सतक विस्तार व जनजाति

नेवाःतय्गु सभ्यता धइगु स्वनिगःया जनजीवन, संस्कृति, सम्पदा भाषा, सहित्य, लिपि, वाङमय, ऐतिहासिक पक्ष, कलाकृति खः । अले स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु थ्व फुक्क पक्ष दुथ्याःगु मंकाः रुप धइगु हे नेवाः सभ्यता खः । छुं दिं न्ह्यः जक नेपालभाषा एकेदेमिपाखें ‘बागमती सभ्यता’ नांगु सफू पिदंगु दु । सफुली मूल रुपं नेवाःतय्गु कलाकृति, भाषा, सहित्य, ऐतिहासिक सम्पदा, सांस्कृतिकनिसें फुक्क पक्ष दुथ्याकातःगु दु ।

उकिं बागमती सभ्यता नांगु उगु सफू वास्तवय् नेवाः सभ्यता हे खः धकाः च्वमि डा. साफल्य अमात्यंनिसें सफूया सम्पादन यानादीम्ह प्रा. प्रेमशान्ति तुलाधरं तकं धयादीगु खः । धार्मिक, सांस्कृतिक नापं जनजीवनया दृष्टिकोणं तकं विविधता दुगु नेपाः खः अले नेपाःया म्हसीका धइगु हे छगू कथं नेवाः संस्कृति, नेवाः कला, नेवाःतय्गु जीवन पद्धतिनिसें प्रविधि तकं खः । नेवाः सभ्यतायात नेपाःया विशेषता जुयाच्वंगु दुसा पर्यटकतय्गु नितिं नं आकर्षणया केन्द्र जुयाच्वंगु दु ।

नेवाः पुर्खातय्सं दयेकावंगु विश्व सम्पदा सूचीया धलखय् लानाच्वंगु पशुपति, स्वयम्भू, बौद्ध, चाँगुनारायण, येँया हनुमानध्वाखा दरबार, यलया दरबार व ख्वपया दरबार खःसा उगु फुक्क सम्पदायात नेपाःया म्हसीका पिब्वइगु कथंया सम्पदा धायेगु याना वयाच्वंगु दु । थुगु सम्पदापाखें नेपाःया म्हसीका बियाच्वंगु दु धकाः खस आर्यनिसें सुं नं नेपाःमितय्सं स्वीकार यानाच्वंगु विषय खः ।

अले थ्व फुक्क कथंया सम्पदायात संरक्षण सम्वद्र्धन यायेमाः धइगु खँय् निगू मत सुयां नं मदु अले राज्यं नं उकियात प्राथमिकता बियाच्वंगु हे विषय खः । नेवाःतय्गु कला, संस्कृति, लिपि, भाषांनिसें फुक्क पक्ष ल्यंकातयेमाः धइगु खँय् सकलें छगू मत दुसां नं नेवाःतय्त नेवाः भूमि अर्थात स्वनिगलं हे विस्थापित यायेगु ज्या धाःसा योजना कथं हे न्ह्यानाच्वंगु खनेदु ।

विशेष यानाः सतक विस्तार, फाष्ट ट्राय्क, हाइटेन्सन लाइन, बाहिरी चक्रपथ निर्माण लगायतया ज्या धइगु विकल्प दयेक दयेकं, वातावरणय् लाइगु प्रभाव बारे अध्ययन हे मयासे, सरोकारवाला पक्ष आदिवासी नेवाःतय्गु अनुमति हे मकासे दयेकाच्वंगु दु । लिपांगु इलय् वयाः ला झन सम्पदायात तकं क्षति जुइगु कथंया ज्या याःगुया उदाहरण धइगु यलया वटुक भैरबया देगःया पःखाः थुनेगु ज्या याःगुलिं नं स्पष्ट जूगु दु ।

नेपाः सरकारं स्वनिगलय् छुं दँ न्ह्यवंनिसें संचालन याना वयाच्वंगु सतक विस्तारया नामय् स्वीद्वःखा छेँय् च्वनाच्वंपिं नापं आश्रित थ्यंमथ्यं बागूत्या लखसिबें अप्वः जनतायात विस्थापित यायेगु, सुकुम्बासी दयेकेगु, न्हियान्हिथंया ज्या यानाः नयेगु लँपुपाखें पनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । थुगु हे ज्यापाखें, नेवाः आदिवासी, रैथाने स्थानीय जनता तसकं पीडित जुयाच्वंगु दु ।

नेवाःतय्गु पहिचान व अस्तित्वयात थःगु पुख्र्यौली थातथलोपाखें तकं न्हंका छ्वयेगु, ज्याथजिथिपिं व मस्तय्त तकं हाःनाः मदयेकेगु ज्या सरकारपाखें सतक विस्तारया नामय् यानाच्वंगु दु । थःपिनिगु छेँजग्गापाखें हे थनाः भविश्य हे असुरक्षित जुइगु दुःखं गुलिखे जनतां आत्महत्या यायेधुंकूगु दुसा यक्व हे मानसिक ल्वचं कयाच्वंगु दु ।

