नेपालभाषा पत्रकारिता

नेपालभाषा पत्रकारिताया इतिहास सछिदँया सतिक थ्यनाच्वंगु दु । आः वइगु न्हय्दँ लिपा नेपालभाषा पत्रकारितां थःगु शताब्दी न्यायेकेत्यंगु दु । थनिं ९३ दँ न्ह्यः वि.सं. १९८२ साल अर्थात् नेपाल संवत् १०४५ या बुद्धजयन्ती कुन्हु नेपालभाषाया न्हापांगु पत्रिका प्रकाशन जूगु खः । भाषानुरागी भाजु धर्मादित्य धर्माचार्यं भारतया कलकत्तां ‘बुद्ध धर्म’ नांगु पत्रिकाया प्रकाशन सुरु यानादीगु खः ।

धर्मादित्य धर्माचार्य उच्चशिक्षाया लागि कलकत्ता विश्वविद्यालयय् ब्वनाच्वंगु ई । तत्कालिन कलकत्ताय् न्ह्यानाच्वंगु अंग्रेज विरोधी स्वतन्त्रता आन्दोलन व थःगु मातृभूमि एवं मातृभाषा प्रतिया जागरणं प्रभावित जुयाः वय्कलं नं अन हे च्वनाः थःगु मातृभाषा नेपालभाषां पत्रिका आरम्भ यानादीगु खः ।

शुरुइ थ्व पत्रिका बुद्ध धर्म सम्बन्धी च्वसुतय्गु मुना थें जक च्वंगु खः । उगु लय्पौया सम्पादक, प्रकाशक तथा व्यवस्थापक समेत धर्मादित्य धर्माचार्य हे खः । पत्रिकाया नां ‘बुद्ध धर्म’ जूसां उकी साहित्यिक व अनुसन्धानात्मक च्वसुत नं प्रकाशित जू । आपालं सहयोगी व च्वमिपिनि सुझाव कथं निदँ लिपा पत्रिकाया नां हिलाः ‘बुद्ध धर्म व नेपालभाषा’ तयादिल ।

न्यादँ तक न्ह्यानाः थ्व लय्पौ बन्द जुल । थ्व न्यादँय् जम्मा १९ ल्याः प्रकाशित जुल । उकी नं छुं ल्याः संयुक्ताङ्क कथं पिहां वःगुलिं संख्या धाःसा झिगू जक जूगु दु । थ्व बन्द जुइवं छुं ई नेपालभाषाया छुं हे पत्रपत्रिका प्रकाशित मजुल । उकिं थ्व बन्द जूगुयां न्यादँ लिपा बुद्ध धर्म व नेपालभाषाया अनुरागीतय्सं भारतया हे सारनाथं प्रकाशित जुइगु ‘धर्मदूत’ नांगु हिन्दी मासिक पत्रिकाय् नेपालभाषाका च्वसुत नं पिथनाः अभाव पूर्तिया ज्या यानादिल ।

‘बुद्ध धर्म व नेपालभाषा’ लय्पौ बन्द जूगुयां १७ दँ लिपा अर्थात वि.सं. २००४ सालय् भारतया हे कालिम्पोङं नेपालभाषाया मेगु लय्पौ पिदन– ‘धर्मोदय’ । भिक्षु अनिरुद्ध व भिक्षु महानाम कोविद सम्पादक जुयादीगु उगु लय्पौ बुद्धधर्मप्रधान जूसां उकी नेपालभाषां च्वयातःगु साहित्यिक च्वसुत नं पिदं ।वि.सं. २००८ सालय् नेपाः दुनें हे नेपालभाषाया न्हापांगु पत्रिकाया रुपय् ‘थौंकन्हे’ सुरु जुल ।

रत्नमान सिंह प्रकाशक जुयादीगु उगु लय्पौया सम्पादक पूर्णकाजी खः । उकिया दर्ता नम्बर ००१२ खः । वंगु वालय् तिनि थ्व लय्पतिं थःगु ६८ दँ न्यायेकूगु दु । वयां लिपा २००९ सालय् कविकेशरी चित्तधर हृदयं पलिस्था यानादीगु नेपालभाषा परिषदं ‘नेपाल’ नांगु निलापौ पिदन । उकिया दर्ता नं. ००१८ खः ।

उकिया सम्पादक मण्डलय् सिद्धिचरण श्रेष्ठ, ठाकुरलाल मानन्धर, हृदयचन्द्रसिंह प्रधान, रत्नध्वज जोशी, प्रेमबहादुर कंसाकार व चित्तधर हृदय दी । थ्व द्विमासिक पत्रिकां नेपालभाषा साहित्य विकासय् यक्व हे योगदान बिउगु दु । थ्वहे झ्वलय् वि.सं. २००९ सालया कार्तिक १९ गते अर्थात नेपाल संवत् १०७३ या म्हपुजा कुन्हु नेपालभाषाया न्हापांगु समाचार पत्रिकाया रुपय् ‘पासा’ या प्रकाशन सुरु जुल ।

प्रेमबहादुर कंसाकारं पलिस्था यानादीगु ‘च्वसापासा’ पाखें प्रकाशित थ्व बाःछिपौ समाचारपत्रिकाय् राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय समाचारत छापे जुइ । थुकिया सम्पादक आशाराम शाक्य खः । थ्व खबरपत्रिकां नेपालभाषा पत्रकारिताय् न्हापांगु फोटो, न्हापांगु स्केच व न्हापांगु रंगीन किपा छापे यायेगु थेंज्याःगु ज्या सुरु याःगु दु । वि.सं. २०१२ साल जेठ लिपा थ्व बन्द जुल ।

तर यो बाःछिपौ बन्द जूगुयां प्यला ति लिपा हे नेपालभाषा पत्रकारिताय् मेगु छगू युगान्तकारी ज्या जुल । व खः, थ्व भाषाया न्हापांगु न्हिपौया प्रकाशन । वि.सं. २०१२ साल आश्विन १६ गते (ने.सं. १०७५ यंलागा १) कुन्हु भाजु फत्तेबहादुर सिंहया सम्पादन व प्रकाशनय् ‘नेपालभाषा पत्रिका’ नामं नेपालभाषाया न्हापांगु न्हिपौ पिहां वल ।

थ्वहे झ्वलय् उखे खस नेपाली भाषाया पत्रकारिताया खँ ल्हायेगु खःसा वि.सं. १९४८ य् भारतया बनारसं पिहां वःगु ‘गोर्खा भारत जीवन’ यात उगु भाय्या न्हापांगु पत्रिका धायेगु याःसा नेपाः दुनें हे वि.सं. १९५५ साउनं पिहां वःगु ‘सुधासागर’ लय्पौयात नेपालं पिहां वःगु न्हापांगु पत्रिका धायेगु याः । वि.सं. १९५८ वैशाख २४ निसें ‘गोर्खापत्र’ वाःपौ समाचारपत्रिका पिहां वःगु खः ।

‘गोर्खापत्र’ सरकारी पत्रिका जुल । जनस्तरं पिहां वःगु नेपाःया न्हापांगु वाःपौ धाःसा ‘जागरण’ खः । हृदयचन्द्र सिंह प्रधानया सम्पादनय् वि.सं. २००७ फागुन ४ गते थ्व वाःपौ पिहां वःगु खः । वयां लिपा वि.सं. २००७ फागुन ८ गते नेपाःया हे न्हापांगु न्हिपौया रुपय् ‘आवाज’ दैनिक पिहां वल । थुकिया सम्पादक सिद्धिचरण श्रेष्ठ खः । वि.सं. २०११ भदौ २४ गते पशुपतिदेव पाण्डेया सम्पादनय् ‘समाज’ न्हिपौ पिहां वल । थ्व नेपाःया निगूगु न्हिपौ खः ।

नेपाःया स्वंगूगु न्हिपौया रुपय् धाःसा ‘नेपालभाषा पत्रिका’ पिहां वःगु खनेदु । वि.सं. २०१२ साल आश्विन १६ गतेदेखि सुरु जूगु थ्व न्हिपौ इलय् ब्यलय् दिनाः दिनाः जूसां ३० दँ तक चले जूगु खनेदु । ‘नेपालभाषा पत्रिका’ न्हिपौ सुरु जूबलय् तक ‘गोर्खापत्र’ हे न्हिपौ मजूनि । ‘गोर्खापत्र’ वि.सं. २०१७ सालय् तिनि न्हिपौ जूगु खः ।

नेपालभाषा पत्रकारिताया प्रारम्भकाल गणना यायेबलय् थ्व भाषाया न्हापांगु पत्रिका ‘बुद्ध धर्म व नेपालभाषा’ प्रकाशन शुरु जूबलय् नेपाःया अतिकं ऐतिहासिक माने यानातःगु ‘शारदा’ लय्पौ तकं पिहां मवःनि । ‘शारदा’ वि.सं. १९९१ या फागुनं सुरु जूगु खः । व इलय् नेपालं ‘गोर्खापत्र’ बाहेक मेगु पत्रिका पिहां हे वःगु मदु ।

बरु भारतया बनारस व दार्जिलिङपाखें खस नेपाली भाषाया ‘उपन्यास तरिङ्गिणी’, ‘सुन्दरी’, ‘माधवी’, ‘चन्द्र’ आदि थेंज्याःगु लय्पौ व ‘गोर्खाली’, ‘राजभक्ति’, ‘गोर्खा संसार’ आदि थेंज्याःगु वाःपौ धाःसा पिहां वयाच्वंगु खः । अथे हे वि.सं. २००९ सालय् नेपालभाषाया न्हापांगु समाचार पत्रिका ‘पासा’ पिहां वःगु इलय् नं खस नेपाली भाषां ‘गोर्खापत्र’, ‘जागरण’ व ‘आवाज’ बाहेक मेगु समाचार पत्रिका पिहां वःगु हे मदुनि ।

थुकथं अज्याःगु कठिन अवस्थाय् नं भाषा व जातिप्रतिया अनुराग अभिव्यक्त यायेत विदेश च्वनाः नं मांभासं पत्रिका प्रकाशन यानादीम्ह भाजु धर्मादित्य धर्माचार्ययात नेपालभाषाया न्हापांम्ह पत्रकारया मान्यता बियातःगु दु ।रेडियोपाखे स्वयेगु खःसा रेडियो नेपालया स्थापनाकालंनिसें हे नेपालभाषां समाचार प्रशारण यानाच्वंगु खनेदु ।

रेडियो नेपाल पलिस्था जुइ न्ह्यः तत्कालिन विद्रोहीतय्सं विराटनगरय् स्टेशन चायेकाः ‘प्रजातान्त्रिक नेपाल रेडियो’ स्थापना याःगु खः । उगु रेडियो स्टेशनं वि.सं. २००७ या चैत २० गते रेडियो पत्रकार गजाधरभक्त माथेमां नेपालभाषां समाचार वाचन यानादीगु खः । लिपा थ्व स्टेशनयात ‘रेडियो नेपाल’ नां तयाः येँय् सारे यायेधुंकाः नं उकी नेपालभाषाया समाचार व ‘जीवन दबू’ ज्याझ्वः प्रशारण जुयाच्वंगु खः ।

वहे ‘जीवन दबू’ ज्याझ्वः चीकूगु कारणं हे वि.सं. २०२२ सालय् नेपालभाषाया ऐतिहासिक आन्दोलन जूगु खः । २०४६ साल लिपा एफएम रेडियो शुरु जुइवं खुले जुइवं सञ्चालन जूगु इमेज एफएमं न्हापांखुसी नेपालभाषाया ज्याझ्वः प्रशारण याःगु खः । थौंकन्हय् स्वनिगलं प्रशारण जुइगु आपालं एफएम स्टेशनतय्सं नेवाः भाय्या ज्याझ्वःया प्रशारण याःसा मुक्कं नेवाः भासं जक प्रशारण जुइगु ‘नेवाः एफएम’ नं नेपालभाषा एकेदमिं सञ्चालन यानाच्वंगु दु ।

अथे हे टेलिभिजनपाखे सांग्रीला च्यानलं दकलय् न्हापां नेपालभाषाया ज्याझ्वः प्रशारण याःगु खःसा थौंकन्हय् मुक्कं नेपालभाषां जक ज्याझ्वः प्रशारण याइगु ‘नेपालमण्डल टेलिभिजन’ सञ्चालनय् दु । अनलाइनपाखे नेपालभाषाया न्हिपौ ‘सन्ध्या टाइम्स’ या सामाग्रीत नेपालन्यूज डट कमपाखें बीगु शुरु याःगु खःसा न्हापांगु न्युज पोर्टलया रुपय् नेपालमण्डल डट कम सुरु जूगु खः ।

(ने.सं. ११३८ अनलाथ्व १÷वि.सं. २०७५ जेठ २ कुन्हु नेवाः राष्ट्रिय पत्रकार दबूया ग्वसालय् जूगु मातृभाषा पत्रकारिता सम्मेलनय् न्ह्यब्वयागु ज्यापौया लिधंसाय्)

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS