं हे मबिसे एक तर्फीरुपं निर्माण ज्या यानाच्वंगु दु धकाः संचार माध्यमय् सः थ्वयाच्वंगु दु । शक्तिया लिधंसाय् स्वनिगःया जनता उत्पीडनय् लानाच्वंगु थ्व नं छगू ज्वलन्त उदाहरण खः ।

थःगु मातहतया निकायं कानूनयात वास्ता मयासे ज्या यानाच्वंगु खःसा उकियात कानूनकथं हे समाधान यायेगु लोकतान्त्रिक अभ्यास खः । थुकी सुयागुं शक्तीया लिधंसाय् लिचिलेमाःगु आवश्यकता मदु । आन्दोलनया माध्यमं थःपिनिगु माग पूवंकेमाः धकाः सः तयाच्वंम्ह ब्यक्ति हे आः उकिया निर्णायक स्थानय् थ्यनेवं, निर्णय यायेगु हैसियत दयेधुंकाः अज्याःगु माग पूवनी व वंकेमाः धयागु मान्यता सकसियां दयाच्वनी ।

पुलांगु बस पार्कय् निर्माण जुइ धयातःगु अब्यवहारिक भवन निर्माण न्ह्याब्लेंया निंतिं रोक्का याना छ्वयेगु खःसा मन्त्रिपरिषदया निर्णयं थ्व संभव दु । न्हापा न्ह्यानाच्वंगु आन्दोलन वास्तविक रुपं हे स्वनिगःवासीया भावनाय् म्हितेगु ज्या जक यानामच्वंगु खःसा आःया इलय् क्याविनेट मन्त्रीं थःगु हरेक ब्यवहारीक माग पूवकेगु निंतिं राज्यया शक्तिशाली निकाययात छ्यलेफु ।

थःगु स्थापित मान्यतायात निर्णायक तहलय् यंकाः थःगु सिद्धान्त प्रतिस्थापन यायेफु । मखु थःम्ह हे ल्ह्वनाच्वनागु अज्याःगु आन्दोलनया माग राष्ट्रया स्तरय् न्यून वा गौण खः धकाः पदय् थ्यनेवं सुना नं बिचाः यात धाःसा सलसं दँ राज्यं हे उत्पीडनय् लाकातःपिं नेवाःतय्गु निंतिं वय्कःया मन्त्री पद नं छुं न्हूगु खँ जुइमखु ।

 

नेपाःगाः अर्थात स्वनिगः । अले स्वनिगः दुनेया स्वंगू ऐतिहासिक शहरत येँ, यल व ख्वप । ऐतिहासिकताया ल्याखं स्वनिगःया महत्व तसकं तःधंसां थनया स्वगुलिंं जिल्लाया क्षेत्रफल मात्र ८९९ वर्ग किलोमिटर । क्षेत्रफलया हिसाबं छुं नं थाय् चीधं वा तःधं जुइगु स्वाभाविक खत । मू खँ अन च्वंपिं मनूत व अनया सभ्यतां यानाः उगु थाय्यात तःमि याइगु खः ।स्वनिगःया सन्दर्भय् पाय्छि अथे हे ।

स्वनिगः क्षेत्रफलया ल्याखं मेमेगु शहर स्वयां चीधं जूसां मुक्कं देय्या म्हसीका क्वबुयाच्वंगु थाय् खः । ऐतिहासिक कालंनिसें छगू सभ्य समाज कथं परिचित स्वनिगःया सभ्यता नेपाःया न्हाय् धस्वाकेगु निंतिं तिबः बियाच्वंगु जुल ।शदिऔं न्ह्यवंनिसें सुरु जूगु थनया कला, संस्कृति, जात्रा, संस्कार नापं शहरया वनोट व बसोबास यायेत तयार यानातःगु पूर्वाधारत नीछगू शताब्दीया वैज्ञानिक युगया स्वयां कम मजूगु यथार्थ खः ।

तर वहे नाप नापं मेगु यथार्थ नं दु, अज्याःगु सभ्यता आः बुलुहुँ न्हना वनाच्वन । नेपाःया न्हाय् धस्वाकाच्वंगु सभ्यता झीगु मिखाया न्ह्यःने, झीसं खंक खंक हे सिना वनाच्वंगु दु । झीसं गर्व यानाच्वनागु स्वनिगःया रुपरेखा न्हियान्हिथं भयावह अवस्थाय् लानाच्वंगु दु ।स्वनिगःया भूगोल, थनया क्षेत्रफल अले थनया सभ्यताया विकासक्रम नाप तप्यंक स्वापू दुपिं धाइगु थनया स्थानीय वासिन्दात खः ।

स्थानीयतय्सं हे थनया भूगोल, क्षेत्रफल व जनसंख्याया आधारय् स्वनिगःया सभ्यता विकास याःगु खः । छगू निश्चित व चीधंगु भूगोल दुगुलिं स्वनिगः दुनेया विकासय् मू लिच्वः लाकीगु धाइगु थनया जनसंख्यां हे खत । न्हापा म्हो जक मनूत व स्वनिगलं थेगे याये फइगु जक जनसंख्या दुगुलिं स्वनिगःया सभ्यताय् अपाय्सकं खतरा मजू ।

आः वयाः स्वनिगःया जनसंख्या थुलिभनं अप्वः जुया वनाच्वंगु दु कि स्वनिगः दुनेया सभ्यता जक न्हना वनाच्वंगु मखु कि स्वनिगःया वातावरण नापं भूमि तकं तहसनहस जुयाच्वंगु दु ।स्वनिगलय् सन् २०११या जनसंख्याया ल्याखं स्थायी जनसंख्याया ल्याः नीन्यागू लख थ्यंगु दु । अले लजगाः, ब्वनेगु निंतिं वासः याकेत वइपिं नापं मेमेगु ज्याखँया निंतिं वइपिं मनूतय् ल्याः थ्यंमथ्यं मेगु नीन्यागू लख ।

सन् २००१ या जनगणना कथं स्वनिगःया जनसंख्या झिंखुगू लख जक दुगु खः । लिपांगु जनगणना जूगु खुदँ जुइधुंकूगु ल्याखं आः स्वनिगःया जनसंख्या खुदँ न्ह्यः स्वयां गाक्कं अप्वयेधुंकूगु झीसं अःपुक अनुमान यायेफु । स्वनिगः दुने अप्वयाच्वंगु जनसंख्याया ल्याखं आःया प्यदँ लिपा जुइगु मेगु जनगणना तकया दुने थनया जनसंख्या मेगु झिगू लखं अप्वः जुइगु अनुमान यानातःगु दु ।

थुकिं नं अनुमान यायेफु स्वनिगलं ल्ह्वनाच्वंगु भारया मात्र तसकं अप्वया वनाच्वंगु दु । छुं नं निश्चित थासय् लः मदुसा अन मेगु शहर वा मेगु जिल्लां लःया व्यवस्था याये जिउ, खाद्य वा इन्धनया अभाव जूसा उकियात पिनें आयात याये जिउ तर जब थाय्या हे अभाव जूसा अन मेगु भूमि स्वाये हयेगु सम्भावना दइ मखु । स्वनिगःया आः जुयाच्वंगु नं थथे हे खः ।

त्वनेगु लः मदयाः मेलम्चीं हयेगु व्यवस्था यानाच्वंगु दु, आपालं खाद्य वस्तु तराई वा मेमेगु पहाडी जिल्लां वयाच्वंगु दु, इन्धन भारतं वयाच्वंगु दु । तर भूमि झीसं गनं हयेगु ? न थुकियात स्वाये जिउ, न स्वनिगःयात ल्ह्वनाः मेगु तःधंगु भूमि दुगु थासय् स्थानान्तरण यायेगु हे सम्भावना दु । सम्भव दुसा केवल थनया जनसंख्या नियन्त्रण यायेगु ।

जनसंख्याया ल्याखं स्वनिगःया भार तसकं अप्वयेधुंकल, थनया थाय् उगु जनसंख्याया निंतिं तसकं चीकू जुइधुंकल । उकिं थुकिया छगूयां छगू जक उपाय धइगु जनसंख्या नियन्त्रण यायेगु व उकिया निंतिं आप्रवासन नीतिया व्यवस्था यायेगु ।
आःया अवस्थाय् वयाः आप्रवासन नीति धइगु केवल नेवाःतय् सरोकारया विषय जक मखेधुंकल ।

स्वनिगलय् स्थायी रुपं वसोवास यानाच्वंपिं नीन्यागू लख मनूतय् हे सरोकारया विषय खः, जनसंख्या नियन्त्रण व आप्रवासन नीति । नेवाःत थनया आदिवासी नापं सभ्यता नाप भावनात्मक रुपं स्वापू दुगु ल्याखं अप्वः सरोकार जुइगु थःथगु थासय् दु । नेवाःत थनया आदिवासी जूगु व थनया सभ्यता विकासय् नेवाःतय् महत्वपूर्ण विकास दु ।

थ्व ल्याखं नेवाःतय्सं थ्व विषय ल्ह्वनेमाःगु प्रमुख कारण धइगु थःगु सभ्यता, थःगु आदिभूमि व थःगु पहिचान ल्यंकेगु निंतिं खः ।मेखे, स्वनिगः दुने च्वनाच्वंपिं स्थायीवासी जुइधुंकूपिं आम स्वनिगःवासीतय् नीतिं नं थ्व विषय उलि हे सरोकारया विषय जुइ । छाय्धाःसां अप्वः जनसंख्या जूगुलिं स्वनिगः अव्यवस्थित व वातावरणीय ल्याखं प्रदुषित जुयाः स्वनिगःया अस्तित्व तकं तना वनाच्वंगु दु ।

थनया गैर नेवाः स्थानीयतय् निंतिं थः च्वनाच्वंगु थाय्या विकास यायेत, स्वच्छ व सफा यानाः सुन्दर शहर दयेका तयेत जनसंख्या नियन्त्रणया माग यायेमाःगु आवश्यकता उलि हे दु । अझ तचाःगु घेरां स्वयेगु खःसा स्वनिगलय् आप्रवासन नीति लागू यायेमाः धइगु मुक्कं नेपाःमितय् सरोकारया विषय तकं जुइफु । देय् संघीय प्रणालीइ वनेधुंकूगुलिं विकास निर्माण नापं जनसंख्याया ‘फ्लो’ छथाय् हे मजुसें फुक्क थाय् जुइमाःगु खः ।

आः स्वनिगलय् जनसंख्या नियन्त्रण यायेगु नीति हयेवं उकिया विकल्पया निंतिं मेगु शहरय् भौतिक पूर्वाधारंनिसें लजगाः, शिक्षा, स्वास्थ्य आदिया विकास यायेत बाध्य जुइ । स्वनिगःयात केन्द्रित यानाच्वंगु ज्याखँत मेगु शहरय् केन्द्रित जुइवं अन विकास निर्माणया ज्या न्ह्याइ । उकिं मेगु प्रमुख शहरवासीतय्सं नं स्वनिगलय् आप्रवासन नीतियात लागू यायेत बः बीगु धइगु थःपिनि शहरया विकास यायेगु लँपु चायेकीगु खः ।

मूल रुपं स्वनिगःया मू आज्जु धाइगु थनया पहिचानयात ल्यंकाः छगू यचुपिचुगु शहर दयेकेगु खः । थ्व मुक्कं स्वनिगःवासीतय् मू जनसरोकारया विषय जुयाबिउगु दु । थज्याःगु इलय् स्वनिगःया जनता थःपिनिगु निंतिं ज्या याये धकाः वयाच्वंपिं जनप्रतिनिधितय्सं थुगु विषययात गुकथं सम्बोधन याइ धकाः पियाच्वंगु दु ।

मुलुकय् वःगु राजनीतिक हिउपाः व उकिया कार्यान्वयनकथं प्रदेश नं. २ बाहेकया स्थानीय तहया निर्वाचन क्वचाःगु दु । आः मेगु तहया निर्वाचन प्रदेश व संसदया निर्वाचनया तयारी न्ह्यानाच्वंगु दु । नेपाःया संविधानयात कयाः राजनीतिक पार्टी दुने अनेक असहमति दयाच्वंगु खःसां स्वंगू राजनीतिक पार्टी नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले व माओवादी केन्द्रया निहित स्वार्थया सहमतिं जबर्जस्ति हे मुलुकया सत्ता न्ह्याकेगु कुतः जुयाच्वंगु वास्तविकता खः ।

राज्य सत्ता संचालनय् हे नं थुमिसं ‘आलोपालो’या सहमति दयेकाः एकछत्र राज न्ह्याकाच्वंगु दु । नेपाःया संविधानप्रति असन्तुष्टि दुपिं वा प्रतिपक्षी राजनीतिक पार्टीं न्ह्याक्व हे विरोध व असहमति क्यनेगु ज्या जुयाच्वंसां थुकियात नकारे यायेफुगु स्थिति धाःसा मदु । मेखे चिचीधंगु राजनीतिक पार्टीत नं सत्ताया लोभय् तक्यनाः ततःधंगु राजनीतिक पार्टीतय्सं गथे धाल अथे हे लः वंथाय् न्या वनाः थःपिनिगु अस्तित्व बचे यानाच्वंगु दु ।

मुलुकय् पञ्चायती शासनंनिसें २०४५÷०४६ या आन्दोलन, माओवादीया सशस्त्र आन्दोलन, २०६२÷०६३या उपलब्धि फुक्कं हे सत्ता परिवर्तनया निंतिं जूगु खः । अपलब्धि जूगु खः । उगु इलय् आन्दोलन जूगु हे राज्य सत्ताय् समावेशी व समानुपातिक पहुँचया निंतिं खः । थ्वहे कारणं थीथी जातीय राज्यतय्गु निर्माणया खँ नं चर्चाय् वःगु खः । संघीयताया खँ वःगु खः । पहिचान सहितया स्वायत्त राज्यया परिकल्पना जूगु खः ।

तर नेपाःया संविधिान जारी जूगु इलय् थुपिं फुक्कं हे ह्वतय् लाका छ्वत । छथ्वः निहित स्वार्थया परम्परावादी सोच दुपिं राजनीतिक पार्टीया नेतातय्सं राज्य सत्ताय् समावेशी व समानुपातिक राज्य व्यवस्थाया कल्पना तकं याये मफुत । थुमिसं मुलुकय् परिवर्तन चाहे मजुल । १२ दँ तक जनयुद्ध यानाः मुलुकय् ब्यापक परिवर्तन हयेगु हुँकार याःपिं माओवादीत नं सत्ताय् थ्यनेवं थवंथवय् विवाद जुयाः कुचा जुयाः प्रभावहीन प्रायः जुयाबिल ।

माओवादीतय्सं यथास्थितिवादी राजनीतिक पार्टीतय्गु न्ह्यःने हे छ्यं क्वछुकाः थःपिंसं जनताया मागकथं ल्ह्वनाच्वंगु फुक्क हे जातीय, समावेशी मागत सहमतिया नामय् त्वःताछ्वःगु खः । थुकथं सी दत कि आः थनया आदिवासी, जनजातितय्सं थःपिनिगु मागकथंया राज्य ब्यवस्था स्थापना यायेगु खःसा थुपिं राजनीतिक पार्टीतपाखें सम्भव मदु । उकिया निंतिं मुलुकय् वास्तविकरुपं हिउपाः हयेत न्ह्यानाच्वंपिं सकलें छधी छपाँय् मजुइक सम्भव मदु ।

छगू इलय् थनया आदिवासी व भूमिपुत्रतय्सं नेवाः स्वायत्त राज्यया परिकल्पना याःगु खःसा छथ्वः नेतातय्सं थ्व जनताया मुद्दा ल्ह्वनाः थनया बहुसंख्यक आदिवासीतय्त थःपिनिगु पक्षय् हयेत स्वःगु खः । तर थुपिं धुँया खोलय् सुलाच्वंपि ध्वंचा जूगु कारणं माःगु इलय् थुमिसं धोका बियाः थःथःगु आस्थाया राजनीतिक पार्टीइ लिहां वंगु खने दत । थ्व मुद्दा आम जनतायागु खःसां थःपिनिगु पार्टीं संकेत मयाःतले छुं मयाइपिं जुया बिल ।

थुमिसं थ्व आन्दोलनय् समाहित जूपिं सकसितं दथुइ हे त्वःताः, थः ‘नेवाः नेता’ या पदवी कयाः तःधंगु राजनीतिक पार्टीया गु्लामी याःवंगु खः । लिच्वः कथं संघीयता, समावेशीया विषय थुमिगु पार्टीतय्सं न्ह्याथेंजाःगु नकारात्मक लिच्वः वइगु सहमति याःसां सुम्क च्वनीपिं जुया बिल । जनताया आन्दोलनं हःगु न्हापांगु संविधानसभा विघटन जुलं नं तिरिक्क छसः तक नं पिमकाल ।

न्हापांगु संविधानसभाय् प्रमुख मुद्दा जुयाच्वंगु ‘पहिचानया मुद्दा’ पराजित यायेगु निंतिं थुपिं हे सक्रिय जुयाः यथास्थितिवादी व परिवर्तन चाहे मजूपिनिगु पक्षय् दं वंगु खनेदत । मुलुकय् परिवर्तत हयेमाः धकाः झिंन्हयद्वः मनूतय्गु बलिदान यानाः राज्यसत्ताय् थ्यंपिं तकं आःया स्थानीय तहया निर्वाचनय् उगु हे यथास्थितिवादी व परिवर्तन चाहे मजूपिं परम्परागत शक्तिनाप तालमेल यानाः आम जनताया न्ह्यःने निर्वाचनया मैदानय् खनेदयेकः वल ।

थुकथं शक्तिया दुरुपयोग, जालझेलया लिधंसाय् सत्ताय् थ्यनाच्वंपिं आः प्रदेश व संसदया निर्वाचन यायेगु तयारीपाखे न्ह्यानाच्वंगु दु । थ्व इलय् थःपिनिगु पहिचान सहितया संघीयताया परिकल्पना यानाच्वंपिनिगु स्थिति छु खः ? वास्तविक रुपं हे नेवाः लगायत देसय् परिवर्तन हयेगु खःसा आःया प्रदेशया निर्वाचनय् परिवर्तनकामीतय्गु शक्ति हाकनं छथाय् च्वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

छगू इलय् नेपाल मण्डलया पुनस्र्थापनाया मुद्दा ज्वनाः आम नेवाःतय्गु न्ह्यःने नेवाः स्वायत्त राज्यया परिकल्पना याःपिंसं आःया इलय् ३ नं. प्रदेश दुने नेवाः शक्ति गथे यानाः सशक्तीकरण यायेगु धइगु विषयय् चिन्तन यायेमाः । थौं नेपाःया संविधान जातीय राज्यया निर्माणपाखें तापानाच्वंगु वर्तमान इलय् कम से कम प्रदेश नम्बर ३, गन कि नेपालमण्डलया झिंनिगू नेवाः जिल्ला स्वयां अप्वः ल्याखय् नेवाः जिल्लात दुथ्यानाच्वंगु दु, उकियात नेवाः प्रदेश दयेकेगु अभियानय् सकलें छधी जुइमाःगु आवश्कता दु ।

थ्व मुद्दायात तःधंगु राजनीतिक पार्टी दुने च्वनाच्वंपिं नेवाः लगायतया आदिवासी जनजातितय्सं नं आन्दोलनया रुपय् न्ह्याके फइगु सम्भावना दु । छाय्धाःसा आःया न्हय्गू प्रदेशया अवधारणायात आःया सत्तारुढ राजनीतिक पार्टीतय्सं स्वीकार यानाः हे स्थानीय तह, प्रदेश व संसदया निर्वाचन न्ह्याकेगु ताःतुनाच्वंगु खः । अले छु थासय् छु भाषी वा जातिया जनसंख्या अप्वः दु अन उगु हे जाति व भाषायात शीर्ष स्थानय् तयाः उमित अधिकार सम्पन्न यायेगु धइगु नीति थुपिं राजनीतिक पार्टीतय्गु नं दु ।

नेवाः स्वायत्त राज्य निर्माणया निंतिं गथे सकल नेवाःत छथासं च्वनाः थःपिनिगु अधिकार सम्पन्न सत्ता न्ह्याकेगु सोच उगु इलय् ब्वलंगु खः, आःया इलय् शक्तिया नां मिले मजूसां आपालं अधिकार उथें उथें हे खने दयाच्वंगु दु, खय्फु थ्व न्हापा परिकल्पना यानागु स्वयां म्हो जुइफु । तर आः छुं मदयाच्वंगु इलय् थःपिनिगु तुतिइ दनेगु निंतिं थुलि अधिकार नं गाक्क जुइफु । मुख्य खँ थज्याःगु अधिकार स्थापनाया निंतिं बिना स्वार्थ सकलें नेवाःत छधी छपाँय् जुइमाःगु दु । सवल व स्वच्छ नेतृत्वया आवश्यकता दु ।

येँ सहरया यातायात अवस्था विकराल जुया वनाच्वंगु वास्तविकता आः संचार माध्यमय् पिदनाच्वंगु थीथी समाचारं पुष्टि याइ । सडक व्यवस्थापन व्यवस्थित जुइ मफुगु व न्ह्यःनेलाःथे सडक निर्माणया कारणं हे थ्व समस्या तच्वया वयाच्वंगु खः । स्वनिगलय् यातायात व्यवस्थापन यायेत हे धकाः थनया आदिवासी रैथानेतय्गु छेँ थुनाः सतक तब्या यात ।

तर सतक तब्या यायेवं व स्थानीयवासीतय्गु छेँ थुनेवं थ्व समस्याया समाधान जुइ मखु धयागु खँ वर्तमान सतकय् खने दयाच्वंगु यातायात अस्तब्यस्ततां प्रमाणित याना बिउगु दु । वर्तमानय् सतकया थुज्वःगु अस्तव्यस्तता वास्तविकरुपय् हे बिना योजना सतक तब्या यायेगु ज्या न्ह्याकाच्वंगुलिं खः । सरकारी विभागतय् दथुइ मदयाच्वंगु असमझदारीया कारणं तब्या जुइधुंकूगु सतक तकं ब्यवस्थित जुइ फयाच्वंगु मदु ।

छगू सरकारी निकायं याःगु ज्यायात मेगु सरकारी निकायं स्वामित्व काये मफुगु कारणं थ्व समस्या झन झन हे तच्वया वनाच्वंगु खः । समाधानया लँपु गनं खने दयाच्वंगु मदु । सतक तब्या यायेगु नामय् निजी स्वामित्वया छेँ पुलिस प्रशासन लगे यानाः जबर्जस्ती थुनेगु ज्या जुल । डकैटी शैलीं डोजर आतंक ब्वलंकाः स्थानीय वासिन्दातय्गु उठिवास यात । छेँबुँ बिहिन याना बिल । बीमाःगु मुआब्जा तकं बीगु क्षमता सरकारं क्यने मफु ।

मेखे स्ववासीतय्गु छेँ थुनाः तब्या याःगु सतकया स्थिति स्वयेबलय् अन आः नं न्हापा दयाच्वंगु बिजुलीया थां, तब्या यायेमाःगु ताँ व अज्याःथाय् दयाच्वंगु सरकारी स्वामित्वया अनेक भौतिक संरचनात अथें लानाच्वंगु दनि । स्थानीय स्ववासीतय्त छेँबुँ बिहिन यायेधुंकाः नं सरकारी स्वामित्वय् दयाच्वंगु संरचना, पःखाः अथें ल्यनाच्वनीगु धयागु हे सरकारी निकायतय् दथुइ समन्वय मदुगुया प्रमाण खः ।

जनताया सम्पत्ति जबर्जस्ती ध्वस्त यायेगु खँय् सरकारी निकाय न्ह्यःने तर थःपिनिगु हे स्वामित्वय् दुगु संरचना चीकेगुपाखेया उदासिनतां सरकारं नं थनया रैथानेतय्त न्ह्याथे यानाः नं विस्थापित यायेगु रणनीति कयाच्वंगु जकं मखु धकाः गथे धाये फइ ?
सतकय् यातायात जाम जुइगुया मेता कारण आः नं ट्राफिक पुलिसं सवारी साधनयात ल्हाःया इशारां हे नियन्त्रण यायेगु यानाच्वंगुलिं नं खः ।

निश्चित हे रुपं आःया परिमार्जित सडक नियमकथं लेन अनुशासन थेंजाःगु नियमया कडाई वास्तविकरुपं हे सतक यातायातया सुधारया पक्ष खः। तर थुकिया माःकथंया शिक्षा यातायात साधन न्ह्याकीपिंथाय् थ्यनाच्वंगु मदु । छुं नं कथंया सवारी नियम माने मयाइपिंत ट्राफिक ब्यवस्थापनं जरिवाना पुइकेगु चलन यानाच्वंगु दु । अझ छुं छुं गम्भीर कथंया ट्राफिक नियम पालना मयाइपिंत घौछिया क्लास कायेगु नं यानाच्वंगु दु ।

तर थ्व अभ्यास सफल जुयाच्वंगु खंके मफु । छगू हे प्रकृतिया गल्तिइ छम्ह हे मनू हाकनं हाकनं कारवाहीलय् लाइगु धयागु वयात सतक यातायातया शिक्षा गतिलाक बीमफुगुया चिं खः । थ्व इलय् अत्याधुनिक स्रोत साधन नं उपलब्ध जुइधुंकूगु सन्दर्भय् यातायात नियन्त्रणय् ल्हाःया इशारां यानाच्वंगु यातायात साधन नियन्त्रणयात पाय्छि धाये फइगु स्थिति मदु ।.

हालय् तिनि कोटेश्वरंनिसें सूर्यविनायक तकया सवारी यातायात ब्यवस्थापन सन्तोषजनक मजुयाः अनया पूरा ट्राफिक टिमयात हे लित सःतूगु नं समाचार वःगु दु । थुकिं छु सी दु धाःसा ट्राफिक यातायात ब्यवस्थापनय् अझं दक्ष व सक्षम शक्तिया अभाव जुया हे च्वंगु दनि । सतकय् यातायातया साधन जाम जुइगुया मेता कारण सतकया स्थिति नं खः । प्रत्येक सतकया स्थिति दुर्भाग्यपूर्ण खनेदु ।

खराब सतकया कारणं सवारी साधनया दुर्घटना ला जुया हे च्वंगु दु, मेखे सतकया थासंथासय् गाः दयाच्वनीगु कारणं यातायात साधनत सहज गति न्ह्याये फयाच्वंगु मदु । सतकयात सहज व सरलरुपं यातायात साधन न्ह्याये फइगु स्थिति तयेगु जिम्मेवारी सतक विभागया खः । सतकया दुरावस्थाया कारणं यातायात साधन सहजकथं न्ह्याये मफुगु व अनाहक रुपय् हे यातायात साधनया गति अवरोध वयाच्वनीगु कारणं सतकया अवस्था नं ठीक जुयाच्वनेमाःगु अपरिहार्य दु ।

सतकय् यातायात न्ह्याइगु खँय् सम्बन्धित सरकारी निकाय् फुक्कसिया हे समन्वय व सहकार्य दत धाःसा आःया यातायात सम्बन्धी समस्या अःपुक हे ज्यंके फइगु विश्वास याये फइ । उकथं हे राजधानी थेंज्याःगु महानगरय् गुलि यातायात साधनं सडकया भार फये फइ धयागु अध्ययन यानाः उकिया कार्यान्वयन यायेमाः । अनियन्त्रित रुपं जुयाच्वंगु यातायात साधनया आयात दिकेमाः ।

आः हे नं भुखाचं पीडित जूपिंत इना बिउगु ट्याक्सीया संचालन गन गुकथं जुइगु खः अध्ययन जुइमाः । ट्राफिक नियमत नं वैज्ञानिक व व्यवहारिक जुइमाः । आःया इलय् स्वनिगलय् यातायात साधनया हर्न निषेधित यानातःगु दु, थ्व बांलाःगु पक्ष खःसां यातायात साधनया हर्नं स्वयां नं अप्वः सः यातायात साधनया इन्जिनं पिकाइगु नं सतकय् खने दु । उकिया समाधान छु खः ?

सतक व्यवस्थित याये थें थुकिया नियम कानून नं व्यवस्थित जुइमाः । छगू इलय् ट्राफिकतय्सं काइगु जरिवानाया छुं प्रतिशत दां स्वयम् ट्राफिक कार्यालय यंकाः इना बीगु ब्यवस्था नं दुगु खः । तर उकियात आः चीकल धयागु खँ दु । थ्वया लगतै येँ सहरया ट्राफिक ब्वयस्थापन झन हे अप्वया वंगु खँ दु ।

सतकय् न्ह्याइगु यातायात साधनयात सहजकथं वये–वने याकेगु खःसा सवारी चालकतय्त हे शिक्षित व दीक्षित यायेमाःगु आवश्यकता दु । थीथी सरकारी निकाय दथुइ समन्वय आवश्यकता दु । मात्र जरिवाना व स्थानीय मनूतय्गु छेँ थुनाः सतक तब्या यायेवं छुं मजुइगु आःया परिस्थितिं कनाच्वंगु दु ।

डेसिडेरियस इरासमस झिंन्यागूगु शताब्दीया छम्ह लोकंह्वाःम्ह दार्शनिक खः । वय्कः छम्ह क्याथोलिक चर्चया पुजारी नापं छम्ह मानवतावादी, सामाजिक आलोचक व छम्ह शिक्षक नं जुयादी । वय्कलं च्वयाथकूगु व शिक्षा बियाथकूगु यक्व खँत थौंकन्हय् तकं लागू जुयाच्वंगु दु । उकी मध्ये छगू तसकं चर्चित धापू दु, ‘छुं नं समस्या वये न्ह्यः उकिया रोकथाम यायेगु धइगु उपचार यायेगु स्वयां बांलाःगु उपाय खः ।’

सायद वय्कलं झिंन्यागूगु शताब्दी धयादीगु थुगु धापूया परिवेश व उबलय्या अवस्था तसकं भिन्न जुइफु । अथे खःसां वय्कःया थ्व धापूया सान्दर्भिकता आः नं उलि हे दनि गुलि झिंन्यागूगु शताब्दी दुगु खः । अझ थुकिया सान्दर्भिकता थौंया इलय् न्हापा स्वयां अप्वःगु जकं खःला धइगु आभास जुइ ।थ्वहे धापू नेपाःया सन्दर्भय् अले नेवाः समुदायया निंतिं म्हिगः स्वयां थौं व थौं स्वयां कन्हय् अझ अप्वः सान्दर्भिक जुइगु खनाच्वना ।

कारण, नेवाः समुदाय तसकं हथाय् मचाइपिं लात । छुं नं घटना जुइ न्ह्यः उकिया वासः यायेगु झीगु चलन हे मदुगु जुयाच्वन । गबले घाः जुइ वयां लिपा तिनि वासः याकेत ब्वाँय् जुइगु यानाच्वंगुलिं आः छक्वः नेवाःतय्सं इरासमसया धापूयात ध्यान बियाः थुइकेगु कुतः यायेमाःगु अवस्था वःगु दु ।नेवाः समुदाय राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक दक्व ख्यलय् राज्यपाखें दमनया शिकार जुयाच्वंगु जुल ।

दमनया शिकार जुयाच्वंपिं नेवाःत हथाय् धाःसा चाये मसःपिं लानाच्वन । पृथ्वीनारायण शाहं नेवाःतय् आदिभूमिइ याःगु हमलांनिसें कयाः उकुन्हुया स्थानीय निकायया चुनाव तकया सन्दर्भ स्वयेगु खःसा नेवाःतय्सं घटना न्ह्यः वासः याकेगु व उकियात रोकथाम यायेगु उपाययात अझ नालाकाये मसःनिगु स्पष्ट क्यनाच्वंगु दु । दृष्टान्तया निंतिं छक्वः स्वये । दकलय् न्हापां राजनीतिक उदाहरण ।

नेवाःत न्ह्याबलें नं राजनीतिक रुपं विभाजित जुयाच्वंगु यथार्थ खः । तर थुगुसीया स्थानीय निकायया चुनावय् नेवाःत मिले जुयाः न्ह्याः वनेमाः, मंकाः नेवाः उम्मेदवार थनेमाः धकाः स्थानीय चुनावया उम्मेदवारी बीगु छुं दिं न्ह्यः तिनि सहलह जुल । नेवाः हथाय् मचाःगु बांलाःगु दसु थ्वहे खत । नेवाःत मंकाः कथं थःगु आज्जु पूवंकेगु निंतिं न्ह्यज्यायेमाः धकाः न्ह्याबलें धायेगु यानाच्वनी ।

जब यायेगु ई त्यइ उगु ई तक तसकं लिबायेधुंकी । धइगु मतलब न्हापा हे तयारी यानाच्वने जिउगु ज्या नं ‘लास्ट आवर’य् जक यायेगु चलन । उकिया लिच्वः कथं मंकाः उम्मेदवार थनेगु ज्या जुइ मफुत ।सांस्कृतिक रुपं स्वयेगु खःसां उलि भिन्न मजू । उदाहरणया निंतिं म्हपुजाया तिथि । विक्रम संवत्या न्हूगु दँ सुरु जुइवं सरकारं थःगु राजपत्रय् पिथनेगु याइ ।

