All for Joomla All for Webmasters

ने.सं. ११३६ यंलागा अष्टमी

बिचार (65)

निगू चरणय् जुइगु प्रतिनिधि सभा सदस्य व प्रदेश सभाया निर्वाचन सतिना वःलिसे निर्वाचनया माहौल क्वानावःगु अनुभव जुयावःगु दु । उम्मेदवार व उमि कार्यकर्तात थःपिनि समर्थकतय्त निर्वाचनय् त्याकेगु नितिं अनेक ज्याझ्वःत यानाच्वंगु खंके फइ । भविष्यय् देय्यात समृद्धिपाखे यंकेगु, जनतायात अधिकार सम्पन्न यायेगु म्हगस इनेगु ज्या थुमिसं यानच्वंगु खंके फइ । तर मुलुकं छु राजनीतिक नियती काइ, कन्हय्या खँ तिनि । मुलुकय् छगू वर्ग व जातिं राज्य सत्ताय् हालिमुहालि यानाच्वंगु खँ आः ‘अनुसन्धान’या विषय मखये धुंकल । थःपिनिगु वर्चश्व ल्यंकेया निंतिं न्ह्याथेंजाःगु ज्या यायेफु धयागु खँ आःया निर्वाचनया गठबन्धनं क्यनाच्वंगु दु । जनतायात अझं आश्वासन जक बियाः राज्यसत्ताय् थ्यंके फइगु म्हगस अझं खंकाच्वंगुया प्रमाण थुपिं राजनीतिक पार्टीया घोषणा पत्रं सीका काये फइ ।

देय्या बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्त आःया राजनीतिक पार्टीतय्सं थःपिनिगु भोट बैंक बाहेक मेता मतायेकूगु आभास आः नं खंकेफइसा छथ्वः अधिकारकर्मी धाःपिं थुमि हे गुप्त कार्यकर्तातय्सं अझं नेवाः लगायत आदिवासी जनजातितय्त भ्रम इनेगु ज्या याना हे च्वंगु दनि । नेपाःया संविधान पिहां वयेसाथं थ्व सविधान अपूर्ण, माने याये फइमखु धकाः तिंतिं न्हुया जूपिं नेवाः नेतात नं आः वयाः थ्व निर्वाचनयात सदुपयोग यायेमाः धकाः ‘नेवाः सरोकार’या भ्रम इनेगु ज्या यानाच्वंगु खनेदत । सलंसःदँ राज्यपाखें भाषा, जाति, संस्कृति व धर्मया खँय् उत्पीडनय् लायेधुंकाः थुकिया निराकरण संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रं जक जुइ धकाः जनतां स्थापित याःगु मान्यतायात कःघानाः नेवाः राज्य स्थापनाया नेतृत्व छथ्वः नेतातय्सं याःगु खः ।

थःपिंत हे दकले अप्वः क्रान्तिकारीकथं न्ह्यब्वयाः थःपिंसं धाःकथंया संविधान मवल धाःसा आत्मदाह यायेगु शंखनाद याःपिं नेवाः नेतात आः वयाः थ्वहे अपूर्ण संविधानया बः कयाः जुइत्यंगु निर्वाचनय् ‘नेवाः सरोकार’ धकाः हाकनं नेतृत्व यायेकथं थःपिंत ब्वयेगु ज्या यानाच्वंगु तःधंगु विडम्वनाया खँ खः । नेवाः स्वायत्त राज्यया स्थापना मजुइकं नेवाःतय्गु भविष्य सुरक्षित मदु धयागु खँ तःकथं पिदने धुंकूगु दु । नेपाःया संविधान पिदंगु इलय् आः थुगु हे संविधानयात नाला कयाः अधिकतम उपयोग यायेमाः धकाः न्ह्यचिलाच्वंपिंत हे संघीयता विरोधी धकाः बय्बय् याना जूपिं आः वयाः ‘नेवाः सरोकार’ धकाः न्ह्यलुवा जुइत स्वयेगुया औचित्य छु ? न्ह्यागु इलय्, न्ह्याथाय् नं थःपिं हे नेता खः धयागु भ्रम ब्वलंकेगु निंतिं बाहेक मेता मखु धयागु स्पष्ट सी दु ।

नेपाःया राजनीतिक पार्टीतय्सं सकसितं समान अधिकार बिल कि देशय् विखण्डन वइ धकाः राजनीतिक पार्टीया ब्रम्हू अध्यक्षतय्सं नेवाः लगायत बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्त लखय् मिखा कंकातःगु हे खः । थुकी नेवाः नेता जुइ न्ह्याःपिंसं दुने छता पिने छता ज्या यानाच्वंगु आः सुचुके माःगु खँ मखये धुंकल । छगू इलय् नेवाः स्वायत्त राज्य दयेके धकाः छगू लाख नेवाःतय्गु जुलुस मुंके फुगु नेतृत्वं धाथें हे नेवाः स्वायत्त राज्यपाखे प्रतिवद्ध खःसा आः थ्व मुद्दायात त्वःतेमाःगु कारण हे छु दु ? राजनीतिक उतार चढाव सामान्य प्रक्रिया खः । थ्व मुद्दा आः नेवाः नेता धाःपिंसं त्वःतूगुया कारण धयागु हे उमि ‘आका’तय्सं थ्व मुद्दा त्वःतूगुलिं खः । अले आः उमिसं ज्वनाच्वंगु पहिचान बिनाया संघीयताय् ‘नेवाः सरोकार’ क्यनाच्वनेगुया औचित्य छु ? गुगु थासय् पहिचान हे मदु, अन छाय् क्यनेगु नेवाःतय्सं सरोकार ?

देशया बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्गु हितया निंतिं माःगु व्यवस्था धइगु पहिचान सहितया संघीयता हे खः । समान अधिकारया बाँडफाड खः । थुकिया निंतिं जागरणया आवश्यकता दु । जातीय पहिचान व गौरवया खँ हरेक जातिया मनूतय्सं थुइके माःगु आवश्यकता दु । जातीय पहिचान व गौरवया खँ गनं स्कूल कलेजया पाठ्क्रमय् दुथ्यानाच्वंगु मदु । मातृभाषाया माध्यमं शिक्षा काये फयाच्वंगु मदु । दकलय् न्हापां थुज्वःगु खँय् अधिकार सम्पन्न जुइमाल । यदि अधिकार प्राप्तीया लँपु संघर्ष खःसा थुकिया निंतिं तयारी जनशक्ति निर्माण लुखा नं चायेके माल । मुलुकय् सैद्धान्तिक राजनीतिया आस्था गन दु धयागु खँ आः मालेमाःगु अवस्था वयेधुंकूगु दु ।

आःया निर्वाचनय् विपरित राजनीतिक सिद्धान्तया ध्रुवीकरण जक मखु, अधिकार प्राप्तीया आन्दोलनय् आन्दोलनकारीतय्त गोली कयेकि धकाः सिंहदरवारय् च्वना आदेशः बिउपिं, राज्यया सम्पत्ति दुरुपयोग यात धकाः अदालतय् मुद्दा फयाच्वंपिं, भ्रष्ट धकाः प्रमाणित जुइधुंकूपिं, अपराध पृष्ठभूमिया मनूतय्त हे थुपिं राजनीतिक पाटीतय्सं प्रतिनिधि सभा, प्रदेश सभाया उम्मेदवार धकाः ब्वहलय् क्वबियाः निर्वाचनय् कुहां वयाच्वंगु दु । थुज्वःगु निर्वाचनं त्याना वइपिं मनूतय्सं देशयात समृद्धिया लँपुइ यंकी ला धयागु खँय् मतदाता थःपिंसं हे न्ह्यसः थनेमाःगु दु । थुज्वःगु प्रवृत्तिया पृष्ठपोषक राजनीतिक पार्टीतय्गु अस्तित्व धयागु हे पहिचान सहितया संघीयताया अवसान खः ।

बहुभाषिक, बहुजातीय व बहुसांस्कृतिक मुलुकय् सकल देशवासीया समान अधिकार सुनिश्चित जुइमाः । पहिचान सहितया संघीयता संविधानं हे सुनिश्चित यायेमाः । आःया नेपाःया संविधान थःत सुविधा जुइकथं प्यंगू राजनीतिक पार्टीया दस्तावेज बाहेक मेता मखु । उकिं थःपिनिगु सरोकार पूर्ण संविधानया निंतिं जुइमाः । उकिया निंतिं सकल मतदातातय्त जागरुक यायेमाःगु आवश्यकता दु । आन्दोलनया आवश्यकता दु । पहिचान विरुद्धया राजनीतिक पार्टीतय्गु दुने ‘नेवाः सरोकार’या औचित्य छु जुइ ?थ्व इलय् नेवाः सरोकार तयेमाःगु विषय खः नेवाः स्वायत्त राज्यया स्थापना । पहिचान सहितया संघीयतां हे सकल अधिकारकर्मी नेवाः लगायत आदिवासी जनजातितय् पहिचानयात सुरक्षित याइ । गुगु संघीयतां पहिचानयात पूर्ण रुपं हे अस्वीकार याःगु दु, अन नेवाः सरोकारया छुं खँ हे दइ मखु । नेवाः सरोकार धइगु हे पहिचान सहितया संघीयता खः ।

मुलुक आः प्रतिनिधि सभा सदस्य व प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनय् पूर्णरुपं डुबे जुइधुंकूगु दुसा निर्वाचनय् उम्मेदवार जुयाच्वंपिं व पार्टीत निर्वाचनया परिणाम थःगु पक्षय् गुकथं हयेफइ धयागु खँय् चिन्तन मननय् ब्यस्त जुयाच्वंगु दु । निर्वाचनय् निर्णायक मतदातात हे खः । उकिं मतदातातय्त गुकथं प्रभावित याये फइ धयागु चिन्तन नं थुमिगु जुयाच्वंगु दु । आःया निर्वाचन निश्चित रुपं हे सत्ता प्राप्तीयात लक्ष्यय् तयाः राजनीतिक पार्टीत कुहां वयाच्वंगु खँय् शंका मदु । मुलुक गणतन्त्र जुइधुंकूसां राजनीतिक पार्टीतय्सं थःपिनिगु हैकम ल्यंकाः सत्ताय् च्वनाः हालिमुहालि यायेगु कुतः अझं न्ह्याका हे च्वंगु दनि । २००७ सालया राजनीतिक परिवर्तन लिपांनिसें हे थनया बहुसंख्यक जनताया मिखाय् धुलं छ्वाकाः राजनीतिक पार्टीतय्सं हालीमुहाली यानाच्वंगु वास्तविकता खः ।

उकिसनं ३० दँया पंचायती शासन, २०४६ या आन्दोलन लिपाया बहुदलीय शासन, ०६१÷०६२ आन्दोलन लिपाया सत्ता शासन थुपिं फुक्क फुक्क हे जनताया अधिकार स्थापना यायेगु स्वयां नं थःपिनिगु पार्टी व जातिया वर्चस्व ल्यंकेत न्ह्याथेंज्याःगु ज्या यायेत नं लिफः मस्वइपिं धयागु मानसिकता आम मतदातातय्गु मस्तिष्कय् स्वचाये धुंकूगु दुसा थ्व हतपत्तिं चिलावनीगु स्थिति नं दयाच्वंगु मदु । नेपाः बहुभाषिक, बहुजातीय व बहुसांस्कृतिक देय् खः धयागु खँय् आः गनं नं विवाद मदयेधुंकलसा थुपिं फुक्क जाति, भाषा व संस्कृतिया समानरुपं विकसित जुइमाः धयागु मान्यता सकसिकें दु । सलंसःदँनिसें उत्पीडन फयेत बाध्य जुयाच्वंपिं बहुसंख्यक आदिवासी जनजातित आः थःपिनिगु हक अधिकार नं समाहित जूगु संविधान दयेमाः धयागु मान्यता ज्वनाः न्ह्याः वयाच्वंगु दु ।

थ्वहे कारणं स्वसःदँ मयाक्क मुलुकय् शासन न्ह्याकूपिं शाह जुजुतय्गु शासनयात नं अन्त यायेधुंकूगु दु । तर मुलुकया सत्ता लिक्क च्वनाः राज्य शक्तिया हालिमुहालि यानाच्वंपिं छगू जातिया वर्चश्व अझं न्हंके फयाच्वंगु मदुनि । शासनसत्ताय् बहुसंख्यक आदिवासी जनजातित थ्यंके मफूगु व सत्ता साझेदार जुइ मफुगु कारणं थुपिं अझं अधिकराविहिन जुयाः म्वायेत बाध्य जुइ मालाच्वंगु दु । मुलुकय् अझ नं निगू प्यंगू तःधंगु राजनीतिक पार्टीतय्गु हे जक वर्चश्व हावी जुयाच्वंगु दनि । देय्या जनतायात अधिकार सम्पन्न यायेगु खँय् थुपिं राजनीतिक पार्टीतय्सं न्ह्याबलें छलछामया राजनीति हे जक यानाच्वंगु दु ।

थःपिं सत्ताय् मथ्यंतले न्ह्याथेंज्याःगु अधिकार नं दयेमाः धकाः सः थ्वयेकीपिं थ्व राजनीतिक पार्टीत थःपिं सत्ताय् थ्यनेवं धाःसा न्ह्याबलें थःपिनिगु हे जक जातीय अभिमान जक क्वबियाः बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्त निगूगु दर्जाया जनताकथं व्यवहार यायेगु, थुमिगु पहिचान तकं मबीगु ज्या थुमिसं याना वयाच्वंगु दु । आःया निर्वाचन देशय् संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र व्यवस्था वयेधुंकाःया दकलय् न्हापांगु निर्वाचन खः । मुलुकय् गणतन्त्रया पदार्पण हे पहिचानया मुद्दां जूगु खः । तर थ्व मुद्दायात यथास्थितिवादीतय्सं थुलि कमजोर याना बीधुंकल कि आःया निर्वाचनय् पहिचानया मुद्दा तसकं हे लिउने लाका बीधुंकूगु दु गुगु मुद्दाया लिधंसाय् मुलुकय् शाहतन्त्रया अवसान जुल, आः वयाः वहे शाहतन्त्रयात म्वाकेगु धकाः तक नं मत फ्वनेत राजनीतिक पार्टीतय्सं गठबन्धन यानाः मतदातातय्त भ्रमित यायेगु पलाः न्ह्याकाच्वंगु दु ।

थुगु निर्वाचनया मूल चुनावी मुद्दा छु खः ? पहिचानया मुद्दायात ज्वनाः झिंनिदँ तक सशस्त्र विद्रोहया नामय् द्वलंद्वः मनूतय्गु प्राण आहुतिं प्राप्त जूगु गणतन्त्रया उपलब्धियात स्थायित्व बीगु थासय् आः सत्ता राजनीतिइ थुपिं राजनीतिक पार्टीत गठबन्धनया नामय् मतदातातय्त अझं भ्रमित यानाच्वंगु वास्तविकता खः । मार्ग दर्शनकथं थःपिं सत्ताय् थ्यन कि गज्याःगु ज्या जुइ धकाः मतदातातय्त आश्वस्त यायेकथं पिदनीगु हरेक राजनीतिक पार्टीया चुनावी घोषणा पत्र स्वल धाःसा उकी गनं नं मतदातात विश्वस्त जुइ फइगु बुँदात न्ह्यथनातःगु खंके फइ मखु । अझ अज्याःगु घोषणापत्रय् हरेक निर्वाचनया इलय् पित बीगु घोषणापत्र स्वयां छुं फरक जुयामच्वंगु यथार्थयात कुला स्वयेगु खःसा थुपिं राजनीतिक पार्टीतय्सं पीत बीगु घोषणापत्र जनताया मिखाय् धुलं छ्वाकेत हइगु घोषणापत्र बाहेक मेता धायेगु लँ मदु ।

थनिं नीन्यादँ न्ह्यः न्ह्यथनातःगु खँयात हे आःया इलय् भाय् हीकाः न्ह्यथनातःगुया अर्थ थुपिं जनताया निंतिं ज्या यायेत असफलपिं खः धयागु तथ्य स्थापित याइ । मुलुकया आर्थिक विकास वा आम जनताया समृद्धि छगू पक्ष खःसा मेता दकले महत्वपूर्णगु स्वाभिमान सहित जीवन यापन यायेफइगु पहिचान सहितया अधिकारया निंतिं पलाः ल्ह्वने धकाः सुं नं राजनीतिक पार्टीतय्सं बचं बीगु ज्या यानाच्वंगु मदु । २०६२÷०६३या आन्दोलन गुकिं समस्त देय्यात हे हलचल यानाः नेपाःया अन्तरिम संविधान हयेत आम जनता ताःलात, उकी न्ह्यथनातःगु अधिकार तकं जनतां काये फयाच्वंगु मदुसा आः व मुद्दायात राजनीतिक पार्टीतय्सं सम्बोधन यायेगु आवश्यक मन्त कि ? न्हूगु नेपाःया निंतिं वर्तमान संविधान अपूर्ण धकाः जनताया नुगलय् दुहां वनेत स्वःपिं राजनीतिक पार्टीतय्सं आःया निर्वाचनय् उगु अपूर्ण संविधानयात पूर्णता बी धकाः धाःगु तकं न्यने मदु ।

मुलुकय् सुयागु विरुद्ध जनआन्दोलन यात आःया इलय् उपिंनाप हे गठबन्धन यानाः निर्वाचनय् कुहां वयेगु धयागु जनतायात विश्वासघात याःगु बाहेक मेता धायेफइगु स्थिति मदु । गुपिं मनूत सत्ताय् च्वनाः भाषा, धर्म, जातिया अधिकारयात कुण्ठित यायेत न्ह्यचिल उपिं नापया राजनीतिक गठबन्धनं आम नागरिक गुकथं विश्वस्त जुइ फइ ?आःया परिस्थितिइ जनता यक्व हे जागृत जुइधुंकूगु दुसा परम्परागत राजनीति याना वयाच्वंगु राजनीतिक पार्टीतय्सं जनतायात न्ह्याबलें भ्रमय् तयाः म्वाका तयेफइ धयागु स्थिति मदु । सजग मतदातात वास्तविक रुपं सु परिवर्तनया हिमायती जुइ, उमिसं थज्याःगु अस्वाभाविक गठबन्धनयात वास्ता यायेमाःगु आवश्यक मदु ।

लुखाखरुइ थ्यनाच्वंगु चुनावय् नेवाःतय् सरोकारया खँ छु जुइ ? खतुं थुकिया विषयय् ताः ई न्ह्यः हे नं चर्चा मजूगु मखु । खास यानाः नेवाः सरोकारया खँयात राजनीतिक रुपं न्ह्यःने तयेमाः धकाः नीस्वंगु नेपाः राष्ट्रिय पार्टीपाखें थ्व विषय ल्ह्वनेज्या याःगु खः । वयां लिपा थ्वहे विषयय् छपुचः नेवाः न्ह्यलुवापिंसं नं सरोकार क्यनाः सहलह ब्याकेगु ज्या याना हःगु दु । खतुं आः न्ह्यानाच्वंगु राजनीतिक धारयात स्वयेगु खःसा नेवाः लगायत छुं नं आदिवासी जनजातिया मुद्दायात आः राजनीतिं थियाच्वंगु खने मदु । गुगुं इलय् पहिचानयात हे थःगु मू राजनीतिक मुद्दा धया जूगु राजनीतिक पार्टीत हे आः ‘आर्थिक क्रान्ति’ या झण्डा ज्वनाः ब्वाँय् वनेधुंकल ।

ल्यं दुगु पार्टीत आः पहिचानया झण्डायात संसद भवनया गजुली ब्वयेके फइगु हैसियतय् मदु । थज्याःगु अवस्थाय् आः चुनावया न्ह्यःने नेवाःतय् सरोकार थ्व थ्व खः धकाः क्यना जुइगुया छु अर्थ धाइपिं नं मदुगु मखु । व नं छगू हद तक गलत खँ ला मखु । तर आः परिस्थिति झीगु पक्षय् मदु धकाः झीसं थःगु पहिचानया मुद्दा त्वःता हे छ्वयेगु खः ? आः नेवाःतय्सं हानं आन्दोलन यानाच्वने म्वाःल धकाः सुम्क हे च्वना छ्वयेगु खः ? थ्व अहम् न्ह्यसः नं झीगु न्ह्यःने दु । उकिं थ्व इलय् नेवाःतय्सं थौं चुनावया न्ह्यःने थ्यंकाः जूसां थःपिनि थ्व थ्व मुद्दायात अझ नं राज्यं सम्बोधन याःगु मदुनि, उकियात सम्बोधन याना बी माल, नेवाःतय्सं थःपिनि मुद्दायात अझ नं त्वःतूगु मदुनि धकाः जनाउ जक बीगु निंति जूसां थःपिनि खँ न्ह्यःने तये माःगु आवश्यकता दु ।

व मुद्दा छु छु खः ले धकाः नेवाः आन्दोलनलिसे सरोकार दुपिं न्ह्यलुवातय्सं नेवाः सरोकारया छगू धलः दयेकाः न्ह्यःने हःगु दु । गुकी दुथ्यानाच्वंगु बुँदात थथे खः –

१) वर्तमान संविधानय् व्यवस्था जुयाच्वंगु ३ नम्बर प्रदेश नेवाः व तामाङतय्गु आदिभूमि खः । आः जुइत्यंगु प्रदेश सभाया चुनाव लिपा गठन जुइगु प्रदेश सभां थ्व प्रदेशया नामाकरण नं यायेमाः । नेवाः व तामाङ जातिया आदिभूमि व सघन बसोबास दुगु थाय् जूगुलिं थ्व प्रदेशया नां ‘नेवाः –         ताम्सालिङ प्रदेश’ तयेकेगु ज्याय् आः त्याना वनीपिं प्रतिनिधितय्सं भूमिका म्हितेमाः ।
२) प्रदेशय् निगू स्वयां अप्वः भाषायात माध्यमया रुपय् प्रयोग याये दइ धइगु संविधानया व्यवस्था कथं ३ नम्बर प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात नं माध्यम भाषाया रुपय् छ्ययेके बीगु ज्या जुइमाः ।
३) देय्या नामं नीस्वनातःगु राष्ट्रिय संवत् नेपाल संवत्यात राज्यपाखें सम्मान व छ्यलाबुलाय् हयेगु ज्या जुइमाः ।
४) प्रदेश नम्बर ३ य् आप्रवासया समस्या दु – थ्व समस्या उपत्यका दुने उकिसनं येँय् दकलय् तःधंगु समस्या खः । थ्व समस्यायात ध्यानय् तयाः नीति व कानून दयेका वनेमाः धइगु पक्षय् झीपिं दु ।
५) राज्यया थीथी निकाय (प्रशासन, सुरक्षा, स्थानीय निकाय आदि) यात माःगु जनशक्ति स्थानीय लागाया मूलवासी नेवाः व तामाङ जातियात हे प्राथमिकता बियाः आपूर्ति यायेगु नीति दयेकेमाः ।
६) स्थानीय जात्रापर्वया निंतिं अनुदान मखु बजेटया व्यवस्था याकेमाः ।
७) विकास निर्माण, सतक विस्तार, शहरीकरण आदि छुं नं कारण न्ह्यःने तयाः थ्व प्रदेशया जनतायात उमिगु पुस्तौनी भूमिपाखें विस्थापित यायेगु ज्या याये दइ मखु । (गुगुं लागाया स्थानीय जनतापाखें थःपिनिगु हे सक्रियताय् अज्याःगु छुं योजना सञ्चालन याःसा बाहेक ।) यदि कानूनय् स्थानीय जनतायात उमिगु पुस्तौनी भूमिपाखें विस्थापित याये फइगु छुं व्यवस्था दुसा उकियात संशोधन याकेत भूमिका म्हितेमाः ।
८) स्वनिगःया मौलिक स्वरुप व म्हसीका सहित थुकिया सांस्कृतिक नगरी धइगु पहिचानयात आँच वइगु छुं हे ऐन नियम दयेके दइ मखु ।
९) संविधानय् व्यवस्था यानातः कथं प्रदेश दुनेया थीथी लोपोन्मुख जाति, भाषाया लागिं विशेष क्षेत्र, आरक्षित क्षेत्र, संरक्षित क्षेत्र निर्धारण याकेगु ज्या यायेमाः ।

नेवाः आन्दोलनलिसे सरोकार तयाः न्ह्यज्याः वयाच्वंपिं न्ह्यलुवातय्सं छुं ई न्ह्यः तिनि नेवाः जागरण मञ्चया संयोजनय् जूगु छगू नेवाः मुनाय् थ्व खँयात अझ स्पष्ट रुपं न्ह्यःने तयेगु ज्या यायेधुंकूगु दु । वास्तवय् आःया चुनावय् दनाच्वंपिं कम से कम नं नेवाः उम्मेदवारतय्सं थुलि खँय् प्रतिवद्धता क्यनेमाः धइगु आग्रह जुयाच्वंगु दु । थ्व खः कि आः त्याना वंपिं छुं नेवाः सांसदतय्सं जक थ्व खँ लागू याके फइगु अवस्था मदयेफु । तर छुं जुयाः कन्हय् सदनय् थ्व खँ दना वल धाःसा उकियात न्ह्याकेगु ज्याय् लबिङ यायेगु भूमिका वय्कःपिंसं म्हितादीफु । संसद दुने थ्वहे बिचाः तइपिं नेवाः लगायत मेमेगु आदिवासी जनजाति प्रतिनिधितय्त गोलबन्द यानाः थ्व बिचाःयात एकीकृत रुप बीफु ।

उकिं झी मतदातातय्सं नं थःगु छेँय् मत फ्वं वइपिं उम्मेदवारतय्त थ्वहे गुंगू बुँदायात न्ह्यःने तयाः थ्व पूरा यायेफु लाकि मफु धकाः न्ह्यसः तयेगु ज्या यायेमाः । थ्व पूरा यायेगु प्रतिवद्धता क्यंपिं उम्मेदवारतय्त भोट बीमाः । थ्व गुंगू बुँदा आःयागु हे चुनाव लिपा गठन जुइगु प्रतिनिधि सभा वा प्रदेश सभां लागू याना बीमाः धइगु झीगु आग्रह खः । यदि मयात धाःसा नेवाः आन्दोलन हानं शुरु जुइ । अबले शुरु जुइगु नेवाः आन्दोलनया मू माग ला थ्वहे जुइ । लिसें उकी नेवाः स्वायत्त प्रदेश पलिस्था जुइमाःगु माग नं नापं तुं घाना वइ ।

नेपाःया गणतान्त्रिक संविधानकथं लिपांगु निर्वाचनया रुपय् प्रदेश सभा व प्रतिनिधि सभाया निर्वाचन अन्तिम तयारीकथं उम्मेदवारपिनिगु नां निर्वाचन आयोगय् दुथ्याकेगु ज्या क्वचाये धुंकूगु दु । थुगु निर्वाचन सम्बन्धी ज्याझ्वःया धलः नं सार्वजनिक जुयाः आः संघीय गणतान्त्रिक नेपाल पूर्णतयाः संविधानकथं गणतन्त्र नेपाल जुइगु क्रमया अन्तिम चरणय् थ्यंगु दु । नेपाःया हिलावंगु राजनीतिक परिदृश्यय् थ्व छगू सुखद लु खः । तर न्ह्यसः ब्वलनी नेपाःयात एकल राज्यपाखें संघीय राज्यय् परिणत यायेत थःपिनिगु ज्यान प्राण लःल्हाःपिं, शाहवंशीय राज्यया अन्त यानाः जातीय पहिचानया राज्य निर्माण लिसें देय्या बहुसंख्यक आदिवासी जनजाति व सकल नेपाःमि समान जुइ धकाः सः थ्वयेकाच्वंपिं परिवर्तनकारी शक्ति गन विलिन जुयाच्वन ? आःया राजनीतिक परिवर्तन वहे सलंसःदँ निसें राज्यशक्तिया लिक्क च्वनाः हालिमुहालि यानाच्वंपिनिगु हे शक्ति पुजा जक खः ला ?

नेपाःया बहुसंख्यक आदिवासीत आः नं राज्यपाखें हरेक खँय् उत्पीडनय् हे लानाच्वंगु दनि । थःपिनिगु मूल वसोवासय् पहिचान सहितया संघीयता निर्माण यायेत असफल हे तिनि । यथास्थितिवादी राजनीतिक शक्तिया भरय् मुलुकय् वःगु राजनीतिक परिवर्तनयात नं थःपिनिगु पक्षय् हे हीकाः आः नं थुपिं सत्तारुढ जुयाच्वंगु जक मखुसें थःपिंत पायक जुइकथंया संघीयताया नामय् निर्वाचन यानाः थःपिनिगु स्थायित्व ल्यंकेगु ज्याय् सफल जुयाच्वंगु दनि । नेवाः लगायत बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्सं थःपिनिगु पहिचानया लडाईं छाय् त्याके मफुत धयागु खँ कन्हय्या निंतिं आः हे नं विश्लेषण जुइमाःगु स्थिति दु । आःया राजनीतिक परिवेशय् सिद्धान्तया राजनीतियात छखेर वांछ्वयाः सत्ताया राजनीति जक यानाच्वंगु खः धयागु खँ निर्वाचनया निंतिं आःया लोकतान्त्रिक गठबन्धन व बाम गठबन्धनयात जक स्वल धाःसां नं अःपुक हे थुइके फइ ।

झिंनिदँ तकः जनयुद्धया नामय् द्वलंद्वः मनूतय् प्राण आहुति यानाः हःगु राजनीतिक परिवर्तनय् नं परिवर्तनकारी शक्ति यथास्थितिवादी शक्तिलिसे लम्पसार जुयाः आःया निर्वाचनय् गठबन्धन यानाः सत्ताय् थ्यंकेगु कुतः यानाच्वंगु दु ।थुकिं सिद्धान्तया राजनीति याइपिं सुं नं राजनीतिक पार्टीत मंत धयागु खँया यकिन याइ । मुलुक विविध जातजाति, भाषाभाषी व विविध धर्माबलम्बीतय्गु देय् खः धयागु खँय् विवाद मदु । थ्व गणतन्त्र प्राप्ती लिसें वःगु पहिचान नं खः । तर मुलुकय् प्रभावशाली धाःगु राजनीतिक पार्टीतय्सं पहिचान सहितया संघीयतायात हाकुतिनाः थःपिंत ल्वःकथंया संघीयता निमार्ण यात । परिवर्तनकारी शक्तित नं सत्ताया लोभय् लानाः जनतां हायेकूगु हिचःतियात अनादर याःगु स्पष्ट खनेदत । उकिं आःया राजनीतिक परिवर्तन नं स्थायी मखुसें क्षणिक जक खः धयागु खँया चिन्तन जुइमाः ।

आःया प्रतिनिधि सभा व प्रदेश सभाया निर्वाचनय् पहिचानवादीतय्गु अस्तित्व तकं खने मंत । जातीय व पहिचानया राजनीति यानाच्वंगु राजनीतिक पार्टीतय्त लोक व बाम गठबन्धनं चुइका छ्वःगु वास्तविकता खः । आःया सन्दर्भय् पहिचानवादीत निर्वाचनय् निर्वाचित जुया वइगु समभावना तकं गनं खने मंत । थुपिं हे स्वंगू प्यंगू राजनीतिक पार्टीया स्वार्थय् राजनीतिक गतिविधि न्ह्यानाच्वंगु सन्दर्भय् मुलुकय् तःधंगु मेगु क्रान्ति मवयेकं थनया आदिवासी जनजातितय्गु स्वत्व ल्यना मच्वनीगु निश्चित खने दयाच्वंगु दु ।संक्रमणकालीन वर्तमान नेपाःया संविधानया भविष्य गुकथं न्ह्याः वनी धयागु छगू प्रयोगकथं जक थ्व निर्वाचन न्ह्यानाच्वंगु खँय् विवाद मदु । आःया पहिचानया अधिकारकर्मीत बाध्यात्मक परिस्थितिइ लिचिलेगु बाहेक मेगु स्थिति मदुगु कारणं थ्व निर्वाचनया तमासा स्वयेत बाध्य जुयाच्वंगु दु ।

थ्व परिपे्रक्ष्यय् नेवाःतय्गु स्थिति विषम जुयाच्वंगु दु । छखेर पहिचान न्हंकेगु नामय् संविधानय् नेवाः लगायत आदिवासी जनजातितय्गु भाषा जातिया अधिकार धमाधम क्वपालेगु ज्या याना वयाच्वंगु दुसा नेवाःतय्गु मूल लागाय् विकासया नामय्् विनाश यायेगु राज्यं नीति हे नाला वयाच्वंगु दु । नेपाःया कृषि उत्पादन अब्बल जुयाच्वंगु स्वनिगःया बुँ स्यंकाः न्हूगु शहर दयेकेगु नीति थुमिसं कयाच्वंगु दुसा थनया स्थानीय रैथानेतय्त विस्थापित यायेगु निंतिं सलंसःदँ न्ह्यवंनिसें वसोवास याना वयाच्वंगु छेँबुँयात पाःताः यानाः लँ दयेकेगु योजना अझं न्ह्याकाच्वंगु हे दनि । विस्थापित व समस्याग्रस्त नेवाःत छप्पँ जुइमफयाच्वंगु छगू वास्तविकता खःसा छुं भतिचा जागरुक नेवाःत राजनीतिक पार्टी निहित स्वार्थय् ज्या यानाच्वंगु खनेदु ।

थुगु वर्ग न्हापां सचेत जुइमाःगु वा यायेमाःगु आवश्यकता दु । थःपिनिगु पहिचान मदयेक मेपिनि लिउलिउ जक वनाः ज्या सनाच्वनेगु धयागु दास मनोवृत्ति खः धयागु खँ वाःचायेकेमाःगु दु । अस्तित्वया युद्ध आः जक मखु, सभ्यताया शुरु इलंनिसें हे न्ह्यानाच्वंगु दु । पहिचानया युद्ध संसारया हरेक देशय् न्ह्याना च्वंगु दु अले हरेक देशय् थुकिया दमन नं विभिन्न रुपं जुयाच्वंगु दु । अन्ततः पहिचान पक्षधरतय्सं थःपिनिगु अस्तित्व न्ह्यब्वयेत ताःलाःगु हे खनेदु । थ्व मात्र ईया खँ खः । आःया इलय् मुलुकय् पहिचान पक्षधर शक्ति लिउने लानाच्वंगु आभास जुयाच्वंसां थुकिया मूल न्ह्याबलें हे क्वानाच्वंगु दु । छथ्वः अतिवादीत थःपिं हे न्ह्याबलें सक्षम व पाय्छि धयागु भ्रमय् च्वनाः पहिचान पक्षधरतय्त लिउने लाकेत स्वयाच्वंसां अन्ततः पहिचानवादीत थःपिनिगु आज्जुइ ताःलानावइगु तथ्य इतिहासं कनाच्वंगु दु ।

 

नेपाल संवत्या न्हूदँ तःजिक हनेगु झ्वलय् नेवाःतय्सं तःधंगु उत्साह व उमंगं नखः हन धयागु समाचार पिदंगु दु । नेवाःतय्सं थःपिनिगु पहिचानलिसे स्वानाः न्ह्याकूगु नेपाल संवत्या आन्दोलन व भिंतुना आन्दोलन ३७ दँ तकया निरन्तरतां छगू आयाम कायेधुंकूगु खँय् शंका मदु । नेपाल संवतं आः राष्ट्रिय संवत्या मान्यता कायेधुंकूगु दु । नेपाल संवत्या आधिकारिक मान्यता प्राप्तीया निंतिं नेपालभाषा मंकाः खलःया नेतृत्वय् थीथी नेपालभाषाया खलः पुचःतय्गु सक्रियताय् अनेक ज्याझ्वः यानाः थुकिं छगू गन्तब्यय् थ्यंकूगु खः । पंचायती सरकारया इलय् सरकारया ब्यापक दमन लिपा नं थुकियात निरन्तरता बियाः आन्दोलनयात गति बिया यंकेफूगु हे नं थुगु आन्दोलनया सफलता खः ।

नेपालभाषा मंकाः खलःया ग्वसालय् जुइगु भिंतुना सांस्कृतिक जुलुस लिपा जुइगु नेपाल संवत्या विशेष ज्याझ्वलय् सरकार प्रमुखयात मू पाहां यानाः सभा न्ह्याकेगु चलनया लिच्वःकथं नं नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय संवत्कथं घोषणा याकेत विशेष बः बिउगु सकसिनं वाःचायेकूगु हे दु जुइमाः । नेपालभाषा मंकाः खलकं येँया बसन्तपुली नेपाल संवत्यात कयाः विशेष सभाया ग्वसाः जुइवं उज्वःगु हे प्रवृत्तिया सभा मेमेगु थासय् नं जुयावंगु खःसा उगु इलय् अज्याःगु सभाय् मूपाहां जुइपिं सरकार प्रमुख मजुसे मेमेपिं हे उच्च ओहदाया अधिकारीपिं जुयाच्वनीगु खः । तर आः वयाः फुक्क हे थासय् प्रधानमन्त्री मूपाहां यायेगु चलन जुयावल ।

आः तकया इलय् फुक्क हे थासय् प्रधानमन्त्री मूपाहां जुयाः उपस्थित जुयाच्वंगु थुगु आन्दोलनया उपलब्धिया गरिमाकथं नं कायेमाः । थज्याःगु सभाय् मूपाहां जुयाः झायेत छगू इलय् सरकार प्रमुख लःलः धायाच्वनीगु नं खः । तर थुगु दँया नेपाल संवत्या न्हूदँया विशेष सभाय् मूपाहां सरकारप्रमुख प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवापाखें अज्याःगु ब्यवहार जुइ मफुगु आभासया नुगःखँ सामाजिक संजालय् खने दया वयाच्वंगु दु । नेपाल संवत्या अधिकारकर्मी व सभाय् ब्वति काःवःपिंसं मू पाहांया व्यवहार अति हे औपचारिक जक जूगु व मूपाहां लसतां ब्वति कयाच्वंगु मखुसें न्हापा न्हापाया प्रधानमन्त्रीत थुज्वःगु सभाय् मूपाहां जुइगु चलन दुगु कारणं जक आःया इलय् नं वहे परम्परायात निरन्तरता बीत जक उपस्थित जूगु खः धयागु आभास थुमिसं याःगु दु ।

क्वःछिनातःगु इलय् मूपाहां थ्यंकः वये मफुगु व थ्यंकः वसांनिसें ‘वने त्यल, वने त्यल’या रटानं ज्याझ्वः हे सुथांलाक्क न्ह्याके मफूगु अनुभव ग्वसाः खलःतय्सं यायेमाःगु खायूगु अनुभव कनेगु यानाच्वंगु दु । नेपाल संवत् राष्ट्रया मौलिक सम्पदा खः । थुकिया ऐतिहासिकता व गरिमा बिस्कं कथंया दु । थ्व संवत्यात राष्ट्रं दमन याना वयाच्वंगु खःसां जनमानसया हिनु हिनुली थुगु संवत्या तिथिमितिं थाय् कया तयेधुंकूगु कारणं थुकियात सरकारं न्ह्याक्व हे दमन याःसां न्हंके मफुगु खः । थुज्वःगु सन्दर्भय् आः सरकार प्रमुखयात हे समारोहया मूपाहांकथं ब्वनेदुगु व प्रधानमन्त्री उपस्थित जुयाच्वंगु थुगु आन्दोलनया हे सफलता खः ।

तर नेपाःया संविधान च्वयेगु इलय् नेपाल संवत्या मान्यतायात कयाः संविधानस सभाय् जूगु मतदानय् फुक्क हे राजनीतिक पार्टीया सभासद्तय्सं विपक्षय् मतदान याना बिउगु कारणं नेपाल संवत्या संवैधानिक मान्यता ल्हातय् मवल । थुकथं स्वयेबलय् आःया राजनीतिक पार्टीया फुक्क हे नेतात नेपाल संवत्यात आधिकारिक मान्यता बीकेगु खँय् विरोधी खः धयागु सी दत । अथे खःसां नेपाल संवत्या अधिकार प्राप्तीया आन्दोलनय् संलग्न अधिकाककर्मीतय्सं थुपिं हे मनूतय्त समारोहया मूपाहांकथं ब्वनाः थःपिनिगु सदासयता क्यना वयाच्वंगु खः । तर थज्याःगु सदासयता तक नं स्वीकार मजुल धाःसा उकियात कयाः चिन्तन यायेमाःगु आवश्यक जुइ ।

समारोहस मूपाहांया हैसियतं उपस्थित जुयाः हरेक गतिविधि अशोभनीय ढंगं यायेगु, झर्के जुयाः ज्या पूवंकेगु ब्यवहारं सकल नेपाल संवत् ह्यमितय्गु नुगः कुतुंवनीगु स्वाभाविक खः । क्वचाःगु न्हूदँया लसताय् येँ, यल व थिमिइ जूगु विशेष समारोहस मूपाहां जुयादीम्ह प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवां नेपाल संवत्यात कयाः छुं विशेष धारणा न्ह्यब्वये मफूगु अनुभव सकसिनं याःगु दु । नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बीधुंकाः आः उकिया छ्यलाबुलाया निंतिं गुज्वःगु पलाः ल्ह्वनीगु धयागु खँय् वय्कः विचारहीन खनेदु । नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय संवत्या मान्यता बीधुंकाः उकिया यथोचित सम्मानजनक थाय् दयेमाःगु खँय् विवाद मदु । तर राष्ट्रं अज्याःगु खँयात कयाः छुं ध्यान हे बियाच्वंगु मदु ।

नेपाःया मौलिक संवत् दयेक दयेकं नं आः सरकारं कामकाजीया संवत् कथं छ्यला वयाच्वंगु विक्रम संवत् नेपाःया मौलिक संवत् मखु । थुकियात कयाः सरकारया आधिकारिक धापू पिहां वयेमाःगु आवश्यक दु । नेपाल संवत्या विशेष समारोहय् सरकार प्रमुख वा सुं नं पार्टीया अध्यक्षतय्त मूपाहां यानाः सभा न्ह्याकेमाःगु आःया औचित्य खः कि मखु धयागु नं चिन्तन यायेमाःगु अवस्था दु । न्हापा नेपाल संवत्या न्हूदँया लसताय् सकल राजनीतिक पार्टीतय्सं भिंतुना सन्देश सार्वजनिक संचार माध्यम मार्फत प्रशारण याइगु खः । आः थ्व चलन बिल्कुल हे बन्द जूगु खनेदु । नेपाल संवत्या अधिकारया आन्दोलन जन आन्दोलन खः ।

थुकिया आधिकारिक छ्यलाबुलाया निंतिं अझं अधिकारकर्मीत छप्पँ जुयाः आन्दोलनयात गति बीमाःगु आवश्यकता दनि । वर्तमान राजनीतिक पार्टीया शिर्षस्थ नेता लगायतया मनूतय्सं संविधानय् नेपाल संवत् अंकित यायेत हे विपक्षय् मतदान याःपिंसं आः नेपाल संवत्यात कयाः मेगु छुं पलाः ल्ह्वनी धयागु आश यायेगु बेकार खः । थुज्वःगु परिपे्रक्षय् हाकनं थुज्वःपिं मनूतय्त हे मू पाहां यानाः नेपाल संवत्या न्हूदँ हनेगु धयागु चाकरी प्रवृत्ति बाहेक मेता मखु धयागु खँयात नं आः मनन् यायेमाःगु आवश्यक जूगु दु ।

 

नेपाल देशया प्राचीनता बारे बांलाक अध्ययन जुइ मफुनिसां थन लुया वयाच्वनीगु अनेक पौराणिक वस्तुं नेपाःया सभ्यता गुलि पुलां धकाः हे क्यनेगु याइ । नेपाःया आपालं इतिहास नं अनुसन्धानया विषय जुयाच्वंगु दु । नेपाःया इतिहास च्वयेगु ज्या न्हापां विदेशी विद्वानतय्सं यानातःगु खनेदु । अज्याःगु इतिहास गहन अध्ययन स्वयां नं राजा महाराजापिनिगु प्रसस्तीया निंतिं च्वयेगु ज्या जूगु खनेदु । शाह जुजुतय्सं थःपिनिगु गुणगान जाहेर यायेत हे विदेशंनिसें च्वमित हयाः इतिहास धकाः च्वकेगु याना वयाच्वंगु दु । उमिसं च्वया थकूगु गुलिखे खँ आः वयाः गलत, मनगढन्त जुयाच्वंगु सी दयावःगु दु ।नेपाल (नेपालमण्डल)य् न्हापांनिसें हे मानव वस्ती दुगु खँ अनेक प्रसङ्गय् उल्लेख जुइगु याः ।

थनया विकसित समाज व सभ्यतां विश्वया सभ्यतायात हाथ्या बियाः उकिया हे बराबर न्ह्यानाच्वंगुया छगू ज्वलन्त दसि धयागु कोलम्बसं अमेरिका लुइके स्वयां गुलि न्ह्यः हे स्वनिगःया येँ, यल व ख्वपय् भराय्दंगु लाय्कू, ततःग्वःगु कला कौशलं जायाच्वंगु देगः, विहार निर्माण जुइधुंकूगु वास्तविकता खः । कौटिल्यया आर्थिक दर्शनया बखानय् नं नेपाःया ऊन प्रख्यात जूगु न्ह्यथनातःगु कारणं थन ब्वलनाच्वंगु सभ्यता वास्तविकरुपं हे विकसित समाजया न्हाय्कं खः धाये फइगु स्थिति दु । नेपाःया प्राचीनताय् नेपाःया सभ्यता मालेगु झ्वलय् थन थःपिनिगु हे जातीय विकास, भाषा, जाति, लिपि, संस्कृति धर्म विकसित जूगु खनेदु । तर थुकिया अध्ययन अनुसन्धानया आवश्यकता सुना नं खंकाच्वंगु मदु ।

स्वसःदँ न्ह्यवंनिसेंया इतिहासयात दुवाल धाःसा राज्यं हे थनया आदिवासी नेवाःतय्गु कला सम्पदा नष्ट यायेत न्ह्यचिलाच्वंगु खंके फइ । भाषा व संस्कृति न्हंकेत राज्यं याःगु ब्यवहारयात सुनां नं ल्वःमंके फइगु स्थिति मदु । आः ई हिलेधुंकूगु दुसां राज्यं यानातःगु बर्बर व्यवहारया कारणं थनया जनताया मानसिकता अझं हिले फयाच्वंगु मदुनि । सन्दर्भ नेपाःया हे मौलिक सम्पदा व गरिमा जुयाच्वंगु नेपाल संवत्यात काये । नेपाल संवत्या प्राचीनता, ऐतिहासिकता प्रमाणित तथ्य खः । नेपाःया जन संवत्, राजकीय संवत्, शासकीय संवत् गुगु संवत् नेपाःया मौलिक संवत् खः, उकिया छ्यलाबुला आः तकं आधिकारिक रुपं जुइ फयाच्वंगु मदुनि ।

मुलुक गणतन्त्र जुइधुंकाः नेपाःया सरकार प्रमुख व आःया राष्ट्र प्रमुख थुगु हे आन्दोलनय् सहभागी जुयाः ‘नेपाःया राष्ट्रिय संवत् नेपाल संवत्’ धकाः नारा थ्वयेकूपिं खः । तर आःया इलय् थुपिं निर्णायक स्थानय् दयाः नं थुमिसं नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय गौरवकथं नाला कयाः विश्वय् थःपिनिगु सभ्यता व सक्षमताया झण्डा ब्वयेकेत लिचिलाच्वंगु दु । नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बियाः थुकिया आधिकारिक छ्यलाबुला जुइमाः धयागु माग अधिकारकर्मीतय्गु खः । थुगु जनताया सःयात प्रत्येक स्वाभिमानी नेपाःमितय्सं नाला वयाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु आदिभूमि नेपालमण्डलय् वसोवास यानाच्वंपिनिगु नां हे नेवाल खःसा थ्व हे नामं देय्या नां नेपाल जूवंगु खःधयागु दावी विज्ञतय्गु दु ।

थन च्वंपिंसं न्ववाइगु भाषा नेपाःया भाषा नेपालभाषा खः । थन छ्यलीगु लिपि नेपाःया लिपि नेपाल लिपि खः । उकथं हे थन मेमेगु अनेक मौलिक लिपित नं प्रख्यात जुयाच्वंगु दुसा नेपाःया मौलिक लिपि रञ्जना लिपि दक्षिण एशियाया बौद्ध देशय् पुज्यनीय भाषा जुयाच्वंगु खँ सकसिनं सिउगु हे खः । थनया मौलिक वासिन्दा नेवाःतय्सं छ्यला वयाच्वंगु संवत् चन्द्रगति न्ह्यानाच्वंगु नेपाल संवत् खः । भारत थेंज्याःगु विशाल देशं छ्यलाबुलाय् हःगु न्हापांगु संवत् शक संवत्या हाराहारी नेपाःमितय्सं छ्यलाहःगु नेपाल संवत् समस्त नेपाःमितय्गु निंतिं गौरव व स्वाभिमानया खँ खः ।
अज्याःगु गौरवयात राष्ट्रं नाला मकयाच्वंगु अति दुःखया खँ खः ।

थुकियात नागरिकस्तरं हे दबाब बियाः राष्ट्रं थुकियात नाला हे कायेके माःगु स्थिति हये फयेकेमाः । आः छ्यलाबुलाय् वयाच्वंगु संवत्यात छु स्थानय् तयेगु खः व राज्यया जिम्मेवारी खः । तर मुलुकया मौलिक संवत्यात छ्यलाबुलाय् हयाः आत्मगौरव ब्वलंकेगु ज्या याये हे माः ।
नेपाल संवत्या आधिकारिक मान्यतयात कयाः न्ह्याक्व हे आन्दोलन जूगु खःसां अन्तत थुकिया मान्यताया निंतिं सविधान सभाय् मतदान जूगु इलय् फुक्क हे राजनीतिक पार्टीया मनूतय्सं नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बीम्वाः धकाः मतदान याःगु खः । तर विडम्वना, नेपाल संवत् न्हूदँँया विशेष सभाय् थुपिं हे मनूतय्त मूपाहां यानाः सःता वयाच्वंगु दु । अले थुमिसं नं नेपाल संवत्या महिमा कनाः नेवाःतय्त अनेककथं झुठा आश्वासन बीगु याना वयाच्वंगु दु ।

थुकियात हे अधिकारकर्मीतय्सं उपलब्धिकथं कयाः सन्तुष्टि प्वंकेगु याना वयाच्वंगु दु । नेपाल संवत्या मान्यताया आन्दोलन विशुद्ध नेपाःया सम्पदाया आधिकारिक मान्यताया आन्दोलन खः । थुकी नं छगू जातिया मनूतय्सं पंगः थनाच्वंगु दु । थ्व आन्दोलन सुयां विरुद्ध लक्षित जुयाच्वंगु आन्दोलन मखु । थ्व स्वाभिमानया आन्दोलनयात हाकनं सतकय् यंकेमाःगु बाध्यात्मक स्थिति थनया सत्ता व प्रतिपक्षीय राजनीतिक पार्टीतय्सं याना वयाच्वंगु दु । स्वाभिमानया अधिकार प्राप्तीया निंतिं सकल सचेत नेपाःमि हाकनं छप्पँ छधी जुइमाःगु ईया सः जुयाच्वंगु दु ।

थौंकन्हय् नेवाःतय्गु छुं नं तःजिगु नखः जात्राया इलय् थीथी व्यावसायिक कम्पनीतय्गु विज्ञापन दुगु तस्वीर व टीसर्ट पुनाः वइपिं मनूत आपालं खने दयेक वयाच्वंगु दु । व्यावसायिक कम्पनीतय्सं अज्याःगु नखः व जात्राया इलय् विशेषकथं थःपिनिगु व्यापार व उत्पादनया व्यावसायिक विज्ञापन यायेगु मौकाकथ थुकियात छ्यलाच्वंगु खनेदइ । टी शर्त व तपुलि पुइपिं मनूत नं सितिकं लाःगु धकाः लय्लय्तायाः थःपिंत अःपुक हे विज्ञापनया माध्यम दयेकाच्वनी ।

तर थुकिं झीगु मौलिक कला सम्पदा व नखः पर्वयात गुलि नकारात्मक प्रभाव लाकाच्वंगु दु धयागु खँया शायद सुयां हे ध्यान वनाच्वंगु खने मदु ।छुं ई न्ह्यः झी आराध्यदेवी कुमारीया किपा तयाः उकिया क्वय् छगू ह्विस्की उत्पादक कम्पनी ‘भर्जिन’ धकाः विज्ञापन यानाः ब्यापक प्रचार यात । थुगु विज्ञापनया परकाष्ठा उबलय् खने दत गबलय् कुमारीया रथ साःगु इलय् अज्याःगु टी सर्ट फिनातःम्ह मनूत कुमारीया रथय् हे खने दत ।

थुज्वःगु विज्ञापनं झीगु संस्कृतियात गुकथं नकारात्मक सन्देश बी धयागु सोचतकं सुयां वंगु खने मंत । कुमारी जात्रा वा यँयाः नेवाःतय्गु तःजिगु नखः खः । थुकी लाखौं जनताया सहभागिता न्हय्न्हुयंकं दयाच्वनी । अझ थुज्वःगु जात्राया प्रशारण अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् तकं टेलिभिजनया मार्फत प्रशारण जुइगु झीसं सिउ । विदेशय् मेगु छुं मखंसां उगु टी शर्तय् ब्वयातःगु विज्ञापन सकसिनं खनीगु स्वाभाविक हे जुल ।

ब्यापारिक दृष्टिकोण नं छपाः टी सर्टया खर्चय् थःगु विज्ञापन विश्वन्यंकं न्यना वनीगु खँय् उगु ब्यापारिक कम्पनीयात नं कुगाक्क हे लबः दइगु जुल । तर कुमारीया रथय् भर्जिन खँग्वःया विज्ञापनं झीगु सम्पूर्ण मौलिक जात्रा नखःयात हे नकरात्मक लिच्वः लाः वनीगु नं खनेदत । अथे ला धार्मिक संवेदनायात व्यवसायिक कम्पनीतय्सं थःपिनिगु विज्ञापनया माध्यम व साधन दयेकेगु ज्या झीथाय् आः जक मखु न्हापांनिसें हे न्ह्यानाच्वंगु खंकेफइ ।

छगू इलय् नेपाःया छगू हे जक विमान ब्यवसाय यानाच्वंगु रोयल नेपाल एअरलाइन्सं कुमारीया किपा तयाः नेपाःया गन्तब्ययात प्रचार यानाच्वंगु, जीवित कुमारी ‘लिभिङ भर्जिन गडेज’ धकाः प्रचार याना जूगु इलय् थनया संस्कृतिप्रति संवेदनशील मनूतय्सं उगु विज्ञापनयात कयाः विरोध यानाः विज्ञापन हे बन्द याका बिउगु खँ पुलां मजूनि । अथे हे नेपाःया छगू बियर कम्पनीं गंया चुइ बियर सिसी घाकाः याःगु विज्ञापनयात नं जबर्जस्ती हे धार्मिक प्रवृत्तिया मनूतय्सं याके मबिउगु खँ नं पुलां मजूनि ।

धार्मिक संवेदनायात अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं नं उकथं हे छ्यलाच्वंगु खंकेफइ । गबलें मनूतय्गु चप्पलय् हिन्दू द्यः रामया किपा तयाः प्रचार याइगु, अण्डरवेयरय् शिवया किपा तइगु अले खि फायेगु कमोठय् गणेशया किपा तयाः उत्पादन याना जुइसा हरेक इलय् अज्याःगु क्रियाकलापतय्त सर्वसाधारणं विरोध यानाः विज्ञापन बन्द याके बीगु ज्या नं याना हे च्वंगु दु ।
ब्यावसायिक कम्पनीतय्सं थःपिनिगु विज्ञापनं छु इलय् ध्यान साला काये फइ धयागु मौका स्वयाच्वनीगु स्वाभाविक हे खः ।

उकथं हे थौंकन्हय् त्वाःत्वालय् क्लब, खलः पुचःत सक्रिय जुयाच्वनीगु सन्दर्भय् अज्याःपिंत आर्थिक अनुदानया नामय् थःयत्थे छ्यले फइगु स्थिति थुमिसं खंकाच्वंगु दु । विज्ञापन स्वयं खराब मखु, उकथं हे थीथी खलः पुचःतय्गु निंतिं आर्थिक उपार्जनया छगू माध्यम थुज्वःगु गतिविधि नं खः धयागु खँय् नं विवाद मदु । तर व्यावसायिक कम्पनीतय्सं अति हे न्यून खर्चय् तःधंगु माइलेज कयाच्वंगु खःसा झीसं नं थःपिनिगु सांस्कृतिक नखः पर्वया महत्ता वाःचायेकाः केवल छपाः टि शर्ट व छगः तपुलिया भरय् थःपिनिगु सांस्कृतिक पर्वयात शोषण याके बीमजिल धयागु खः ।

उकथं हे अज्याःगु विज्ञापनया ख्यलय् झीगु संस्कृति गन तक मान्य खः धयागु खँय् नं न्ह्यलुवातय्सं चिन्तन यायेमाः । कुमारी जात्राया रथ जात्रा जुइमा वा जनबहाद्यःया रथ जात्रा जुइमा ब्यावसायिक कम्पनीतय्गु चिं व खँ दुथ्याःगु छु नं वस्तुइ प्रतिबन्ध जुइमाः । उकिया निंतिं सम्बन्धित न्ह्यलुवात सचेत जुइमाः । जात्राया इलय् विज्ञापनया अनेक माध्यमत दयाच्वनी, तर रथय् च्वनीपिं वा बाजं थाना वइपिं सकसिनं अज्याःगु वसः वा चिं घानाः जात्राय् ब्वति कया जुल धाःसा कन्हय् अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् अज्याःगु जात्राया प्रायोजन हे अमूक अमूक कम्पनीं याःगु खः धकाः प्रचार जुयावनीगु सम्भावना नं अतिकं दयाच्वनी ।

थुज्वःगु सन्देशं झीगु मौलिक जात्रा नखःया औचित्य, मूल्य मान्यता व दर्शन हे प्रभावित जुयावनी । थुज्वःगु खँय् झी सकल संस्कृतिप्रेमित सचेत जुइमाःगु खनेदु । छुं भतिचा आर्थिक प्रलोभनया कारणं झीगु नखःचखः व जात्रायात प्रदुषित यायेगु ज्या झीसं याये मजिउ धयागु खँया सचेतना झीसं ब्वलंकेमाः।

वर्तमान परिपे्रक्षय् नेपाःया मौलिक जात्रा पर्व नखः हनीपिं झी नेवाःतय् थीथी जातीय संघ संस्थात नं सक्रिय जुया वयाच्वंगु अवस्था दु । अज्याःगु जात्रा पर्वय् विशेषकथं जिम्मेवारी दुगु जातीय संस्थातय्सं थुज्वःगु खँय् गम्भीर जुयाः पलाः न्ह्याकल धाःसा झीगु संस्कृति नखः पर्व प्रदुषित व विकृति दुहां मवइगु खँय् सकल संस्कृतिप्रेमित ढुक्क जुइ फइगु स्थिति ब्वलनी ।

न्यायया आशा यानाः गैर न्यायिक सतक विस्तार पीडितत हाकनं छकः सतकय् न्यायया निंतिं सः थ्वयेकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । सतक विस्तारया नामय् छथ्वः मनूतय्सं स्वनिगलय् शदिऔं न्ह्यवंनिसें बसोवास याना वयाच्वंपिनिगु छेँ डोजर हयाः थुनाः अन सतक दयेकेत याःगु कुतःया विरुद्ध न्यायालय सर्वोच्च अदालतय् गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडिततय्सं तयातःगु मुद्दाया फैसला थ्व हे महिनाय् अदालतं न्यंकेगु सुचं पिहां वयेधुंकूगु दु ।

सतक विस्तारया नामय् स्वनिगःवासीया ९० प्रतिशत थनया मौलिक आदिवासी जनजाति नेवाःत पीडित जुयाच्वंगु दु । सडक विस्तारया नामय् छथ्वः मनूतय्सं कानून हाचां गायाः न्ह्यःनेलाःथे छेँ, देगः, सांस्कृतिक सम्पदा थुनेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । थुकिं यानाः थन शदिऔं न्ह्यवंनिसें बसोवास याना वयाच्वंपिं स्ववासी विस्थापित जुइगु स्थिति खने दयाच्वंगु दु ।

थुपिं विचल्लि जुयाः स्वनिगलं पिहां वनेत बाध्य जुयाच्वंगु अवस्था दुसा थ्वहे कारणं थनया आदिवासीतय्गु ल्याः म्हो जुया वनाच्वंगु दु । थुकियात छगू वर्गया मनूतय्सं थनया भूमिपुत्र, आदिवासी जनजातितय्गु ल्याः न्यूनीकरण याना यंकेगु, थुमिसं दयेकातःगु ऐतिहासिक धरोहर द्यः, देगः, सतः न्हंकाः थुमिगु अस्तित्वयात हे मदयेका छ्वयेगु षडयन्त्र जुयाच्वंगु आभास थनया स्ववासीतय्सं याना वयाच्वंगु दु ।

दकलय् तःधंगु न्ह्यसः थ्व सतक विस्तारया आवश्यकता छाय् खः धयागु दु । सडक विस्तारयायेगु स्वयां थुकिया आपालं वैकल्पिक लँपुत नाले फइगु स्थिति दु । मेखेर थन सतक अःपुगु व ब्यवस्थित मजूगु खःसा अज्याःगु स्थिति गुकथं वल, अले स्थिति झन विकराल मजुइकेत समस्याया श्रोत पहिचान यानाः उकिया निराकरण यायेमाःगु खः ।

तर सरकारया नीति उपलब्ध सडकं क्वबी फइगु भार स्वयां अप्वः सवारी साधनया आयात यायेगु, स्वनिगः दुने स्वनिगलं क्वबी फइगु स्वयां अप्वः मनूत दुकायेगु वसोवास याकेगु अले स्वनिगः अब्यस्थित जूगु नामय्, सतकय् यातायात साधनया चाप अप्वःगु नामय् थन सलंसः दँ न्ह्यवंनिसें वसोवास याना वयाच्वंपिनगु छेँ थुनाः, बुँ लाका कयाः सतक दयेकेगु धयागु
मेता आसय मखुसें थनया स्ववासीतय्त सास्ती यायेगु व थनं उमित ख्याना छ्वयेगु हे खः धयागु खँ पूर्ण सत्य खः ।

झीगु देय् छगू कानुनी राज्य खः । थन हरेक ज्यायात कानून दयेकाः नियन्त्रण यायेगु यानातःगु दु । उकथं हे सरकारपाखें जनताया छेँ बुँ अधिग्रहण यायेमाःसा थुकिया नं नियम कानून दयेकातःगु दु । तर अज्याःगु छुं हे ऐन कानूनयात वास्ता मयासें थनया स्थानीय मनूतय्गु छेँ जबर्जस्ति हे थुनाः, डोजरं कयेकाः इमित छेँ–बुँ विहिन यानाच्वंगु वास्तविकता खः ।

कानुनी राज्यय् कानूनया पालना मजुइगु धयागु सरकारी दादागिरि खः धयागु खँय् गनं शंका मदु । पुलिस प्रशासनया लिधंसाय् छेँ थुं वयाच्वंगु दु । अले विरोध याःपिंत पुलिस प्रशासनं ज्वनाः कुनेगु तकं याना वयाच्वंगु दु ।
छगू समृद्ध मुलुकय् गनं नं न्याय मजुल धाःसा अन्तिम आशा धयागु न्यायालय हे खः । न्यायालय धयागु हे अन्याय जूपिंत न्याय बीगु निंतिं खःसा थ्व आम जनताया आस्थाया केन्द्र नं खः ।

मुलुकय् थ्व न्याय अन्यायया खँ फैसला याना बीवं उकिया मेगु गन्तब्य दइ मखु । अले आम जनताया आस्थाया केन्द्रयात उगु हे स्थानय् तया तयेगु निंतिं राज्य व जनतां नं उतिकं हे सम्मानकथं स्वयेगु याना वयाच्वंगु वास्तविकता खः । छगू सभ्य व विकसित राज्य निर्माणया निंतिं थुज्वःगु आस्थाया केन्द्र न्ह्याबलें हे श्रद्धाया केन्द्र नं जुयाच्वनी ।

तर आःया गैर न्यायिक सडकपीडितपिंसं अदालतं स्थगनया आदेश जारी यानातःगुयात तक नं अवहेलना यानाः देय्या सर्वोच्च न्यायया आस्थाया केन्द्रयात विवादय् हयेगु ज्या थुमिसं याना वयाच्वंगु दु । थुगु आस्थाया केन्द्रयात थनया आदिवासी नेवाःतय्सं अति सम्मानकथं स्वयाच्वंगु दु
अले अन्याय जुयाच्वंगु प्रति न्याय दइगु विश्वास यानाच्वंगु दु ।

नेपालय् दयाच्वंगु कानूनत लागू मयासें छथ्वः मनूतय्सं कानूनयात नं म्हिचाय् तयाः थनया आदिवासी जनजातितय्त उत्पीडनय् लाकाः थःपिनिगु जातिया वर्चश्व क्यनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । आःया न्यायप्रेमी आन्दोलनकारीतय्सं नेपाःया कानून लागू या धयागु नारा तकं थ्वयेका वयाच्वंगु दु ।

पुलिस प्रशासनया बलय् आदिवासी नेवाःतय्गु छेँ जक थुनेगु मयासें ऐतिहासिक नेवाः वस्तीया दथुं हे सडक विस्तार यायेगु नामय् अन दयाच्वंगु सांस्कृतिक ऐतिहासिक सम्पदा तकं स्यंकेत लिफः स्वया जुयाच्वंगु मदु ।
आःया प्रसंगय् न्यायालयपाखें नं न्याय मजुल धाःसा छु जुइ धयागु न्ह्यसः नं गनं खने दया वयाच्वंगु दु ।

थ्व न्ह्यसः नेवाःतय्गु अस्तित्व व पहिचानलिसे स्वानाच्वंगु सन्दर्भय् आःया इलय् सडक विस्तारया नामय् वस्ती स्यंकेगु ज्या न्ह्याकाच्वंगु खँया ध्यानाकर्षणया निंतिं गां गामय् हे चेतनामूलक ज्याझ्वः व न्यायालययात ध्यानाकर्षण जुइकथंया ज्याझ्वः यायेमाःगु आवश्यकता दु । न्ह्याक्व हे संख्याय् मनूत उपस्थित जुइगु खःसां न्यायया निंतिं जिपिं सजग दु धयागु सन्देश बीगु निंतिं नं ज्याझ्वःया आवश्यक दु ।

आः जुइ धयाच्वंगु फैसला यँयाःया इलय् जुइत्यंगु दु । थ्व ई धयागु नेवाःत अत्यधिक ल्याखं सडकय् कुहां वयाच्वनीगु ई खः । पीडिततय्त न्याय मजुल धाःसा सकल नेवाःतय्त सचेत यायेगु ई नं थ्व हे खः ।

नेवाःत राज्यपाखें उत्पीडित उकिं सत्ता शासनं याइगु छुं नं ज्या, योजनाय् नेवाः सरोकार धकाः थःपिंत न्ह्यब्वयेगु छगू पुचलं याना वयाच्वंगु दु । सरकारया छुं नं नीति नियम वा मुलुकय् वइगु परिवर्तनं नेवाःतय्त गुकथं लिच्वः लाकी वा अज्याःगु मुद्दाय् नेवाःतय्गु बिचाः छुकथं दु धयागु क्यनेगु निंतिं नेवाः सरोकारया नामय् थीथी ज्याझ्वः नं यायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

वास्तविक रुपं हे मुलुकय् वयाच्वंगु परिवर्तनं नेवाःत गुलित प्रभावित वा चिन्तित धयागु क्यनेगु ज्या थुज्वःगु सरोकार ज्याझ्वलं यानाच्वंगु दु । समस्त नेवाःतय्गु हित व अधिकारया निंतिं न्ह्याकीगु थुज्वःगु पलाः निश्चितरुपं हे मनन् यायेबह जू । मुलुकय् न्हूगु संविधानकथं स्थानीय तहया निर्वाचन स्वंगूगु तहलय् जुया क्वचाइगु स्थिति दु ।

न्हापांगु चरणय् नेवाःतय्गु बाहुल्यता दुगु प्रदेश नम्बर ३ या निर्वाचन नं जूगु खःसा उगु हे इलय् छथ्वः नेवाःतय्सं नेवाः सरोकार धकाः छगू तःजिगु हे भेला यानाः येँया मेयर उम्मेदवारी बिउपिंत ‘छिकपिं मेयर पदय् निर्वाचित जुल धाःसा नेवाःतय्गु भाषा व सम्पदा लिसें येँदेय्यात गुकथं सुरक्षित यायेगु’ धकाः बचं काःगु खः ।

उगु इलय् सरोकार समूहया नामं विशेषकथं येँ देय्या कला सम्पदा, भाषा, येँदेय्या स्थिति, सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण व खुल्ला थासय् विशाल भवन निर्माण विषय खँ न्ह्यब्वःगु खः । विशेषकथं खुल्ला व सार्वजनिक जग्गाय् निर्माण जुइत्यंगु बस पार्कया विशाल विजनेश कम्प्लेक्स व चीधंगु तिंख्यलय् सैनिकतय्सं बिना अनुमति दयेकाच्वंगु भवनया खँयात कयाः निर्वाचित जुइपिं जनप्रतिनिधितपाखें प्रतिवद्धता कायेगु खँ जूगु खः ।

उगु इलय् मेयरया सकलें प्रत्याशीतय्सं सैनिकतय्सं दयेकाच्वंगु भवनयात दिके माःगु व पुलांगु बस पार्कय् विशाल कम्प्लेकस दयेके मजिउगु धारणा न्ह्यब्वःगु खः । आः थुगु चरण पुलाः अथे बचं बिउपिं उम्मेदवारत मध्ये छम्ह विद्यासुन्दर शाक्य मेयर पदय् निर्वाचित जुइधुंकूगु दु ।

मेखेर स्वनिगः दुने खुल्ला थाय् दयेमाःगु व अज्याःगु थाय् अतिक्रमण यानाः दयेकातःगु भवन थुनेमाःगु क्रान्तिकारी भाषण याना जूम्ह नेपाली कांग्रेसया क्षेत्र नम्बर ६ या सांसद भिमसेनदास प्रधान सैनिकतय् दकलय् च्वय्या अधिकारी रक्षा मन्त्री जुयाच्वंगु अवस्था दु । नेवाः सरोकारया नामय् थःत पानाच्वंपिंसं आःया परिवर्तित स्थिति न्हापा बचं बिउपिं मनूतय्सं थःपिनिगु बचंकथं ज्या यानाच्वंगु दु कि मदु धयागु चिउताः कायेमाःगु स्थिति दु ।

नेवाःतय्गु भावनायात कःघानाः नेवाः सरोकारया नामय् जागरुक नेवाःतय्त मुनाः याःगु सभां निश्चित हे रुपं छु नं छु प्रभाव याःगु दयेमाः । अन नेवाः सरोकारया नामय् मुं वःपिं उम्मेदवारतय्सं नेवाःतय्गु कला सम्पदा रक्षाया निंतिं भाषण याःवःपिं पक्का नं थः निर्वाचित जूसा जक अमूक अमूक ज्या यायेगु बचं बिउगु मखयेमाः ।

नेवाः भावनाया दुने नेवाःतय्त जुयाच्वंगु मछिं मचाः, मगाःयात कयाः हे इमिसं थःपिनिगु विचाः प्वंकूगु खःसा आःया वर्तमान परिस्थिति उमिगु बिचाः छु खः ? उपिं छु खँय् आः न्ह्यचिलेमाः वा न्ह्यचिलेत अगुवाई यायेमाः धयागु खँय् नेवाः सरोकारया भाला कयाः ज्या न्ह्याकाच्वंपिनिगु ध्यान वनेमाःगु खनेदु ।

अथे मखुसा नेवाः सरोकारया नामय् थःपिंत ब्वयेगु वा बुद्धिमतापूर्ण भाषण यानाः थथे जुइमाः वा अथे जुइमाः धकाः च्वकानायः जक जुइगु अभिप्राय वाहेक मेता छु धाये फइ ?नेवाः सरोकार क्यनीपिं धकाः थःपिंत न्ह्यचीके धुंकाः आः थःपिंसं यानागु ज्याझ्वःया दुने न्ह्यब्वःगु प्रतिवद्धता पूवंकाच्वंगु दु कि मदु धयागु खँया नं चिन्तन जुइमाः ।

अथे यानाच्वंगु मदुसा न्हापा प्वंकूगु अभिब्यक्तियात लागू याकेगु निंतिं थःपिं नं न्ह्यचिलेगु वातावरण दयेकेमाः । उकथं ज्या मयासे थःपिं नेवाः सरोकारया विषय खँ तइपिं खः धकाः क्यनेगु वा जक न्ह्यब्वया उकिया छुं नं कथं लाभ कायेगु ज्या जूवन धाःसा थ्व सम्पूर्ण नेवाःतय्गु भावना अःख जूवनी, नेवाःतय्त हे नेवाःतय्सं बेइमान याःगु भाःपी माली ।

सत्ताय् थ्यंकेत जक नानाकथंया बचं ल्हानाः सत्ताय् थ्यंकाः ल्वःमंकेगु वा अज्याःपिं मनूतय्त सत्ताय् थ्यंकेत ग्वाहालि यायेगु धयागु नं आम मनूतय्त धोखा बीगु सरह हे खः । थुज्वःगु ज्यां नेवाःतय्गु हक अधिकार व सम्पदा सुरक्षित जुइ मफइगु वास्तविकता खः । तर थःपिंत नेवाः सरोकारया खँय् चिन्तित धकाः न्ह्यब्वयेगु लिपा उकिया निरन्तर अनुगमन मजुइगु वा याये धकाः धाःगु ज्या नं छाय् मजुल धकाः छसः तक न्यनेगु आँट मजुल धाःसा उकिया छुं औचित्य मंत ।

नेवाःत राज्यपाखें उत्पीडनय् लानाच्वंगु छगू तःधंगु समस्या खःसा उकिया निराकरण आःया इलय् अत्यावश्यक दु । उकिया निंतिं ततःधंगु आन्दोलनया आवश्यक नं जुइफु । अज्याःगु स्थिति सशक्तकथं सः ल्ह्वनेमाःगु स्थिति सतहीकथं जक ज्या जुयाः नेवाःतय्गु कमी कमजोरी व भावनालिसे म्हितेगु ज्या जुल धाःसा व लिपा घातक जूवने फइगु वास्तविकता खः ।

नेपाःया संविधानं पहिचानया अधिकार मबीवं पहिचानवादीत छखेर निराश जुयाच्वंगु खनेदुसा मेखेर राज्यं हे आः पहिचानवादीतय्गु अस्तित्व न्हंकेगु योजना यानाच्वंगु ठहर थुमिगु दु । उकिं विशेषकथं नेपाःया आदिवासी नेवाःत थःपिनिगु म्हसीकाकथं ल्यनाच्वंगु भाषा, जाति, संस्कृति, सम्पदायात राज्यस्तरं हे नष्ट यायेगु कुतः यानाच्वंगु खँय् विशेष चनाखो जुयाच्वंगु दु ।

राज्यसत्तापाखें निरन्तररुपं नेवाःतय्त प्रहार जुयाच्वंगु स्वसःदँ थ्यनेत्यंगु दु । नेवाःतय्सं हरेक इलय् थःपिनिगु हे क्षमताया लिधंसाय् अज्याःगु प्रहारयात पनाः थःपिनिगु अस्तित्व ल्यंका तयेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । मुलुकय् २०४६ सालया राजनीतिक परिवर्तन लिपा विशेषकथं ब्राम्हणवादीतय्गु षडयन्त्रमूलक गतिविधिया लिधंसाय् थनया आदिवासीतय्गु थःपिनिगु पहिचान संकटय् लानाच्वंगु खंकाच्वंगु दु ।

राज्यशक्तिया लिधंसाय् थनया भाषा, जाति व सम्पदायात प्रहार यानाः उमिगु अस्तित्व न्हंकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । छुं दँ न्ह्यवंनिसें नेवाःतय्गु मूल वस्ति स्वनिगः दुने लँ तब्या यायेगु नामय् थनया प्राचीन वस्ती नष्ट यायेगु, थनया आदिवासीतय्त विस्थापित यायेगु, विभाजित यायेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु ।

स्वनिगः दुने अनियन्त्रितरुपं दुहां वयाच्वंपिं मनूतय्त पनेगु थासय् निर्वाध रुपं दुत कायेगु व उमित छेँ–बुँ न्यायेगु निंतिं वित्तीय संस्थातय्सं सहुलियत दरया त्यासा तकं चूलाकेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । स्वनिगःया स्ववासीतय्गु हकय् धाःसा बिना मुआब्जा, क्षतिपूर्ति व वैकल्पिक वासस्थानया ब्यवस्था समेत मयासे सतक तब्या यायेगु नामय् उमिगु छेँ–बुँ डोजर हयाः स्यंकेगु, नियन्त्रणय् कायेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु ।

थ्व अचाकलि ब्यवहारयात थनया स्ववासी जनतां पनेत स्वलं नं पुलिस प्रशासन व हैकमवादया लिधंसाय् उमिसं पुस्तौंनिसें उपभोग याना वयाच्वंगु छेँ निरन्तररुपं थुनेगु हे याना वयाच्वंगु कारणं स्थानीय आदिवासीत आजित जुयाः न्यायया शरणय् वनाः सर्वोच्च अदालतय् थुज्वःगु ज्याया विरुद्ध न्यायया लागि सः तयेगु ज्या जूवंगु खः । अनेक वाधा ब्यवधान लिपा आः उगु मुद्दाया फैसला जुइगु सुचं सर्वोच्च अदालतं पितहःगु दु ।

थ्व स्वयां न्हापा नं उगु मुद्दाया फैसला जुइगु धकाः तःक्वः हे खँ वयाच्वंगु खःसा अदालतं उकियात विविध कारणत न्ह्यब्वयाः लिछ्यायेगु ज्या याना वयाच्वंगु खः । आः क्वःछिनातःगु इलय् नं मुद्दाया फैसला जुइ हे धायेगु छुं आधार मदुसां थुगु मुद्दायात कयाः पक्ष विपक्षया बहस पूर्णरुपं क्वचाःगुलिं फैसला जुइ धकाः सुचं पिदंगुलिं आः फैसलाया आशा जुइगु स्वाभाविक हे खः ।

सरकारया सतक विस्तार बिना योजना, विनापूर्व तयारी न्ह्यानाच्वंगु खः धयागु खँया अनेक प्रकरणत न्ह्यब्वये फइगु स्थिति दु । थ्व स्थितिया सामना यायेगु निंतिं गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडित समिति हे नीस्वनाः पीडितपिं सकलें छथाय् मुनाः न्यायया आशा यानाच्वंगु दु । मुद्दाया फैसला जुइ धाःगु दिं न्ह्याबलें हे थःपिनिगु चिन्ता न्ह्यब्वयेकथं न्यायया माग यानाः पीडिततय्सं सर्वोच्च अदालतया लिक्क धर्ना व जुलुस यायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

आः मुद्दाया फैसला जुइ धाःगु दिं कुन्हु नं पीडित व न्यायप्रेमी जनता उकथं हे मुनाः थःपिनिगु पीडा न्ह्यब्वइगु स्वाभाविक हे जुइ । आः जुइगु मुद्दाया फैसला सलंसःदँ न्ह्यवंनिसें वसोवास याना वयाच्वंपिं आदिवासीतय्गु छेँ, संस्कृति व सम्पदा ल्यंका तयेमाः धका जुइगु खः वा आधुनिक जमानाया भौतिक सुविधां सम्पन्न जुयाः देश विकसित जुल धकाः धायेकेत आदिवासीतय्गु छेँय् डोजरं कयेकः वइगु खः स्वयेगु ल्यं दनि ।

तर खँ छु धाःसा मुद्दाया फैसला न्ह्यागु हे जूसां थनया आदिवासीतय्गु सम्पत्ति हरणयात न्यायोचित धाये फइगु स्थिति मदु । दकले न्हापां ला गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडिततय्सं ल्ह्वनाच्वंगु जायज मागयात अन्यथा धायेफइगु स्थिति मदु । अदालतं बीगु छुं नं मुद्दाया फैसला थःगु पक्षय वःसा मान्य, विपक्ष वःसा अमान्य धकाः धाये फइगु स्थिति दइ मखु ।

कानूनया लिधंसा दयेकाः न्यायाधीशतय्सं मुद्दाया फैसला याइगु खः । सुं नं मनूया विवेकयात हाथ्या बी फइ धयागु दयाच्वनी मखु । उकिं अदालतय् पेशी जूगु मुद्दाया फैसला न्ह्यागु हे जूसां जूगु निर्णययात मनन् यायेगु मानसिकता दयेका हे च्वनेमाः ।गैर न्यायिक सडक विस्तार पीडितया इनापय् मुद्दाया फैसला जुइ धाइगु न्हि कुन्हु न्ह्याबलें हे धर्ना च्वनाः न्यायया निंतिं ध्यानाकर्षण यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

थ्व जनमत नं खः । थज्याःगु ज्याया निरन्तरता मुद्दाया फैसला जुइगु इलय् जक मखु निरन्तर जुइमाःगु खँय् विवाद मदु । गैर न्यायिक सडक पीडिततय्सं थःपिन्त जुयाच्वंगु उत्पीडनया ध्यानाकर्षण व जनताया समर्थनया निंतिं नं अज्याःगु ज्याझ्वःया आवश्यकता दयाच्वनी । आःया गैर न्यायिक सडक विस्तार मात्र स्थानीय वासिन्दायातय्गु छेँ–बुँया हनन् जक मखुसें स्वनिगःया पहिचान हे तनावनीगु स्थितिइ थ्यनाच्वंगु दु ।

थ्व खँय् सम्पूर्ण देशवासीतय्त ध्यानाकर्षण यायेगु निंतिं नं ब्यापक प्रचारया आवश्यकता दु । राज्यया उत्पीडनं मुक्त जुइगु निंतिं नं सकल देशवासीतय्त सजग यायेमाःगु आवश्यकता दु । गैर न्यायिक सडक पीडितया मुद्दाया लिच्वः न्ह्यागु हे जूसां थःपिंत जुयाच्वंगु अन्यायया विरोधय् सः थ्वयेके हे मालीगु बाध्यात्मक स्थिति अन दयाच्वनी ।

मुद्दाया निर्णय पक्षय् वा विपक्षय् न्ह्यागु हे जूसां मानसिकरुपं उकिया तयारी जुया हे च्वनेमाः । थःपिंत जुयाच्वंगु अन्यायया सः निरन्तररुपं प्रदर्शन याना च्वने हे माः । आःयात थुलि हे कामना याये कि नेवाःतय्सं हाकनं छगू मेगु हाकूगु दिं हनेम्वाःलेमा ।

 

  •  Start 
  •  Prev 
  •  1  2  3  4  5 
  •  Next 
  •  End 
Page 1 of 5
Go to top

Copyright © 2016  nepalbhasa.com. All rights reserved.