विश्वकप २०१८

नेवाः पुर्खापिनि काव्यिक जीवनी

(युद्धय् वने न्ह्यः देशवारया नामं नेपाः देय्या विरा·णा कीर्तिलक्ष्मीं यानादीगु सम्वोधन खः थ्व कविता)

किपू देशया कीर्तिलक्ष्मी जि धनुषवाण जिं ल्ह्वने त्यना
भेष हिलाः थौं मिजं जुयाः जि युद्ध–ख्यलय् न्ह्याः वने त्यना ।

न्ह्याः वने, न्ह्याः वने, रणभूमी जिं फय्खः थें हे ब्वय्काः वाण
छम्ह छम्ह दतले शत्रु ल्ययाः जिं मारामुरु याय् भुजिं समान ।

लाय्कू लाका काय्त वयाच्वन पृथ्वीनारां देय् ध्वाखाय्
बीमखु, बीमखु, जिगु देय् वैत जिगु म्हय् छफुति हि दतले ल्वाय् ।

राष्ट्र–पिवाः झी गुलिख्ये माहां बीर जुया वन युद्ध–ख्यलय्
सितिकं छ्वय्मखु शहीदया हि ह्वय्क्य सदां नं देश–क्यबय् ।

थःगु नुगःद्यः हुनुनुनु ख्वय्काः गोर्खा जय जय धाय्मखु जिं
ल्वाल्वां हे थः फ्वी हे माःसां आत्मसमर्पण याय्मखु जिं ।

‘नेपाः–मण्डल’ खः जिगु ला–हि नेवाः नस्वाः वैच्वंगु
स्वइच्वन्य फैमखु पुलुपुलु थ्व मिखां करपिंसं देय् नैच्वंगु ।

इतिहासं धैच्वंगु दु गबलें जनता युद्धय् बूगु मदु
किपूमितय्सं आःतक नं छ्यं शत्रुया न्ह्यःने क्वछूगु मदु ।

सिंहासनसं करपिं च्वनेवं देश मसां थें झिजांदनी
मांभाय्, संस्कृति, शिल्प कला–कृति धू थें नचुयाः फुनांवनी ।

‘धन्य किपू देय्’ धाधां क्वाःच्वय् चखुं–बखुं ब्वैच्वंगु दनि
‘किपू मसीनि ! किपू मसीनि’ !आजु द्यवं धैच्वंगु दनि ।

तुपलं त्यूसां, पां हे क्यूसांं ध्यने फै मखु जिगु देयाया न्हाय्
युगयुग तक ल्वाय् माःसां ल्वाय् तर जिगु नेपाः दय्े जिगु हे याय् ।

लोककवि जकःमिया याकनं पिदनेत्यंगु नेवाः महारथिपिनिगु काव्यिक जीवनी सफू ‘पुर्खाया पलाः ख्वाँय्’ पाखें ।)

किपू देय मल्लकालय् यल देय् दुने लाःगु छगू स्वायत्त देय् खः । पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः कायेगु झ्वलय् दकलय् न्हापां वि.सं. १८१४ जेठ १९ कुन्हु किपुली न्हापांगु युद्ध याःगु खः । थुगु युद्धय् गोर्खाया काजि कालु पाण्डेयात किपूया माहांतसें गःपः चनंक पालाः स्याःगु खः । व सीवं गोर्खालीत युद्ध दिकाः बिसिउँं वंगु खः ।

न्हय्दँ लिपा अथे धइगु वि.सं. १८२१ भाद्र ३१ कुन्हु किपुली निक्वःगु युद्ध जुल । थ्व युद्धय् ध्वाखा हाचां गायाः किपुलिइ दुहां वयेत्यंम्ह पृथ्वीनारायण शाहया किजा सूरप्रताप शाहया जवगु मिखा किपूया माहांतसें तःछ्याना बिउगु खः । थ्व निक्वःगु युद्धय् नं थःपिं बुइ धुंकाः पृथ्वीनारायण शाहं भारतय् वनाः तुपः न्याना हल ।

व हे तुपः ज्वनाः हाकनं वि.सं १८२२ आश्विन महिनाय् गोर्खां किपूलिसे स्वक्वःगु युद्ध याः वल । थ्व युद्धय् नं गुलिखे ईतक किपूया गढ पःखाः हाचां गायाः गोर्खाया माहांत किपुलिइ दुहां वये मफुत । तर ताःईतक किपू देय् घेरे यानाः नाकाबन्दी याःगुलिं किपुलिइ तःधंगु आर्थिक संकट वल । नसात्वँसा मदयाः हाहाकार जुल ।

संकट ईया निंतिं धम्पय्, क्वनय्, ग्वःपय् चित्तु चिनातःगु वाउँचा गुन्द्रु व सिन्के जुया पिहां वल । थुबलेनिसें हे गुन्दु्र सिन्केया अविस्ष्कार जूगु धइगु जनधारणा दु । चान्हय् गा पानाः व गाय् मुनाच्वंगु खसु सुथय् तिसिनाः लः त्वने माःगुतक अवस्था वल । किपू देय् छगः ल्वहंया छगू डाँडा खः । न्हापा किपूयात गुँदेय् व पद्मकाष्ठपुन नं धाः ।

