विश्वकप २०१८

बेसाःभाः व सरकारया भूमिका

राष्ट्र बैंकं सार्वजनिक याइगु मौद्रिक नीतिया मू आज्जु बेसाःभाः नियन्त्रण यायेगु खः धइगु राष्ट्र बैंकया उच्च अधिकारीतय्सं सार्वजनिक यानाच्वंगु दु । तर राष्ट्रय् बेसाःभाः थहां वनाच्वंगुयात पनेगु लागिं राष्ट्र बैंकं न्हापा नं कुतः याःगु मदु लिपा नं जुइगु विश्वास मदु । बेसाःभाः खुरुखुरु थहां वनीगु मुलुकय् नेपाः नं लाः । विकसित देसय् नेपालय् थें दँय्दसं हे झिगू झिंनिगू प्रतिशतया ल्याखं बेसाःभाः थहां वनी मखु ।

नेपाः थेंज्याःगु अल्पविकसित व पराधीन मुलुकय् बेसाःभाः थहांवनीगुयात नियन्त्रण यायेगु थौंतक सरकारी संयन्त्र सफल जूगु मदु । स्थायी प्रकृतिया दुई तिहाइ बहुमतया सरकार दुसां बेसाःभाः थहां वनाच्वंगुयात नियन्त्रण यायेत सरकारं छु यायेगु धइगु संयन्त्र हे मदु खनिं । खः थें च्वंक आपूर्ति मन्त्री वा मेपिं मन्त्रीतय्सं बजार अनुगमन यानाः बेसाःभाः कुहां मवइगु जुयाच्वन ।

बेसाःभाः थहां वनीगु मू कारण पेट्रोलिय मपदार्थया विश्वय् जुइगु मूल्यवृद्धि व नेपाःया ध्यबाया अवमूल्यन हे खः । नेपाःया ध्यबाया अवमूल्यनं आयात यानाः वइगु फुक्क सामानया मूल्य वृद्धि जुइसा पेट्रोलियम पदार्थया मूल्यवृद्धिं ढुवानी खर्च अप्वयाः फुक्क हे वस्तु व खाद्यान्नया बेसाःभाः थहां वनी ।

थ्व अलावा नं नेपालय् बेसाःभाः प्रत्येक आम निर्वाचन लिपा अस्वाभाविक रुपं थहां वनीगु हे जुयाच्वंगु इतिहास दु । तर थुगसी अस्वाभाविक रुपं बजेट भाषण धुनेवं हे बेसाःभाः थहां वन । स्थायी प्रकृतिया सरकार दुसां अस्वाभाविक रुपं थहां वनाच्वंगु बेसाःभाःयात पनेगु बारे सरकारी स्तरं पहल मजूगु अजू चायापु ।

समाजवाद उन्मुख संविधान, समाजवादय् विश्वास याइगु सरकारं आधुनिक इलय् मदयेक मगाःगु इन्टरनेट सेवाय् नं १३ प्रतिशत दूरसञ्चार सेवा कर कयाः इन्टरनेट सेवा अझ थिके याना बिउगु दु ।

सिन्डिकेट, लुँ तस्करी जक मखुकि इलय् ज्या सिमधयेकीपिं ठेकेदारतय्त कारवाही यानाः सरकारया उपस्थिति धिसिलाक्क दुगु संकेत बीफुगु सरकारं अनियन्त्रित रुपं थहां वनाच्वंगु बेसाःभाःयात पनेत पहल मयाःगु खँय् सरकारया ध्यान वनेमाः । बजेटया कारणं हे बेसाःभाः थहां वनीगु खःसा उकिया लिच्वः बजेट ब्वने धुनेवं हे मखु कार्यान्वयन जुइधुंकाः जक खने दयेमाःगु खः ।

थुगसी बजेट भाषण जेठ १५ गते हे वल । थ्व बजेटया कार्यान्वयन धइगु असार १ गतेनिसें जक जुइगु खः । तर खाद्यान्न लगायत फुक्क धइथें वस्तुया भाः जेठ १६ निसें हे थहां वन ।वर्तमान सरकार गठन लिपा हे पेट्रोलियम पदार्थय् प्वक्वः न्याक्वः तक भाः थहां वनेधुंकल । छगू इलय् सरकारया लोकप्रियताया लालसाय् विश्वय् चिकंया भाः यक्व थहां वंसां नेपालय् भाः थमकाःगु इतिहास नं दु ।

तर थुकिया कारणं आयल निगम घाटाय् वनाः चिकं न्यायेत तकं सरकारयाके त्यासा कयाः आयल निगम चले यायेमाल । लिपांगु इलय् आयल निगम घाटाय् मखु यक्व नाफाय् वनाः न्हापा सरकारयाके त्यासा काःगु तकं पुले फयेधुंकल । तर अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् चिकंया भाः थहां वनेवं हे नेपालय् नं चिकंया भाः थकायेगु यानाच्वंगु दु ।

थुकथं भाः थकाये माःगु कारण मध्ये सरकारं तर्क बीगु याः कि खुल्ला सिमानाया कारणं चिकंया भाः नेपालय् थमकायेवं भारतय् स्वयां थन दंगु भावं लानाः भारतं वइगु चिकं भारतय् हे तस्करी जुयाः यक्व नोक्सान सरकारं फयेमाल । थुकी निगू मत मदु कि पेट्रोलियम पदार्थ भारतय् स्वयां नेपालय् अझ नं औसतय् २०–२२ तका दं ।

अथे खःसांतबि भारतय् स्वयां नेपालय् खाद्यान्न, कृषि उत्पादन तुलनात्मक रुपं यक्व थिके । चिकं थिकेसां भारतय् सवारी साधन पार्टपूर्जा दं । अले थीथी उत्पादनय् सरकारं सहुलियत अनुदान बियातःगुलिं भारतय् नेपालय् स्वयां दनाच्वंगु दु । थ्व सवालय् सरकारया क्रियाशिलता धाःसा खने मदु गुकिं यानाः चिकंया भाः थकाःगु कारण क्यनाः हाकु बजाः याइपिं छथ्वः ब्यापारीतय्सं अस्वाभाविक रुपं बेसाःभाः थकायेगु याः ।

थुज्वःगु क्रियाकलापयात पनेत स्थायी सरकार दुबलय् प्रभावकारी ढंगं ज्या जुइमाःगु खः । पेट्रोलियम पदार्थया भाः थहां वनीबलय् विपक्षी दलया विद्यार्थी संगठनतय्सं विरोध प्रदर्शन यायेगु कर्मकाण्डी चलन धाःसा तंगु मदुनि । सतक संघर्षं यक्व यक्व राजनीतिक परिवर्तन जुल । राजतन्त्र वनाः गणतन्त्र वल । संविधानसभाया चुनाव जुल । देय् धर्मनिरपेक्ष जुल ।

एकात्मक शासन व्यवस्थां संघात्मक शासन व्यवस्थाय् राजनीतिक प्रणाली हिल तर थौं तकया इतिहासय् बेसाःभाःया विरुद्ध जक आन्दोलन जुयाः सफल जूगु इतिहास मदु । बेसाःभाःया मार दकलय् अप्वः निम्न व मध्यम वर्गयात लानाच्वनी । तर बेसाःभाः विरुद्धया सतक संघर्षय् धाःसा थ्व समुदायया सहभागिता खास हे दइ मखु ।

बरु राजनीतिक आन्दोलनय् थ्व समुदाययात राजनीतिक दलतय्सं नं मज्जां परिचालन याःगु दयाच्वनी । खास राजनीतिक परिवर्तनं अस्वाभाविक मूल्य वृद्धियात पनी धइगु थ्व समुदायया विश्वास खः । तर प्रत्येक राजनीतिक परिवर्तन लिपा बेसाःभाःया गति न्हापा स्वयां तीव्र जक जूगु खनेदु । थ्व फुक्कं म्हिगः राजनीतिक अस्थिरताया कारणं जुल धकाः पत्याः यानाच्वंगु खः ।

तर राजनीतिक स्थीरता वयाः नं बेसाःभाः नियन्त्रणय् भतिचा हे प्रगति जूगु मदु । वंगु दत्या न्ह्यवंनिसें नेपालय् राजनीतिक स्थीरता हे दु धाःसां जिउ । अझ संघ व प्रदेशया चुनावया लिच्वः व सरकारया पक्षय् खने दुगु दुई तिहाइ मतादेशं छुं नं कथंया राजनीतिक आन्दोलन वा राजनीतिक अस्थीरता यात पना बिउगु दु । थुज्वःगु अवस्थाय् हे अझ अप्वः बेसाःभाः थहां वनीगु बांलाःगु मखुत ।

थुकिं समाजवाद उन्मुख संविधान, समाजवादय् विश्वास याइगु सरकार धकाः नालाकाये थाय् मदु । सरकारया कारणं बेसाःभाः जक मखु कि आधुनिक इलय् मदयेक मगाःगु इन्टरनेट सेवाय् नं १३ प्रतिशत दूरसञ्चार सेवा कर कयाः इन्टरनेट सेवा अझ थिके याना बिउगु दु ।

इन्टरनेट सेवा अथें हे नेपालय् थिके उकिसनं मेगु १३ प्रतिशत कर कयाः मध्यम व निम्नवर्गया जनतायात इन्टरनेट सेवा नं मबिसे थुकियात धनाढ्यतय् विलासी वस्तुया रुपय् परिभाषित यायेत स्वल । आधुनिक प्रविधिया कारणं सञ्चार सेवाय् म्हो जक ध्यबा खर्च याःसा गाके माःथाय् सरकार स्वयम् हे कर अप्वयेकाः थुकिया वाधक जुया बिल ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS