बिस्काः जात्रा ,सर्पनापया स्वापू भ्रम जक खः

सांस्कृतिक व ऐतिहासिक महत्वं जाःगु ख्वपया बिस्काः जात्रा म्हिगःनिसें शुरु जुल । च्याचा गुन्हु तक न्यायेकीगु थ्व जात्राया न्हापांगु न्हि म्हिगः तःमधि त्वाःस्थित न्यातपौ देगः न्ह्यःहे भैलःद्यःयात खतय् बिज्याकूगु खः । द्यः खतय् बिज्याके धुनेवं खः सालेगु शुरु जुल । मुक्कं सिँ जक छ्यलाः दयेकातःगु प्यागोडा शैलीइ दयेकातःगु स्वतँजाःगु रथय् भैलःया मूद्यः व बेताःयात बिज्याकाः न्यातपौ देगः न्ह्यःनें ख्वपया थःने व क्वःनेपाखें रथ साला यंकेगु परम्परा दु ।

रथ साले स्वयां न्ह्यः रथय् द्यः बिज्याकीगु इलय् खड्ग, तरवार व निशान नं तयेगु याइ । बिस्काः जात्राया न्हापांगु न्हि तःमधि त्वाःस्थित न्यातपौ देगः न्ह्यःनं भैलः व भद्रकालिया खः थःने व क्वःनेया वासिन्दां रथया न्ह्यःने व लिउने च्वनाः थःथःगु थासय् यंकेकथं सात्तुसालाः यंकीगु परम्परा दु । थ्व जात्राया मुख्य आकर्षण धइगु हे भैलःखःयात सालेगु झ्वलय् थःनेपाखे साला यंके फत धाःसा दत्तात्रयय् तक यंकेगु व अनं हाकनं सालाः तःमधि जुयाः क्वःनेपाखे तेखापुखू तक यंकाः अनं हाकनं लित हयाः गःहितिइ रथ यंकेगु याइ ।

गःहितिइ थ्यनेवं बिस्काः जात्राया न्हापांगु दिंया खः सालेगु जात्रा क्वचाइ । थुकथं हे न्हापां क्वःनेपाखे साला यंके फत धाःसा तेखापुखूतक यंकेगु व अनं लित हयाः तःमधि जुयाः दत्तात्रयय् यंकाः अनं हाकनं लित हयाः गःहितिइ रथ थ्यंकः यंकेमाःगु परम्परा दु । जात्राय् भैलःखः सालेगु परम्परागत लँपु धइगु क्वःनेपाखे तःमधि, बुलुचा, घट्खा, नासमना, मूलाखु, वंशगोपाल व तेखापुखू तक व थःनेपाखे क्वाःछेँ, साक्वथा, सुकुलध्वाखा, गोलमधि, इनाचो व दत्तात्रयतक खः ।

वि.सं. २०७२ सालया तःभुखाचं रथ सालेगु थ्व दक्वं लँपुइ लाःगु छेँय् क्षति याःगु व अज्याःगु संरचना पुनःनिर्माणया चरणय् दुगुलिं थुगुसी तःमधिं क्वःनेपाखे बुलुँचा व थःनेपाखे साक्वथा तक जक द्यःखः सालेगु तयारी जूगु ख्वपया प्रमुख जिल्ला अधिकारी द्रोण पोखरेलं कनादिल । जात्राया स्वन्हुया न्हिकुन्हु गःहितिइ भैलःद्यःयात बलि बियाः गुथि संस्थानपाखें सरकारी पुजा यायेगु याइ । उगु बलि पुजाया ला प्रसादया रुपय् लाक्वलाछेँ त्वालय् च्वंपिं इनी ।

थुकियात ‘स्याक्वत्याक्वः’ धायेगु याइ । जात्राया प्यन्हुकुन्हु सुथय् तालाक्वस्थित कुम्हाः त्वालय् ‘ल्हाः मदुगु यःसिं’ थनेगु ज्या जुइ । अथे हे सनिलपाखे तान्त्रिक विधिपूर्वक दशकर्म विधान यानाः न्यय्न्याकू ल्हाः ताःहाकःगु यःसिं भ्यलुख्यलय् च्वंगु यःसिं ख्यलय् थनी । पुलांगु दँयात विदा बीगु व न्हूगु दँयात लसकुस यायेकथं यःसिं थनेगु याइ । यःसिं थने धुंकाः च्वय् तयातःगु निगू ध्वजा पताकायात वीरध्वजा व विश्वध्वजा धाइ ।

छज्वः ध्वजा पताका फ्यने धुंकाः छगू संवत्सर हिलीगु जूगुलिं दथुइ च्वंगु फ्यना स्वये मजिउ धइगु मान्यता दु । यःसिं थनेत तयातःगु च्यापु खिपःयात अष्टमातृकाया प्रतीकया रुपय् कायेगु याइ । यःसिं थनीगु इलय् नवदुर्गा द्यःगंछिया निं उपस्थिति दइ । यःसिं थने सिधयेवं तलेजुइ दुमाजुया विशेष जात्रा व पुजा यायेगु चलन दु । थन यःसिं थःगु स्वत धाःसा शत्रु नाश जुइ धइगु मान्यता दु । उकिं यःसिं थनीगुयात ‘शत्रुहन्ता जात्रा’ धकाः नं धायेगु याः ।

थ्व कुन्हु भैलः खः व भद्रकालिया खःयात नं यःसिं थनीगु थासय् थ्यंके हइ । यःसिं थने धुनेवं स्थानीय वाराहीदेवीया तिंप्वाः जात्रा न्यायेकी । जात्राया न्यान्हुकुन्हु वैशाख १ गते न्ह्यकुन्हु थंगु यःसिं क्वःथली । वयां लिपा हे खँला त्वालय् भैलः व भद्रकालिया खःयात थवंथवय् ल्वाकेगु परम्परा दु । गुकियात ‘द्यः ल्वाकेगु जात्रा’ धाइ । सनिलय् दुमाजु द्यःया जात्रा याइ । जात्राया दकलय् लिपागु न्हिकुन्हु नं भैलःखःयात गःहितिं न्हापांगु न्हिकुन्हु थें हे थःने व क्वःने त्वाःयापिंसं सात्तुसालाः यंकेगु याइ ।

थिमिइ प्राप्त ने.सं. ५०० या तमसुकपत्रय् ‘विश्वकेतु’यात लुमंकेगु पर्यायया रुपय् ‘बिसिक’ खँग्वः उल्लेख जुयाच्वंगु लुुया वःगु संस्कृतिविद नापं इतिहासविद् प्रा. डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठं कनादी । ख्वपया तःमधि त्वाःस्थित यक्ष मल्लया पालय्या छगू ल्वहंपतिइ न्हपांखुसी जात्रायात संबोधन याःगु इलय् ‘विश्व जात्रा’ धकाः न्ह्यथनातःगु दु । अथे हे ख्वपया राजदरवारय् ने.सं. ८०८ व ८१८या जुजु जितामित्र मल्ल व भूपतीन्द्र मल्लया पालय् च्वयातःगु अभिलेखय् ‘बिस्क्यात’ खँग्वः न्ह्यथनातःगु दु ।

‘तलेजुइ आतक नं चले जुया वयाच्वंगु बिस्काः जात्राया संकल्प पुजाय् विश्वजात्रा महापर्व धकाः संबोधन यायेगु याइ’ वय्कलं धयादी, ‘थ्व प्रमाणया लिधंसाय् ‘विश्वकेतु’ धइगु संस्कृत खँग्वः खः । लिपांगु कालखण्डय् नेवाः नामाकरणकथं ‘बिसिक’, ‘बिस्क’ बिस्काः’ जूवंगु खः। अनं लिपा उकिया हे अपभ्रंश जुयाः ‘बिस्केट’ जूवंगु खः । नेवाःतय्सं वा नेपालभाषां आतक नं थ्व जात्रायात ‘बिस्काः जात्रा’ धकाः हे धायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

प्रा. डा. श्रेष्ठया कथं बिस्काः जात्रा भैलःद्य व भद्रकालिलिसे जक स्वापू दुगु व थुकी प्रचलित मान्यताकथं सर्प स्याःगु व नागिनीलिसे स्वापू दुगु धइगु किम्वदन्ती भ्रम जक खः । ‘थ्व जात्रा विश्वनाथ भैरवया जक मखसे वयागु हे शक्ति भद्रकालीया नं खः । विश्व भैरवनाथया प्रतीक यःसिंलय् ब्वयेकीगु छज्वः हलिंपताः (ध्वजा) साक्षत भैरव व भद्रकालीया खः । थुकियात जबरजस्ती ‘बि’या अर्थ सर्प व ‘स्यात’यात अर्थ स्याःगु धइगुया रुपय् बिस्क, बिस्काः, बिस्केट धकाः चले जुया वयाच्वंगु भ्रम दु’ वय्कलं धयादिल ।

वय्कलं न्ह्यःने धयादी, ‘नवदुर्गा गणयात ‘बि त्वंकेगु’ धकाः तान्त्रिक विधिपूर्वक पुलांगु हि त्वंकेगु प्रचलन आतकं दु । आतक चले जूगु वा लुया वःगु प्रमाण, अभिलेख व मल्लकालीन जुजु जगतप्रकाशया पालंनिसें शाहवंशीय जुजु त्रिभुवन व ज्ञानेन्द्र नापं तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालां हिउगु हलिंपताः स्वयेगु खःसा विश्वकेतु, वीरध्वजा च्वयातःगु दु । विश्वनाथया ध्वजा हे विश्वध्वजा खः । वीर धइगु भैरवया बां वीर बेतालयात धयातःगु खः ।

थ्व ध्वजायात विश्वध्वजा व वीरध्वजाया रुपय् कायेफु । थुकियात हे नाग व नागिनी धायेगु गलत खः ।’थ्व हे झ्वलय् बिस्काः जात्राया न्हापांगु व दकलय् लिपांगु न्हि द्यःखः सालेगु व यःसिं थनेगु इलय् जुइ फइगु सम्भावित ल्वापुयात पनेत थुगुसी न्हिनय् हे द्यःखः सालेगु तयारीकथं म्हिगः न्हापांगु न्हि याकनं हे द्यःखः साले सिधयेकूगु खः । अथे हे थुगुसी जात्राया सुरक्षाया निंतिं धकाः नेपाल प्रहरीया ५०० व सशस्त्र प्रहरीया ३०० जनशक्ति परिचालन याइगु जूगु दु ।

जात्राय् उच्छृंखल गतिविधि न्यंकेत स्वइपिनिगु पहिचान यायेत सादा वसतय् नं सुरक्षाकःमि परिचालन याइगु जूगु दु । भैलःखः अनियन्त्रित रुपं सालेगु, खतय् आवश्यकता स्वयां अप्वः मनूत च्वनेगु याइगुलिं रथं कुतुं वयाः मनूत घाःपाः जुइगु जक मखसे ज्यान तकं वनीगु जूगुलिं रथय् भैरवया नाइके, गुथि संस्थान व स्थानीय क्लबया पदाधिकारी जक च्वनेगु व्यवस्था जुयाच्वंगु दु ।

अथे हे जात्राय् हुलदंगा न्यंकेगु व उच्छृंखल गतिविधि न्यंकेत स्वइपिनिगु पहिचान यायेत थाय्थासय् सीसी क्यामरा नं जडान यानातःगु दु । सुरक्षा व्यवस्थाय् पंगः थनेत स्वइपिंत ज्वनाः सार्वजनिक अपराध ऐन अन्तर्गत मुद्दा चले यायेकथं कारवाही याइगु जुयाच्वंगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS