विश्वकप २०१८

विकासया नामय् विनासया नियति

मुलुकय् न्ह्याथेंजाःगु राजनीतिक परिवर्तन वःसां नेवाःत अनेकरुपं पीडित जुइगु याः धयागु खँ आः मुलुक संघीय गणतन्त्र जुइधुंकाः नं नेवाःतय् स्थिति हिलामवंगुलिं नं प्रष्ट यानाच्वंगु दु । समृद्ध जाति नेवाःतय्सं अनेक सम्पदा निर्माण यात, मुलुकयात समृद्ध यात । अनेक राजनीतिक आन्दोलनय् ग्वाहालि यानाः सफलता ल्हातय् लाकल । आन्दोलनया हे लिच्वःकथं आन्दोलनया सहकर्मित सत्ताय् थ्यन, निर्णायक थासय् थ्यन ।

उमिसं नेवाःलगायत आदिवासी जनजातितय्त अधिकार सम्पन्न यायेगु स्वयां झन दमनया नीति जक क्वचिंकेगु यानाहल । नेवाःत मानसिकरुपं हे नं अति दमित जुल । नेपाल मण्डल, नेपाःया आदिभूमि खः । नेपाल मण्डलया आदिवासी नेवाःत खः । थुमिसं थःपिनिगु सभ्यता व भौतिक विकास लिसेलिसें अनेक सम्पदा निर्माण यात । स्वनिगः थें जाःगु चिकीचाकूगु थासय् हे न्हय्गू विश्व सम्पदा निर्माण यायेत सफल जुल, अझ मेमेगु सम्पदात नं विश्व सम्पदाया धलखय् लायेफइगु यक्व दनि ।

तर अज्याःपिनि सन्ततित थौं हाःनाः मदया विश्व सम्पदा नष्ट जुयावनाच्वंगु तुलुतुलु स्वयेत बाध्य जुयाच्वंगु मखसे थःपिनिगु छेँ बुँ तकं सरकारपाखें ‘जिउधन सरकार’ धायेकाः आत्मसमर्पण यायेत बाध्य जुयाच्वंगु दु । माःगु, म्वाःगु अनेक नियम, ऐनत निर्माण यानाः छम्ह छम्ह नेवाःतय्त, उमिगु बस्ति, छेँ बुँपाखें बिमुख यायेगु नीति राज्यं हे नालाकयाच्वंगु दु ।

आःया ई धयागु न्हापाया थें दासकालीन युग मखु । पृथ्वी नारायण शाहं छलकपट यानाः स्वनिगः व जःखः थःगु नियन्त्रणय् कयाः थनया जनतायात रैति व थनया सम्पत्ति फुक्कं शाह जुजुतय्गु जुइगु घोषणा याः थेंज्याःगु ई मखु थ्व । राणातय्गु थेंज्याःगु जहाँनिया शासनया ई नं मखु । जनताया ल्हातय् सार्वभौम सत्ता दुगु संघीय गणतन्त्र, लोकतन्त्र राज्य खः । तर नं थनया आदिवासी रैथाने नेवाःत अधिकारविहिन, शक्ति विहिन जुया म्वायेत बाध्य जुयाच्वंगु दु ।

राणातय्गु थेंज्याःगु जहाँनिया शासनया ई मखु थ्व । जनताया ल्हातय् सार्वभौम सत्ता दुगु संघीय गणतन्त्र, लोकतन्त्र राज्य खः । तर नं थनया आदिवासी रैथाने नेवाःत अधिकारविहिन, शक्ति विहिन जुया म्वायेत बाध्य जुयाच्वंगु दु ।

थःपिनिगु पहिचान तंकाः छथ्व मनूतय्सं गथे गथे धाल, अथे अथे हे च्वनेगु परिस्थितिया अंगिकार यानाच्वंगु दु । मुलुकय् सलसं दँ निसें छगू हे परिवारं सत्ता न्ह्याका विविध भाषाभाषी व जातजातिया देशय् इमिगु अस्तित्व हे न्हंकीन धकाः जनतां जुजु खलःयात हे वांछ्वया बिल । मुलुकय् राष्ट्रपति शासन न्ह्यात धकाः गर्व यात ।

जनताया मस्त आः मुलुकया सर्वोच्च पदय् थ्यंके फइगु लँपु चाल धकाः मिखा पिइकेगु ज्या जुल, तर आः नं थन छगू जाति व वर्गया हालिमुहालि न्ह्याना हे च्वंगु दनि । बहुसंख्यक आदिवासी जनजातितय्सं थःपिनिगु मातृभाषां शिक्षा काये दइगु अधिकार ल्हातय् लाके फूगु मदुनि । मुलुकय् वःगु गणतन्त्रात्मक संविधान बापा च्याः जुयाच्वंगु कारणं ल्हाः हुस्लुं प्वाः फुस्लुंया स्थिति न्हनावंगु मदुनि ।

नेवाःतय्गु आदिभूमि स्वनिगः दुने हरेककथं उत्पीडन राज्यपाखें फयेत बाध्य जुयाच्वंगु दु । शाह जुजुतय्सं नेपाः गाः त्याकेवं थनया फुक्क हे सम्पदा, संरचना व थनया स्थायीवासी उमि निजी च्यः थें जुल । थनया जग्गा जमिन फुक्कं उमिगु सम्पत्ति जुल । खालीगु जग्गा थुपिं शासकया थःथितिपिंत बक्सिस, दान बिइगु सम्पत्ति जुयाबिल । लिपा वनाः राणा शासनया इलय् थनया किसानतय्गु जग्गा बुँ फुक्कं उमि दरवार दयेकेगु निंतिं जनताया ल्हातं लाकाकाल ।

मुलुकय् २००७ सालया राजनीतिक परिवर्तन लिपानिसें विकासया नामय् हाकनं जनताया निजी सम्पत्ति बुँ, छेँ खालि थाय् फुक्क थीथी परियोजना, अड्डा अदालत दयेकेगुया नामय् लाका कायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । त्रिभूवन विश्वविद्यालय दयेकेगु नामय् सलंसःपि बुँ सरकारं काल, गुलिखे जग्गा थौं तकं उगु विश्वविद्यालयया प्रयोजनया निंतिं छ्यलेत अप्वःया बालं बिया कमे यानाच्वंगु दु ।

नेशनल ट्रेडिगया जग्गा सरकारं कयाः आः उगु हे जग्गा मेपिंत मी धुंकूगु दु । उच्च शिक्षाया निंतिं त्रिभूवन विश्वविद्यालं त्रिपुरेश्वरय् कयातःगु जग्गाय् आः विशाल ब्यापारिक भवन निर्माण जुयाः सरकारया आम्दानीया स्रोतया माध्यम जुयाच्वंगु दु । थज्याःगु दृष्टान्त अनेक दु । आः वया हाकनं विकासया नामय् नेवाःतय्गु मौलिक वस्ती ख्वनाय् मिखा तयेगु ज्या यानाच्वंगु दु ।

ख्वनाय् हे न्हापां नेपाली सेना माःगु स्वयां अप्वः जग्गा अधिग्रहण यानाः थःपिंत अप्वः जूगु जग्गा मेपिन्त मियाः नल धयागु खँया चर्चा ब्यापक जुयाच्वंगु दु । आः नं पिनेया चक्रपथ दयेकेगु नामय् माःगु स्वयां २५ प्रतिशत अप्वः जग्गा अधिग्रहण याना कयाः अनया स्थायीबासीतय् विचल्ली यायेगु व अधिग्रहणं अप्वः जूगु जग्गाय् थःपिनिगु रजाई यायेगु षडयन्त्रया पर्दाफास जुइधुंकूगु दु ।

अनेक त्वहया विकास, उद्योग, कल कारखाना, शिक्षा, भवन, कार्यालय मिखां छु खन उकिया निंतिं थनया आदिवासीतय्सं सरकारयात जग्गा जमिन बी मालाच्वंगु दु । गुगु जग्गा सरकारं गुन्द्रुया भावय् मुआब्जा बिया काल, गुगुं सितिकं लाका काल । देशया समृद्धिया निंतिं भौतिक पूर्वाधारया विकास जुइमा, भौतिक संरचना निर्माण जुइमाः थुकि विवाद मदु, तर विकासया नामय् थनया आदिवासीत गुलित शोषित जुइगु ? अज्याःगु विकासया प्रतिफल कायेत थःगु छेँ बुँ हे मदइगु खःसा कविकेशरी चित्तधर ‘हृदय’ जुं धयाःदी थें ‘सिना जक दइगु स्वर्ग छु यायेत ?’

आः थ्व प्रक्रिया बन्द जुइमाः । पिनें वयाः स्वनिगलय् बसोवास याइपिंत लँ चिबाला जुल धकाः थःपिनिगु छेँ बुँ थुंके बीगु ई आः मखु । विकास यायेगु नामय् सलंसः मनूत थन दुहां वइकथंया चक्रपथ, पिनेया चक्रपथ निर्माणया आवश्यकता आः थनया रैथानेतय्त आवश्यक मदु । द्रुत गतिया मार्ग निर्माणय् थःपिनिगु दुर्गतिया नियति आः वाःचायेके फयेकेमाः ।

छुं नं भौतिक संरचनाया निर्माणय् थनया रैथानेत विस्थापित जुइगु स्थिति वल धाःसा दकलय् न्हापां इमित सुरक्षित वास व सुरक्षित भविष्यया प्रत्याभूत जुइमाः । थुकिया निंतिं सकसियां छगू सः व छगू बिचाः जुइफत धाःसा हे जक थनया नेवाः, रैथानेत सुरक्षित जुइफइ । अथे जुयाः नं राज्यं दमन बराबर जुल धाःसा शाह जुजुत वांछ्वःथें राष्ट्रपति वांछ्वयेत मेगु आन्दोलन मजुइ धकाः धाये मफइ मखु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS