All for Joomla All for Webmasters

ने.सं. ११३६ यंलागा अष्टमी

पचली आजुया जात्रा

तेज नारायण महर्जन

 

मोहनिबलय् जुइगु थीथी जात्रा मध्ये छगू मू जात्रा पचली भैरवया जात्रा नं खः । दँय्दसं थें थुगुसी नं पचिंमह्रःबलय् पचली भैरवया जात्रा जुइ । तर थुगुसीया जात्राय् न्हापालिपा स्वयां बिस्कं हे अनुभव यायेखनी । बिस्कं थ्व अर्थय् मखु कि पूवंक जात्रा हे फरक ढंगं जुइ । जात्रा दँय्दसं थें परम्परागतकथं हे जुइ, तर थुगुसी जात्रा याइम्ह द्यःया मूर्ति धाःसा न्हूम्ह जुइ, अले जात्राबलय् द्यः क्वबिइगु अनुभव नं बिस्कं हे जुइ । छाय्धाःसां थुगुसी क्वंचा आजु नं खतय् तयाः जात्रा याइ । जात्राया निंतिं पं तयाः क्वबिइ जिइक खः नं दयेकेधुंकूगु दु ।


थुगुसी हिलेत्यंगु पचली आजुया बनोट नं न्हापा स्वयां बिस्कं हे दु । आःतक जात्रा जुया वयाच्वंगु पचली आजुइ भैलःद्यःया ख्वाःपाः छपाः जक धालय् यानाः दयेकातइगु खःसा थुगुसी ख्वाःपाः निसें म्हगः फुक्कं धालय् यानाः दयेकातःगु दु । न्हापा न्हापा दयेकातःगु फुक्कं पचली आजुइ भैलःद्यःया ख्वाःपाः धालय् यानाः व म्हगः पाताय् कियाः क्वंचाय् तिकातइगु खः । थुगुसी निसें जात्रा यायेत्यंगु पचली आजुइ भैलःद्यःया ख्वाःपाः, म्हगः फुक्कं धालय् यानाः क्वंचाय् तिकातःगु दु । न्हापा भैलः आजुया ख्वाःपाः जक पिहां वःगु खनेदइगु खःसा आवंनिसें ल्हाः, म्हगः नं पिहां वयाच्वंगु खनेदइ ।


पचिंमह्रःया चान्हय् पचली भैलःद्यःया जात्रा यानाः हनुमानध्वाखाय् यंकीबलय् आजुयात सुं दयेकातःगु प्यचालय् तयाः प्यम्ह न्याम्हेस्यां ब्वहलय् तयाः कुबियायंकी । आजुद्यः थः हे अथें झ्यातुसे च्वनी, उकिसनं क्वंचाय् पात्र थनातःगु थ्वँ अय्लाः जायेक तयातःगु दइ । थपाय्सकं झ्यातुगु द्यः जात्राबलय् मछिंमछिं क्वबिया यंकीबलय् कुतुं वनाः क्वंचा हे पकुपकुचिनाः द्यःया स्वरुप हे स्यना वनाच्वंगु खः ।


थथे द्यः पकुचिनाः स्यनावंगुलिं थुगुसी न्हूम्ह द्यः हिलेत्यंगु खः । द्यः हिलेगु निंतिं न्हूगु मूर्ति दयेकाः हयेधुंकूगु दु । वंगु शनिवाः न्हूम्ह द्यःयात द्यः दयेकूगु थाय् यलं निसें शोभायात्रा यानाः येँया भिंद्यःत्वालय् च्वंगु थकूजुजुया चुक क्वाःबहालय् हयेधुंकूगु दु । न्हूम्ह द्यः नांजाःम्ह मूर्तिकार सिद्धिराज शाक्यं दयेकादीगु खः । वय्कःया प्याःपुखुली (प्रयागपोखरी) च्वंगु छेँनं निसें द्यःयात शोभायात्रा यानाः येँया थकूचुकय् हःगु खः । अनं निसें त्वपुयाहःम्ह द्यःयात न्यास तयेगु निंतिं वंगु आइतवाःनिसें थकूचुकय् थीथी पुजा जुयाच्वंगु दु । कंस आइतवाः पुलांम्ह जुजु ज्ञानेन्द्र शाहं थकूचुकय् वयाः पुज्यानाः द्यःया ख्वाःपाः उलादी ।


न्हूम्ह द्यः दयेकेगु निंतिं फुक्कं खर्च पुलांम्ह जुजु ज्ञानेन्द्रं हे व्यहोरे याःगु खँ थकूजुजु मल्लं कनादिल । ‘गुलि खर्च यात धयागु खँ आःयात त्वःताछ्वये । पुलांम्ह जुजुं झीगु संस्कृति म्वाकातयेगु निंतिं यानादीगु ज्यायात ध्यबाय् तुलना यायेफइमखु’ थकूजुजु जयराम मल्लं धयादिल ।

पचली आजुया न्हूगु मूर्ति येँ भिंद्यःत्वाःया थकुचुकय् यंकाच्वंगु । किपा ः तेज महर्जन


आजुद्यः पूवंक सिजलय् धालय् यानाः दयेकीगु खः । सिजः धालय् यानाः दयेकेधुंकाः उकी लुं सियातःगु खः । क्वंचा धाःसा सिजःयागु जक जुइ । क्वंचाय् २८÷२९ पाथि थ्वँ न्ह्यनीगु खँ मल्लं कनादीगु दु । ‘गुलि लुँ, सिजः वन धयागु जिमिसं लना मस्वया, थकूजुजुपाखें गुलि उपलब्ध यानाबिउगु खः व फुक्कं तयाः द्यः दयेकागु दु’ मूर्तिकार सिद्धिराज शाक्यं धयादिल । वय्कलं थ्यंमथ्यं न्यालाया दुने थ्व मूर्ति तयार यानादीगु खः ।


भाजु शाक्यं पचली आजुया द्यः दयेकादीगु थ्व स्वक्वःखुसी खः । थ्वयां न्ह्यः वि.सं. २०४८ व २०५८ सालय् द्यः हिउबलय् नं वय्कलं हे द्यः दयेकादीगु खः । पचली आजुया द्यः दयेकेगु ज्या वय्कःया परिवारं हे यायेमाः धयागु धाःसा मखु । न्हापा न्हापा जूसा द्यः दयेकीपिं थकूजुजुया चुकय् हे वयाः दयेकः वयेमाः, २०४८ सालं निसें जक पिने यंकाः दयेकागु खँ भाजु मल्लं कनादिल ।


पचली आजुया मूर्ति थुबलय् हे हिलेमाः धयागु मदु । द्यः स्यनकि हिलेगु याइगु खः । थुगुसी झिंन्यादँ लिपा हिलेत्यंगु खः । न्हापांनिसें द्यः हिलेगु निंतिं दरबारं हे खर्च याना वयाच्वंगु खः । अथे जूगुलिं थुगुसी नं पुलांम्ह जुजुं हे खर्च ब्यहोरे याःगु खँ मल्लं कनादीगु दु ।
‘द्यः हिलेगु निंतिं न्हापां गुथि संस्थानय् निं निवेदन बियागु खः, तर वास्ता हे मयाः । लिपा ज्ञानेन्द्रयाथाय् खँ थ्यंका । वय्कलं तुरुन्त हे जिउ धयादिल’ वय्कलं कनादिल ।


वइगु आइतवाः पुलांम्ह जुजु ज्ञानेन्द्र मरुं निसें क्वाःबहालय् तक न्यासि हे वयाः द्यः पुज्यानादीत्यंगु दु । जुजुपाखें द्यःया ख्वाःपाः उलेधुनेवं सर्वसाधारणं नं द्यः पुज्यायेफइगु खँ भाजु मल्लं कनादीगु दु ।
न्हूम्ह द्यःयात लंपुं छायेगु, मिखा कंकेगु ज्या धाःसा चौथि कुन्हु जक जुइ । द्यःयात मिखा कंकेगु ज्या भिंद्यःत्वाःया पुंतय्सं हे याना वयाच्वंगु चलन कथं थुगुसी नं नांजाःम्ह कलाकार प्रेममान चित्रकारं मिखा कंकेगु ज्या यानादीगु खँ थकूजुजु मल्लं कनादीगु दु । ‘वय्कः म्हं मफयाः छेँनं पिहां मझाःगु यक्व दयेधुंकल, अथेखःसां द्यःयात मिखा कंकेत वये धयादीगु दु,’ मल्लं धयादिल ।


द्यः जात्रा


पचली भैरबया जात्राया ज्या नःलास्वने चःह्रे कुन्हु निसें हे सुरु जुइ । नःलास्वने चःह्रे कुन्हु द्यःयात द्यःपाःलाःया छेँनं क्वहितिइ च्वंगु पुंतय्गु छेँय् तयेहइ । थन प्यन्हु तक पुजा याना तयेधुंकाः चौथिकुन्हु बहनी थकूजुजुया चुकय् बाजं थानाः पुजा फयेकेत हइ । उकुन्हु हे बहनी द्यःयात थकूजुजुयाथासं ल्ह्वनायंकाः गमय् तयेयंकी ।


द्यः ल्ह्वनायंकीबलय् थकूजुजुपिंसं स्वये मजिउ धाइ । द्यः खुयायंकेगु धकाः अनं द्यः ल्ह्वनायंकीबलय् क्वहितिइ तक बाजं मथासे हे यंकी । भाजु मल्लया कथं थकूजुजुपिं पचली भैरवया पाजुपिं खः । उबलय् पचली भैरव पाजुपिंथाय् वःबलय् लिहां वनेत माने हे मजुल । पाजुपिंसं, बाज्यापिंसं गुलि सम्झे यातं नं माने हे मजू । अथे जूबलय् उबलय्या थकूजुजु पचली भैरवं मखंक सूवन । थकूजुजु सूवंबलय् द्यःपालाःपिंसं पचली आजुयात ल्ह्वनायंकल । अथे जूगुलिं आःतक नं थनं द्यः यंकीबलय् स्वयेमजिउ धयातःगु खँ वय्कलं कनादीगु दु ।


पचली गमय् तये न्ह्यः अन हे च्वंगु झासु फल्चाय् दिकी । घौछि÷निघौ लिपा थनं आचाःजु, द्यःपाःलाः, थकूजुजुपिं जानाः द्यःयात गमय् तइ । गमय् तयेधुंकाः उजं भाजु धाइपिं गथुतय्सं थाइगु बाजंया तालय् द्यः पुज्यायेगु ज्या जुइ । उजं भाजु गुथिया दुजः व पचली भैरव तथा भद्रकाली १२ वर्षे खड्ग जात्रा संचालक समितिया संयोजक भरत मालीया कथं द्यः पुज्यायेबलय् स्वां छाय्त्यलकि स्वां छाय् त्यल धाइ, अले उजं भाजुपिंसं उबलय् थायेमाःगु तालय् बाजं थाइ । अथे हे थीथी पुजा याइबलय् थीथी तालय् बाजं थाइ ।


द्यः पुज्याये सिधयेकाः गल्पय् थनेगु धकाः थ्वँ, अय्लाः, समय्बजि, न्या, ख्येँ आदि क्वंचाय् थनेगु याइ । दकलय् न्हापां च्यागू खलःपिंसं गल्पय् थनेगु याइ, थ्व धुंकाः द्यःपाःलाः व सर्वसाधारणं हःगु थ्वँ अय्लाः क्वफाइ । दकलय् लिपा थकूजुजुपाखें गल्पय् थनेधुंकाः मेपिंसं थनेमजिउ । थ्व धुंकाः मांसाहुति होम जुइ । होम याइबलय् निम्ह दुगुया बलि बी । दुगु बलि बीबलय् याक्वय् काकाः स्याइ । न्हापा थथे दुगु स्यायेगु ज्या रुद्रविनायक जात्रा याइपिं नायतय्सं याना वयाच्वंगु खः । तर ताःई न्ह्यवनिसें रुद्रविनायक जात्रा दिनाच्वंगुलिं मेपिंत हे दुगु स्याके बियाच्वंगु खः । ‘रुद्रविनायकया जात्रा थगुने निसें हाकनं सुरु जूगु दु । तर वय्कःपिंसं थःपिनि तयारी पूमवंनि धकाः बलि बीगु ज्या धाःसा यानादीगु मदुनि’ थकूजुजु मल्लं कनादिल ।


होम सिधलकि चौथि कुन्हुया जात्रा क्वचाइ । चौथिया पुजाया ज्या थकूजुजुपिंसं याइगु खः सा पचिंमह्रः कुन्हु मू जात्राया ज्या द्यःपाःलाः च्वनीपिं द्यःभाजुपिंसं याइगु खः ।
पचिमह्रःया मू जात्राया निंतिं गुर्जुया पल्टन नं पचलीइ वइ । गुर्जुया पल्टनया लिसें राजदण्ड, राजखलक व भुइसिन्हः ज्वनावःपिं नं वइ । द्यः जात्रा याये न्ह्यः राजदण्ड, राजखलक व भुइसिन्हः ज्वनावःम्ह द्यःयाथाय् कुहां वइ । राजदण्ड व राजखलक जवंखवं च्वनी ।

भुइसिन्हः ज्वनावःम्हेसिनं अजिमा जुइम्हलिसें द्यः जुइपिंत सिन्हः तिकी । थुबलय् रुद्रविनायकयात नं द्यःयाथाय् कुहांबिज्याकी । भुइसिन्हः तिकाः अजिमा जुइम्हेसिया याक्वय् स्वां स्वचाकेवं अजिमा जूम्ह क्वःदली । अले अजिमा जूम्हेसित पात्र ज्वंकाः न्ह्यःने तयाः क्वंचा द्यःयात गमं थनाः जात्रा यानाः हनुमानध्वाखाय् यंकी । पचलीं गोफः, लगं, न्हूघः, मरु जुयाः कालभैरव चाःहिकाः द्यःयात हनुमानध्वाखाय् दुत यंकी ।

पचली आजु हनुमानध्वाखाय् हइबलय् कुमारी माजुयात नं हनुमानध्वाखाय् बिज्याकी । द्यःयात कुमारी माजुया चुलिंचू ख्वाः ल्वाक तइ । थन सरकारी पुजा धकाः म्ये छम्ह बियाः पुजा याइ । कुमारी माजुं द्यः स्वये मगाःनि धातले अन हनुमानध्वाखाय् हे तयातइ । कुमारी माजुं स्वये गात धायेवं तिनि द्यःयात ल्ह्वनाः हाकनं मरु, न्हूघः, दलाछि, ब्रम्हत्वाःया श्वैत भैरव जुयाः द्यःयात द्यःपालाःया छेँय् तयेयंकी ।


द्यः जात्रा यायेत जक दँय् निगू स्वंगू लाख खर्च जुइगु खँ थकूजुजु मल्लं कनादिल । द्यःजात्राया निंतिं गुथि संस्थानं बिया वयाच्वंगु ध्यबा सामान्य खर्च यायेत नं मगाःगु खँ न्ह्यथँसें वय्कलं फुक्क खर्च थकूजुजु व द्यःपालाःपिंसं हे यानाच्वंगु खँ कनादिल । द्यः जात्राया झ्वलय् चौथि कुन्हुया फुक्क खर्च थकूजुजुपाखें जुइगु खःसा मू जात्रा कुन्हुया खर्च फुक्क द्यःभाजुपिंसं याइगु खः ।


सु खः पचली भैरव ?

पचली भैलःद्यः झी हे पूर्खा खः । नेवाःतय् थः पुर्खायात पुज्यायेगु चलन कथं पचली भैलःद्यःयात नं पुज्याना वयाच्वंगु खः । भाषा वंशावली कथं स्वनिगः बस्ती दयेकूम्ह गुणकाम देवं कलिगत संवत ३८२५ य् कान्तिपुर बस्ती नीस्वनेगु झ्वलय् दक्षिण भेगया क्षेत्रपाल कथं पचली भैलःद्यःया स्थापना यानाथकूगु खः । गुणकामदेवं थः पुर्खा शिवदेव भैलःद्यःकथं सिद्ध जूगुलिं वसपोलयात हे पचली भैरव कथं स्थापना याःगु खः ।


किंवदन्ती कथं शिवदेव फम्पिया जुजु खः । फम्पिया जुजु न्हिंन्हिं बहनी यँेय् वयाः छम्ह ल्यासेयात नापलाः वइगु जुयाच्वन । अले सुथय् द्यः तुयु मजूनिवं फम्पिइ लिहां वनीगु जुयाच्वन । छन्हु द्यः तुइधुंकाः नं शिवदेव लिहां वनेमलात । उबलय् स्थानीयतय्सं खनाः वयात ज्वन । लिपा ्स्वनिगःया रक्षा यायेगु बचं ल्हाकाः जक त्वःताछ्वःगु जुयाच्वन । जुजु शिवदेव हे सिद्ध जुयाः पचली भैरव जूगु खः । जुजु शिवदेवं नापलाःवइम्ह ल्यासेयात हे नैंअजिमा कथं पचली भैरवया लिसें जात्रा यायेगु याना वयाच्वंगु दु ।


भाजु जयराम मल्लया कथं थकूजुजुपिं गुणकाम देवया हे सन्तान खः । ‘गुणकामदेवं हे पचली आजुया जात्राया जिम्मा थकूजुजुपिंत बियाथकू कथं आःतकं थकूजुजुपिंसं हे द्यः जात्रा याना वयाच्वंगु खः’ वय्कलं धयादी ।
इतिहास कथं जुजु शिवसिंहं १६३५ साल पाखे सिजःया क्वंचा दयेकाः पचली आजुया जात्रा सुरु याःगु खः । थ्वयां न्ह्यः चायागु हे क्वंचा जात्रा याना वयाच्वंगु खः ।

Rate this item
(0 votes)
Login to post comments
Go to top

Copyright © 2016  nepalbhasa.com. All rights reserved.