किपूया मिजंत ल्वाभः ज्वनाः युद्ध यात सा मिसातसें किपू डाँडां ल्वहं तुइका यक्व शत्रुत घाःपाः यानाः व स्यानाः युद्धय् तःधंगु हःपाः व तिबः बिल । थ्व ज्याया नेतृत्व किपूया म्ह्याय्मचा कीर्तिलक्ष्मीं याःगु खः । तुपःया न्ह्यःने वाण, तलवार व भालां छुं याये मफुत । यक्व हे किपू देय्या महांत युद्धय् मंत । कालु पाण्डे स्याःगु व सुरप्रतापया मिखा तछ्याःगुया पलेसा कायेकथं गोर्खां ध्वदुकसित कसाः यायेगु यात ।

जय गोर्खा मधाःपिं वा धाये आत्म समर्पण मयाःपिं किपूमितय्त न्हाय्–म्हुतुसि ध्यनेगु यात । नेवाः भासय् छगू खँत्वाः खँभाय् दु ‘न्हाय् मदु किपूमि, लैजा मचा पांगामि’ । थ्व धापुतिं नं किपूमितय्गु न्हाय् ध्यंगु खः धइगु छुमां बिउगु दु । गोर्खाया माहांत किपू काये न्ह्यः पांगाय् ल्वाः वःबलय् पांगाया मिसातसें प्यं उलाः क्यन धइगु नं इतिहास दु ।

पांगामितसें प्यं क्यंगुलिं गोर्खाया माहांत बेसाइत जुल धकाः लिहां वंगु धइगु खँ दु । थ्वहे हुनिं ‘लैजा मचाः पांगामि’ धाःगु खः । थक्वाः लिक्क आःया त्रिभूवन पार्क च्वसं न्हाय्द्वँ धइगु थाय् आः नं दनि । किपूमितय् न्हाय् ध्यनाः व थासय् थुंगु खः धइगु खँ इतिहासकारतसें धयाच्वंगु दु । युद्धय् न्ह्यागुं याइ, न्हाय् ध्यनेगु धइगु छुं तःधंगु खँ मखु । न्हाय् ध्यनेवं किपूया इज्जत वंगु मदु । बरु थःपिनिगु वीरता क्यनाः किपूमितसें देय्या न्हाय् धस्वाकूगु दु ।

किपू त्याका काये धुन धकाः गोर्खामित लाय्कुलिइ सिन्हः जात्रा यानाः न्ह्याः वल । लाय्कू च्वसंच्वंगु क्वाःच्वं आकाझाकां युद्धया शंख पुयाहल । प्वँ वये थें वाण वल । वाणं कयाः गुलिखे गोर्खाया माहांत सित । स्वन्हु स्वचातक युद्ध जुल । आखिरय् चाकःहीक घेरे यानाः युद्धया नेतृत्व याना च्वंम्ह सुनां नं म्हमस्यूम्ह किपूया मूमाहांयात गोर्खां थःगु कब्जाय् काल ।

थुलिमछि युद्ध कुशलम्ह योद्धा सु जुइ धकाः गोर्खां तसकं जिज्ञासा तयाः सीकेगु कुतः यात । मिसातय्सं थें निपा ल्हाःतं ख्वाः सिउगु व मं बुलाः तुति सिउगुलिं व योद्धा मिसा जुइ धकाः शंका यानाः छम्ह काजीं वयात क्वथाय् कुनाः लं त्वकल । व ला अतिकं बांलाःम्ह मिसा धकाः सी दत । मिजंया भेष हिलाः स्वन्हु स्वचातक युद्ध याःम्ह व मिसा कीर्तिलक्ष्मी जुयाच्वन ।

वयागु सुन्दर रुप खनाः गोर्खाया काजी मोहित जुल । कीर्तिलक्ष्मीयात तःधंगु मान व पद बी धकाः ह्ययेकलं नं स्वीकार मयाःगुलिं गोर्खाया काजीं जबरजस्ती यायेगु कुतः यात । कीर्तिलक्ष्मीं व काजीया जँय्च्वंगु चुपि कयाः प्वाथय् तियाः स्यानाबिल । थ्वहे इलय् मेपिं माहांत वयाः कीर्तिलक्ष्मीयात नं स्यानाबिल । थुकथं त्याः बू हे सी मदयेक किपूया युद्ध क्वचाल ।

किपुिलइ बाघ भैरव दुगुलिं जुजु अन दुहां वये मजिउ धइगु जनधारणा दु । उकिं पृथ्वीनारायण शाह किपूया गढ पःखाः दुने दुहां मवः । वं पःखाः पिने जक च्वनाः युद्ध याःगु धइगु खँ दु । छकः किपूया माहां नं पृथ्वीनारायण शाहयात पालेत्यंबलय् जुजुयात जुजुं जक स्याये दइ धकाः किपूमितय्सं हे पंगुलिं व म्वाःगु खः धइगु नं न्यँकं इतिहास दु ।

च्वयातःगु इतिहासय् कीर्तिलक्ष्मी बारे गनंनं न्ह्यथना तःगुमदु । तर न्यँकं इतिहासय् कीर्तिलक्ष्मी आतंक नं म्वानाच्वंगु दनि । न्यँकं इतिहास धइगु च्वयातःगु इतिहास मखु, न्हापांनिसें न्यँन्यं, कँकं वयाच्वंगु अलिखित इतिहास खः। किपूमितय्गु नुगलय् आतकनं कीर्तिलक्ष्मी म्वानाच्वंगु दनि । अनुसन्धान यानाः ऐतिहासिक प्रमाण लुइकाः कीर्तिलक्ष्मीयात राष्ट्रिय विभूतिकथं हने माःगु दु । थ्व किपू देय्या सः खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS