नेवाःतय् सामाजिक पहिचानया संकट

थनिं नीन्यादँ न्ह्यः स्वनिगलय् पिनं वयाच्वंपिं अप्रवासीतय् ल्याः मुक्कं स्वंगू लख जक दुगु खः । उगु इलंनिसें हे नेवाःतय् बौद्धिक ख्यलं थुकियात खतराया संकेत कथं कायेधुंकूगु खः । नीन्यादँ न्ह्यः गुगु ल्याखं स्वनिगः दुने आन्तरिक आप्रवासीतय् ल्याः अप्वया वनाच्वंगु खः थुकिं भविष्यय् नेवाःतय्त थाकुइगु भविष्यवाणी अज्याःपिं नेवाः विद्वानतय्सं यायेधुंकूगु खः । स्वनिगलय् पिनेयापिं मनूतय् ल्याः अप्वःसा थन लःया मात्रा म्हो जुइगु, बिजुलीया समस्या जुइगु नापं नयेगु नसात्वँसा लगायत न्हियान्हिथं माःगु अत्यावश्यक विषय वस्तुइ तकं विकराल समस्या वये फइगु अनुमान याःगु खः । उकिया प्रत्यक्ष लिच्वः थन च्वंपिं नेवाःतय्त लाइगु खः । न्हियान्हिथं माःगु ज्वलंत नापं नेवाःतय् भाय्, संस्कृति नापं छन्हु नेवाःतय् मुक्कं अस्तित्वय् लिच्वः लाइ धकाः सचेत यायेगु ज्या नं जूगु खः । नीन्यादँ न्ह्यः हे झीत अज्याःगु खँय् सचेत याकादीम्ह मध्ये छम्ह खः – नेपाःया छम्ह नांजाःम्ह विद्वान डा. कमलप्रकाश मल्ल ।

डा. मल्लं नीन्यादँ न्ह्यः हे थज्याःगु समस्या कन्हय् वनाः विकराल जुइ धकाः पिनं वइपिं अनियन्त्रित जनसंख्यायात इलय् हे नियन्त्रण यायेमाःगु सुझाव बियादीगु खः । यदि अथे मजुल धाःसा नेवाःतय् सामाजिक पहिचान हे खतम जुइगु व पिनं वःपिंसं नेवाःतय्त सन्यापति जुइक न्हुया छ्वइ धकाः नं वय्कलं अबले हे सचेत याकेगु ज्या यानादीगु खः । उगु इलय् थ्व विषययात सुनां नं खास चिउताःया विषय कथं मकाः । थ्व खँय् नं वय्कलं अबले गहन चिन्ता प्वंकादीगु खः ।

थौं वयाः जुल अथे हे । थौं नीन्यादँ लिपा वयाः वय्कःया धापू मनन यानाः स्वयेगु खःसा स्वनिगलय् झी नेवाःत धाथें वय्कलं धयादी थें हे अल्पमतय् लायेधुंकूगु अवस्था दु । नीन्यादँ न्ह्यः स्वंगू लख जक दुगु आप्रवासीतय् ल्याः आः स्वीगू लख स्वयां अप्वया वनेधुंकूगु दु । लःया समस्या, धःया समस्या नापं मेमेगु समस्या आः तसकं भयावह अवस्थाय् थ्यनेधुंकूगु दु । अले दकलय् ग्यानापुगु अवस्थाय् थ्यंगु दु, नेवाःतय् थःगु अस्मिता व पहिचान । थःगु आदिभूमि, थःगु थातथलोय् तकं नेवाःतय् पहिचानयात मालेमाःगु, नेवाःतय् अस्तित्व थन दनि धकाः हाला जुइमाःगु अवस्थाय् वयेधुंकूगु दु ।

गोर्खा राज्यया विस्तार शुरु जुइवं नेवाःतय् अस्तित्व व सभ्यतायात राज्यपाखें तप्यंक प्रहार यायेगु शुरु जुल । अय्नं नेवाःतय्सं थःगु पहिचानयात न्हना वने मबिउ । राज्यपाखें अनकन कुतः याःसां नेवाःतय् पहिचान न्हंकेगु कुतः असफल जुइवं सुरु जूगु मेगु प्रहार खः, स्वनिगः दुने आप्रवासीतय्त अनियन्त्रित ढंगं दुकायेगु

नेवाः समुदाय तसकं सभ्य व सालिन कथं नांजाः । नेवाःतय्सं थःगु सभ्यता, अस्तित्व व पहिचानयात ताः ई न्ह्यवंनिसें निरन्तर न्ह्याका वयाच्वंगु दु । विश्वय् आः तसकं सभ्य व आर्थिक रुपं सम्पन्न देय्त निर्माण जुइ स्वयां न्ह्यः हे नेवाःत थःगु बिस्कं अस्तित्व दयेकेधुंकूगु छगू समुन्नत समुदाय खः । नेपाःया सन्दर्भय् नं गोर्खा राज्यया विस्तार जुइ यक्व न्ह्यवंनिसें नेवाःतय्सं थःगु पहिचानयात स्थापित यायेधुंकूगु खः । तर गोर्खा राज्यया विस्तार शुरु जुइवं नेवाःतय् अस्तित्व व सभ्यतायात राज्यपाखें तप्यंक प्रहार यायेगु शुरु जुल । अय्नं नेवाःतय्सं थःगु पहिचानयात न्हना वने मबिउ । राज्यपाखें अनकन कुतः याःसां नेवाःतय् पहिचान न्हंकेगु कुतः असफल जुइवं सुरु जूगु मेगु प्रहार खः, स्वनिगः दुने आप्रवासीतय्त अनियन्त्रित ढंगं दुकायेगु ।

देय्या मुक्कं क्षेत्रफल मध्ये स्वनिगःया क्षेत्रफल केवल ०.३ प्रतिशतया हाराहारी जक खः । तर थन देय्या हरेक थासं दुहां वःगु अनियन्त्रित आप्रवाशन स्वयेगु खःसा तसकं पाः । देय्या कुल जनसंख्याया २२ प्रतिशत मनूत स्वनिगलय् च्वनाच्वंगु दु । छक्वः बिचाः याये, मुक्कं ०.३ प्रतिशत क्षेत्रफलं देय्या २२ प्रतिशत जनसंख्याया भार क्वबियाच्वंगु दु । अले स्वाभाविक खः थन लःया समस्या, धःया समस्या, वातावरण प्रदुषणया समस्या अले थनया अदिवासीतय् अस्तित्वय् समस्या ।

आप्रवासनपाखें न्ह्याबलें स्थानीय मनूतय् रहनसहन व संस्कृतियात समस्याय् लाकीगु छगू थासय् दु । तर जब राज्यपाखें सुनियोजित रुपं आप्रवासनयात प्रोत्साहन यानाः स्थानीय मनूतय् पहिचानय् प्रहार याइ खतराया घण्टि अन वयाः न्याइ । नेवाःतय्त आः जुयाच्वंगु बस वहे खः । खतराया घण्टि न्यायेधुंकूगु दु । तर नेवाःतय्सं अझं वाःचायेकाच्वंगु मदुनि । पहिचानया आन्दोलन उत्कर्षय् थ्यनाच्वंगु इलय् नेवाःत न्हापांनिसें केवल स्वनिगः दुनेया सीमित थासय् जक च्वनीपिं धकाः द्वपं बियावःगु खः । अझ स्वनिगःया छचाःख्यरं खस आर्यतय् च्वनीगु काँठ इलाका जूगु धासें नेवाःतय्त स्वनिगः दुनेया निश्चित थासय् जक सीमित यायेत स्वःगु खः । आः वयाः स्वनिगः दुने नं थनया आदिवासी नेवाःत मखु धकाः प्रहार याना हयेगु सुरु जूगु दु । कन्हय् वनाः थनया रैथाने धइपिं नेवाःत मखु खस आर्यत खः धकाः दाबी याना हइ मखु धकाः झीसं धाये मफु ।

थ्व दक्वं समस्या मू हुनिं धइगु हे स्वनिगलय् नेवाःतय् ल्याः म्हो जूगु व आप्रवासीतय् ल्याः अप्वया वंगुलिं खः । विद्वान डा. मल्लं धयादी थें थ्व समस्यापाखें पीडित जुइपिं धइपिं धाःसा केवल नेवाःत जक हे खः । आदिवासी जनजातितय् मेमेगु मुद्दाय् झी राई, लिम्बु, थारुत नाप ज्वःलायेफु । तर नेवाःतय् आदिभूमि जुयाच्वंगु स्वनिगलय् नियोजित रुपं अप्वयेका हःगु आप्रवासीतय् समस्यापाखें सुं नं पीडित जुयाच्वंगु दुसा व केवल नेवाःत जक खः ।

नीन्यादँ न्ह्यः हे थज्याःगु विकराल समस्याया स्पष्ट किपा न्ह्यःने तसें अथे मजुइकेगु खःसा नेवाःत संगठित जुइमाःगु व थःगु अस्तित्व रक्षाया निंतिं नेवाः नेतृत्व बल्लाकाः थःगु सःयात सशक्त व बुलन्द याना वनेमाः धकाः डा. कमलप्रकाश मल्लं सुझाव बियादीगु खः । नीन्यादँ न्ह्यःया उगु अवस्था व थौैंया अवस्थाय् यक्व हिउपाः वयेधुंकूगु दु । राजनीतिक, आर्थिक व सामाजिक रुपं झी अबले स्वयां आः अझ हे कमजोर जुइधुंकूगु दु । संगठित जुइगु व नेतृत्वया सवाल नं तसकं कमजोर अवस्थाय् लानाच्वंगु ई दु । तर नेवाःतय् अस्तित्वय् प्रहार यायेगु ज्या धाःसा निरन्तर रुपं जुया हे च्वंगु दनि । न्हूगु संविधान जारी जुइधुंकाः नेवाः अस्तित्वय् जुयाच्वंगु थ्व प्रहार धमाधम न्हून्हूगु रुप कयाः प्रकट जुयाच्वंगु दु । थनिं नीन्यादँ न्ह्यः हे वाःचायेकेमाःगु थ्व खँ थौं नेवाःतय् अस्तित्व हे संकटय् लायेधुंकाः तक नं झीसं वाःचायेकेगु कुतः यानाच्वनागु मदुनि ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS