All for Joomla All for Webmasters

ने.सं. ११३६ यंलागा अष्टमी

नेवाःतय् म्हगसया देय् ल्हासा

नेवाःतय् म्हगसया देय् ल्हासा किपा - एजेन्सी

इतिहास

ल्हासा देय् छगू इलय् स्वनिगःया नेवाःतय् म्हगसया देय् खः, गन उमिसं थःपिनिगु सम्पन्नता, समृद्धि अले बिलासी जीवन खंकाच्वनी । व इलय् नेपाः देय् लिक्क लानाः नं तापानाच्वंगु थ्व देय्, थनया भौगोलिक स्थिति, बिस्कं मौसमं घय्पुना च्वंगु प्रकृति अले फरक रहनसहन व संस्कृतिं यानाः मेगु हे संसार थें जुयाच्वंगु खः । यातायातया साधन छुं मदुगुलिं गनं न्यासि जक वनाः, गनं सल गयाः पहाड, पर्वत व च्वापुग“ुया ल“ जुयाः लां लां बिकाः वनेमाःगु थ्व देय्या यात्राय् वनेबलय् पलाः पलाःपतिकं ज्यानया बाजि तयाजुइमाःगु खः । अथे नं थ्व देय्या ल“पु नेवाःतय् सुनौलो भविष्यया ल“पु जुयाच्वंगु खः ।


जुजु स्राेंगसाङग गम्पोया पालय् रासा धइगु नामं नां जायाच्वंगु थ्व देय् लिपा तिनि ल्हासा जूगु खः । रासाया अर्थ खः फैचा । जुजु स्राेंगसाङग गम्पों रासाय् थः निम्ह लानिया निंतिं जोखाङ्ग दरबार दयेकूगु जुयाच्वन । दरबार दयेके न्ह्यः गन दयेकूसा जी धकाः थाय् स्वःगु जुयाच्वन । अबलय् वं थःम्हेसिनं पुयातयागु तपुलि त्वयाः, व तपुलि वां छ्वयेबलय् गन लाइ अन हे दरबार दयेकेगु धकाः मनय् तःगु जुयाच्वन । तपुलि वांछ्वःबलय् तःधंगु पुखुलिइ लाःवन । अले पुखूया छब्व ल्यंकाः अन चां ल्हानाः दरबार दयेकूगु जुयाच्वन । थथे चा ल्हायेत यक्व हे पैmचा छ्यलाः तःन्हु बिकाः चा ल्ह्यःगु जुुयाच्वन । थ्व हे हुुनिं पैmचिया शीपयात कदर यासें थ्व थाय्यात रासा धाःगु खः । लिपा जुजु स्राेंगसाङ्ग गम्पो मदये धुंकाः जोखाङ्ग दरबार गुम्बाय् परिणत जुल । अले रासायात ल्हासा धायेगु यात, गुकिया अर्थ खः, ‘द्यःपिनिगु थाय्’ । छाय्धाःसा जुजु स्राेंगसाङ्ग गम्पों रासाय् प्यखेरं यक्व हे गुम्बा दयेकाः छाय्पिउगु जुयाच्वन । अथे हे वया निम्ह लानीपिं नेपाःयाम्ह भृकुटी व चीनयाम्ह वेनचेङं यक्व हे बुद्धसहित मेमेपिं द्यःपिनिगु मूर्ति पलिस्था यानाः झः झः धायेकूगुु जुयाच्वन ।


नेपाः देय्या म्ह्याय्मचा भृकुटी जुजु स्राेंगसाङ्ग गम्पोनाप इहिपा जुइ धुंकाः नेपाःमित ल्हासाय् वनेगु सुरु जूगु खः । अबले निसें हे स्वनिगःया नेवाःतय् बनेज्या नं न्ह्याःगु खः । तर नेवाःत ल्हासा वनीपिं यक्व धाःसा मदु । धात्थें धायेगु खःसा ल्हातय् पचिंकुतिइ हे निनेफु धाःसां जिउ । छथ्व उराय् समाजयापिं खःसा मेपिं शाक्य कुलयापिं खः । अथे हे यलय् च्वपिं धाख्वात नं ल्हासाय् बनेज्या वं धइगु न्यनेदु । शाक्य कुलयापिं नेवाःत स्वनिगःया लगं त्वाःयापिं अप्वः दु । उकिसनं लगं बहाः व तःबहाःयापिं खः । अथे हे असं त्वाःयापिं शाक्यत नं दु । धात्थें धायेगु खःसा स्वनिगःया नेवाःतय् ल्हासाय् बनेज्या छगू लजगाः खः, गुगु पुस्तौंपुस्ता निसें हे न्ह्याना वयाच्वंगु खःसा थ्व छगू परम्परा हे जुइधुंकूगु खः । थुकियात लिपांगु पुस्तां झन मजबूत यानाः स्थापित यायेत स्वःगु खः । तर ल्हासा व चीन दथुइ लडाइ जुसेलिं नेवाःतय् ल्हासा वनेगु त्वःफिउवन ।


नेवाःत ल्हासा वनीगु फगत बनेज्याया निंतिं जक मखु । थ्व नेपाः व ल्हासा दथुइया सम्बन्धयात क्वातुका तयेया निंतिं नं खः । निगू देय् दथुइ संस्कृतिया आदानप्रदान, धार्मिक सहिष्णुता दयेका तयेत अले निगुलिं देय्या अर्थ ब्यवस्थायात बल्लाका तयेत खः । नेवाःतय्सं ल्हासाय् बनेज्या यानाः कमे यानाहःगु ध्यबां नेपाः देय्या बहाःबही छाय्पियाः त्वाः हे झःझः धायेकाच्वंगु खः । अथे हे थीथी थासय् बु“ न्यानाः उकिं वःगु बालिं थीथी गुथि स्वनाः लय््लय्पतिकं बहालय् पूजा यानाः नेवाः संस्कृतियात ब्वया वयाच्वंगु खः । अथे हे सम्यक न्यायेकाः जुजुयात तकं निमन्त्रणा यानाः सशक्त नेवाः म्हसीका पिब्बयाच्वंगु खः । धात्थें धायेगु खःसा नेवाःतय्सं उबलय् नेपाः देय्या अर्थतन्त्रय् हे तःधंगु भूमिका म्हिता वयाच्वंगु स्पष्ट जू । अथे जुयाः छगू इलय् ल्हासा नेवाःत ल्हासा साहु कथं नां जायाच्वंगु खः । उमिगु अलग हे म्हसीका, इज्जत व सम्मान दयाच्वंगु खः ।


छथ्वः मनूतय्सं ल्हासा वनेगु ज्या ज्यान हे पानाः वनेमाःगु जुयाः ल्हासा नेवाःत ध्यबा जक दयेवं गाःपिं धकाः धायेगु नं याः । न्ह्यागु हे थजु ल्हासा वनेगु ज्या ज्यान हे जोखिमय् तयाः जुइमाःगु जुयाः अःपु मजूगु सत्यतथ्य खः ।
थ्व पंक्तिया च्वमिया अबु दिवंगत दानरत्न शाक्यं च्वमियात कनातःकथं ल्हासा वनेत यक्व हे तयारी यायेमाःगु जुयाच्वन । ल्हासा वनीम्ह मनू स्वस्थ जुयाः म्ह बल्लाके माःगु ला जु हे जुल । अले दच्छि न्ह्यवं निसें जातः स्वयाः ल्हासा वनेगु साइत चूलाके माःगु जुयाच्वन । अथे हे छे“नं पिहा वनेत सगं कयाः साइत यानाः वनेमाः । ल्हासा वनीपिंत तापाक तक्क ल“ स्वः वनाः बिदा बीगु चलन दु ।

छकः ल्हासा वनकि न्हय्द“, च्याद“ तक अन हे लाइगु, अझ सी म्वाइया तकं थेगान मदइगु जुयाः ल्हासा वने न्ह्यः कालबिलया हिसाब तकं कना वनेमाःगु जुयाच्वन । गुकिं यानाः ल्हासा वने न्याइबलय् छ“ेजःपिनि नुगः मछिंसे च्वनीगु लकस ब्वलनीगु जुयाच्वन । अथे जुयाः मनूत ग्वःक्वः ल्हासा वन, वयागु महत्वाकांक्षा नं उलि हे अप्वइगु जुयाच्वन । थ्व पंक्तिया च्वमिया अबु निकः ल्हासा थ्यंगु खः । थुकथं झिंप्यद“, झिंन्याद“ति ल्हासाय् च्वंगु जुल । ल्हासाय् बनेज्या यायेत भारतया कालिम्पोङगय् कोथि दु । ल्हासानेवाःतय् अप्वसिया थथे कोथि दुगु जुयाच्वन । ल्हासा मवनीबलय् ल्हासा नेवाःत कालिम्पोङगय् कोथिइ च्वनाः बनेज्या याइगु अले ल्हासाय् सामान छ्वइगु खः । थथे कालिम्पोङगय् च्वनीबलय् ल्हासा नेवाःतय् छें“ेजःपि नं यंकीगु जुयाच्वन । थ्व पंक्तिया च्वमिया मां दिवंगत कान्छिमाया नं कालिम्पोंगय् प्यला, न्यालाति च्वंगु खः । अबलय् उद्योग व्यवसायी दिवंगत मणिहर्ष ज्योतिया छे“जःपि नं नापलाःगु जुयाच्वन ।


नेवाःतय् ल्हासाय् अप्वःसिया क्वय्चिं मीगु पसः खः । सुथन्हापां पसः चाली । पसलय् ल्हासा देय्या थीथी थासं सँय्त क्वय्चिं न्यायेत वइ । थथे सामान न्यायेत वइबलय् सँय्त बथान–बथान हे वइगु जुयाच्वन । गामं गामं वइपिं सँय्त खिति पाँय् पाँय् दुगु लं फिनाः वइगु, अले घण्टौं घण्टा क्वय्चिं स्वया च्वनीगुु । पसलय् दुहां वइबलय् हे नवःदुगु दुहां वः थें जुइगु । तर नवः धकाः न्हाय्प्वाः तीमजिउ । उमित भचा मछिंगु व्यबहार जुलकि पसलं पिहां वनी । सँय्त साह्रै जिद्धि अले एकोहोरो स्वभावयापिं जुइ । उपिंनाप बनेज्या याये थाकु धाइ । छगू सामान झिक्वः पुत्तुपुइका स्वइगु, झिक्वः मोल तोल याइगु । उपिंनाप बनेज्या यायेबलय् भचा हे अल्सि चायेमजिउगु जुयाच्वन । अल्सि चायाः सः भचा तसः जुलकि तीजक पसलं पिहां वनाबी । छकः पसलं पिहां वनकि हानं दुहां वइमखु । अथे जुयाः घण्टौं घण्टा सामान स्वया च्वनीबलय् उमित मरि छथल देमाय् तयाः न्ह्यःने तयाबीगु जुयाच्वन । अले मरि ननं क्वय्चिं स्वयाच्वनी । थबलय् गबलें नवयेक फुस्स खि तयाहइबलय् पसलय् च्वनां च्वने मजिइगु जुयाच्वन । तर नवः धाये नं मजिउ, न्हाय्प्वाः ती नं मजिउ । अबलय् पसलय् थापना यानातःम्ह द्यःयात धुं क्यने थें यानाः नस्वाः ध“ु च्याकेमाः । तर छगू ख“, उपिं नाप ब्यापार याये थाकुसां छगू सामानया भाः मिले जुलकि थान थान हे क्वय्चिं न्याइगु जुयाच्वन । अथे हे छकः ब्यबहार बांलातकि लिपा लिपा नं व हे पसलय् व हे मनू मालाः वइगु जुयाच्वन ।


नेवाःतय् पसलय् ल्हासा देय्या प्रतिस्थित व्यक्ति, साहु महाजनपिं आदि वइगु जुयाः उपिं नाप नं बांलाःगु सम्पर्क दइगु जुयाच्वन । अथे हे गबलें लामा गुरुपिं वइगु जुयाच्वन । लामा गुरुपिं तसकं हे सःसिउपिं, ख्वाः स्वयाः भबिष्यबाणी यायेफुपिं । उमित आदर व सत्कारया जरुरत जू । छकः छम्ह लामा गुरुं थ्व पंक्तिया च्वमिया अबुया ख्वाः स्वयाः धाःगु जुयाच्वन, ‘छ नेपाः लिहां वनकि काय् दइ ।’ धात्थें वयागु भबिष्यबाणी सत्य जूगु जुल । अथे हे गबलें बनेज्या शून्य जुयाच्वनीबलय लामा गुरुं गुम्बाय् द्यःयात घ्यःदेवा च्याकाबिउ धाइगु जुयाच्वन । अथे याइबलय् नं बनेज्या बांलाइगु जुयाच्वन ।
ल्हासाय् च्वनाच्वंपिं नेवाःतय् इलय्ब्यलय् फुक्कं मुनाः न्ह्यइपुकेया लागि गु“भ्वय् न्यायेकीगु चलन दुगु जुयाच्वन । अथे हे मोहनि नखः हनेगु व मोहनिबलय् तरबार ज्वनाः पायाः वनेगु न्ह्यइपुगु चलन दु । अथे हे स्वन्ति नखःबलय् झिलिमिलि मत तयाः लक्ष्मीपुजा याइगु जुयाच्वन । थथे नखःबलय् ल्हासाया स्थानीय व गण्यमान्य व्यक्तित्वत नं दुथ्याइगु खः, गुकिं यानाः उपिंनाप बांलागु सम्बन्ध दइगु जुल । तर लिपांगु इलय् सन् १९५९ पाखे थीथी कारणं ल्हासा व चीन दथुइ ल्वापु जूबलय् ल्हासा व भारत दथुइ नं हिमाल पारि ल“पुया ख“य् ल्वापु शुरु जुल । न्हापां ला ल्वापु उलि भयावह मजू धाःगु खः ।

तर लिपा गोलि हानाहान जुयाः लडाइँ हे जूबलय् ल्हासाय् अशान्ति मचे जुल । लुटपाट अप्वल । अराजकता व अनैतिकतां ल्हासा देशय् मि च्यात । चीनियातय्सं याये जिक्व यानाहल । चीनिया सैनिकतय् दबाबं यानाः हिंसा अप्वया वःलिसे नेवाःत जक मखु, ल्हासामित तकं ल्हासाय् च्वने थाकुल । उमि ज्यान जोगय् याये तकं थाकुल । ल्हासाया नांजाःपिं व्यक्तित्व, साहु धाःपिं बिसिउँ जुइमाःगु अवस्था वल । गुलिं ल्हासा त्वःता भारतपाखे वन । नेवाःत नं ल्हासाय् बनेज्या त्वःताः नेपाः देय् लिहां वल । नेपाः लिहां वयेगु झ्वलय् गुलिसिनं ल्हासाय् च्वपिं थः मतिनामि नं नापं ब्वना हःपिं नं दुगु जुयाच्वन । ल्हासाय् जुयाच्वंगु अत्याचारयात स्वयेमफयाः ल्हासाया गण्यमान्य व्यक्तित्व, साहु धाःपिं गुलिसिनं थः म्ह्याय्मचाया ज्यान रक्षाया लागि नेवाःतय्त नेपाः ब्वना यंकेत इनाप याःपिं नं दुगु जुयाच्वन । थज्याःगु दर्दनाक अवस्थाय् नेवाःतय् ल्हासाया बनेज्या चब्बुत । तर नेवाःतय् बनेज्या नेपाः देय्या छगू म्वानाच्वंगु इतिहास जुयाच्वंगु दु ।

Rate this item
(0 votes)
Login to post comments
Go to top

Copyright © 2016  nepalbhasa.com. All rights reserved.