उकी मध्ये म्हपुजाया तिथि व बिदा सम्बन्धी जानकारी नं उकी हे दुथ्याइ । तर थुकिया बारे नेवाः समुदाय दुने चर्चा धाःसा मोहनि सिधयेकाः स्वन्ति वइगु इलय् जक जुइ । उगु ई धाइगु तसकं लिबायेधुंकूगु ई खः । गुकिं यानाः नेवाः समुदाय दथुइ हे लक्ष्मी पुजा, म्हपुजा व किजापुजा यायेगु ई बिस्कं बिस्कं जुइगु यानाच्वंगु दु ।

यदि राजपत्रय् प्रकाशित जुइवं तुं म्हपुजाया तिथि मितिया बारे सहलह यानाः यंकेगु ज्या जुयाच्वंगु खःसा सायद थः हे थःथिति दथुइ छगू हे नखः बिस्कं बिस्कं दिनय् याये मालीगु अवस्था मवइगु खः । विकासया सन्दर्भ खास हे चर्चा याना च्वनेमाःगु अवस्था मदु थें च्वं । नेवाःतय् आदिभूमि छगू चरणया विनाशया अवस्थां वनां तुं च्वंगु जुल । थनया मौलिकता व ऐतिहासिकता छगू लिपा मेगु यानाः स्यंकेगु ज्या जुयाच्वंगु जुल ।

विकासया सवालय् तःधंगु घाः लाये धुंकूगु दु, आः झी उकिया वासः यायेगु उपाय जक मालाच्वनागु जुल । गन ह्वः गनाच्वंगु खः अन पर्केगु ज्याय् झी न्ह्याः वनाच्वनागु दु । स्वनिगः छगुलिं चकंगु थाय् मदयेधुकल । ल्यं दुगु छुं भचा चकंगु थासय् नं कंक्रिटया भवन निर्माण जुयाच्वंगु दु । तिंख्यलय् तकं नेपाली सेनां कब्जा यानाः छगू लिपा मेगु भवन निर्माण यायेगु व थःपिनिगु निंतिं फुटबल स्टेडियम देयेकेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

थुगु इलय् थनया झी नेवाःत छाय् सुम्क ? कि दक्वं भवन निर्माण व स्टेडियम दयेके सिधयेकाः जक भवन निर्माण याये दइ मखु धकाः हालेगु ? झीत घाः लाकेगु कुतः जुयाच्वंगु तर झी अझ घाः हे मजूनि धकाः वासः मयासे घाः जुइकेत पियाच्वनागु दु ।
थ्व ल्याखं छगू निश्चित विषयय् जक मखु दक्व थें सन्दर्भय् नेवाःत हथाय् मचाइपिं समुदाय धकाः विश्लेषण यायेगु ज्या नं जुइफु ।

खय्त नं झीसं वहे कथं ज्या यायेगु यानाच्वना । छगू इलय् नेवाःत तसकं ‘लङ्ग टर्म’या बिचाः याइपिं दुरदर्शी धकाः म्हसिउपिं खः । बुलुहुँ राज्यया उत्पीडनय् लाना वनेवं झीके दयाच्वंगु दुरदर्शिता नं गनं तना वनाच्वंगु जकं मखुला ? कि झी दुने दयाच्वंगु दुरदर्शी क्षमतायात झीसं पित ब्वये मफुगु खः ?नेवाः समुदायया हक अधिकार नापं भाय्, कला, साहित्य, संस्कृति व लजगाय् गाक्क हिउपाः वयेधुंकूगु दु ।

गुलिखे थासय् सकारात्मक रुपं धाःसा गुलिखे थासय् नेवाः पहिचान हे तनीगु कथं तसकं नकारात्मक रुपं । नकारात्मक लिच्वःया फल स्वरुप नेवाः समुदायया आपालं मौलिकता न्हनावनेगु अवस्था नं वयाच्वंगु दु । थ्व इलय् झीसं बिचाः यायेमाःगु धइगु वहे झिंन्यागूगु शताब्दीया डच दार्शनिक इरासमसया धापू खः । बुलुहुं झीत घाः लाकेगु ज्या जुयाच्वंगु दु, झीसं वाः नं चाः । तर घाः तकू मजूनि, वासः तये मत्यःनि धकाः पियाच्वनेगु वा घाःयात आः हे लंका छ्वयेत पलाः ल्ह्वनेगु खः, थ्व झीगु ल्हातिइ हे दु ।

  •  Start 
  •  Prev 
  •  1  2  3  4  5 
  •  Next 
  •  End 
Page 1 of 5
Go to top

Copyright © 2016  nepalbhasa.com. All rights reserved.