सरकारं नेपाःया संविधानं प्रत्याभूत याःगु सम्पत्तिया हक, आवासया हक, पहिचान व संस्कृतिया हकया अःखः सतक विस्तार यायेगु ज्या यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु छेँजग्गायात जक मखु पहिचान व सांस्कृतिक थाय्, देगःनिसें सम्पदायात तकं न्ह्यःनेलाःथे स्यंकेगु, न्हंकेगु थेंजाःगु गम्भीर ज्या यानाच्वंगु दु । सरकारं सतक विस्तारपाखें लाइगु प्रभावया छुं नं कथंया अध्ययन अनुसन्धान याःगु मदु ।

नेवाःतय्गु कला, संस्कृति, लिपि, भाषांनिसें फुक्क पक्ष ल्यंकातयेमाः धइगु खँय् सकलें छगू मत दुसां नं नेवाःतय्त नेवाः भूमि अर्थात स्वनिगलं हे विस्थापित यायेगु ज्या धाःसा योजना कथं हे न्ह्यानाच्वंगु खनेदु ।

जनतां ल्ह्वनाच्वंगु मागया छुं नं सुनवाई मयासे अःखतं फुटाउ र शासन गर नीति कथं जनताया दथुइ ब्वथलाः समाजय् ल्वापु तच्वयेकाच्वंगु दु । जनतापाखें थःगु जीउधन जोगे यायेगु, नेवाःतय्गु संस्कृति सम्पदा ल्यंका तयेगु यक्व हे विकल्प दयेक दयेकं नं उकियात हाकुतिना विकासया नामय् नेवाःतय्गु पहिचान व अस्तित्वयात हे सरकारं न्हंका छ्वयेगु कुतः यानाच्वंगु दु ।

सर्वोच्च अदालतपाखें अन्तरिम आदेश जारी जूसां बुल्डोजर चले यानाः छेँ व संरचना थनेगु ज्या यानाच्वंगु दु । शान्तिपूर्ण कथं प्रदर्शन याःपिं पीडिततय्त तकं प्रहरीपाखें दायाः घाःपाः यायेगु व हिरासतय् कुनेगु ज्या यानाच्वंगु दु । थुकथं सरकारं कानूनया शासन व मानव अधिकारया उल्लंघन यानाः आतंक ब्वलंकाच्वंगु कारणं थुगु विषयसं संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन लगायत मानव अधिकार संयन्त्रतय् तकं उजूरी तयेगु ज्या जूगु खः ।

थ्व संयन्त्रपाखें अन्तर्राष्ट्रिय कानूनया पालना यायेमाःगु सिफारिस याःगु दु । गुलिखे मुद्दा विचाराधीन अवस्थाय् दु ।जानकारी कथं अप्वः यानाः सतक विस्तारया ज्याय् विदेशी दातृ निकायपाखें सरकारयात लगानी नापं ग्वाहालि यानाच्वंगु दु । यद्यपि, दातृ निकायतय्गु ग्वाहालि व लगानीयात सरकारं संविधान व मानव अधिकार अःखः प्रयोग यानाच्वन धाःसा ग्वाहालि यानाच्वंगु देय्यात नापं गलत अर्थं स्वइ ।

जबर्जस्ती विस्थापन अन्तर्राष्ट्रिय कानूनया अःखः खः । नेपाः पक्ष राष्ट्र दुुगु अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन महासन्धि नं. १६९ नापं आदिवासीतय्गु अधिकार सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय घोषणा पौयात तकं पक्ष राष्ट्र जुयाच्वंगु दु । थ्व अन्तराष्ट्रिय कानूनत आदिवासी जनजाति व स्थानीय छुं मसिउपिं जनताया जीउधनया सुरक्षा व विकासया निंतिं खः । लिपांगु इलय् वयाः नेपाः सरकारं थ्व कानूनया तप्यंक हे बेवास्ता याःगु दु । विकास निर्माण विषयय् गम्भीर कथं समुदाय नापं जनतालिसे कचवं जुयाच्वंगु दु ।

थुुकथं अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं हे चिउताः तयाच्वंगु दुसां नं नेपाःया सरकारं अले राजनीतिक दलया नेतातपाखें नं माःगु कथं ध्यान बियाच्वंगु खनेमदु । स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्सं थःपिनिगु सः तयाच्वंगु जूसां नं उकियात बेवास्ता यायेगु अले पार्टीपाखें जनतायात विभाजित यानाः भ्रम ब्वलंकेगु ज्या यानाच्वंगु दु ।

अथे राज्यपक्षं ब्वलंकाच्वंगु भ्रमयात चीकाः थःपिनिगु हक अधिकारया सवालय् नेपाल सरकारयात दबाब बीगु ज्याय् सकलें छप्पँ जुयाः वनेमाःगु अवस्था दु । नेवाःतय्सं स्वनिगःया मेमेपिं आदिवासी जनजातितय्त तकं सहमतिइ कयाः मंकाः कथं आन्दोलन याना वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS