प्रदेश ३ या नां ‘नेपालमण्डल’ हे खः

मुलुकय् संघीयता अभ्यासया क्रमय् अनेक नियमित ज्याझ्वःत न्ह्यानाच्वंगु दु । संघीय नेपाः दुने प्रदेश निर्माण लिपा आः उकियात पूर्णता बीगु निंतिं अनेक ऐन कानून निर्माणया क्रमय् दु । संघीय राजधानी, प्रशासन केन्द्रलिसें कयाः थुकियात कार्यान्वयन याइगु मन्त्रालय आदि पूर्णताया निंतिं गृहकार्यत जुयाच्वंगु दु । आः थ्वहे क्रमय् न्हापा नम्बरं जक म्हसीका तयातःगु प्रदेशया नामाकरणया ज्या नं न्ह्याकीगु खँ वयाच्वंगु दु । थुकी दकले न्हापां प्रदेश नं. ६ यात नामांकरण यानाः ‘कर्णाली प्रदेश’ जुइधुंकूगु दु । थ्वहे झ्वलय् आः मेमेगु प्रदेशया नां बीगु ज्या नं बुलुहुँ न्ह्यानावनीगु निश्चित दु ।
नेपाःया आदिवासी झी नेवाःतनाप प्रत्यक्ष सरोकार दुगु, नेवाःतय्गु उद्गम स्थान स्वनिगः लगायतया क्षेत्र आः प्रदेश नं. ३ स लानाच्वंगु दु । थ्व प्रदेशया नां छु जुइमाः धयागु आः तक आधिकारिक वहस शुरु जूगु मदुनिसां थुकिया अनेक नांया चर्चा जुयाच्वंगु दु । प्रदेशया सिमांकरण जुइ न्ह्यः छगू हे जातिया मनूत गुगु लागाय् अप्वः दु, उगु लागाया सिमांकन यानाः उकिया पहिचान सहितया प्रदेश दयेकेमाः धयागु विचार ब्यापक जूगु खः ।

नेवाःत आदिकालंनिसें वसोवास यानाच्वंगु थाय्यात नेवाः राज्य नामांकरण यायेमाः धयागु अभियान न्ह्याःगु खः । अझ थुकियात स्वायत्त यायेमाः धयागु खँ नं न्ह्यथंगु खः । पंचायतकालय् नेपाःयात झिंप्यंगू अंचल व ७५ प्रशासनिक जिल्लाय् कुचा थलेधुंकाः आदिकालंनिसें वसोवास याना वयाच्वंपिं नेवाःत झिंनिगू जिल्लाय् विभाजन जूगुलिं उगु हे लागायात नेवाः प्रदेश यानाः उकिया ऐतिहासिक नां ‘नेपाल मण्डल’ तयेमाः धयागु सः थ्वःगु खः । मेखेर थुगु लागाय् आदिकालंनिसें तामांगत नं वसोवास यानाच्वंगु कारणं तामांगतय्गु नं राज्य ताम्सालिंग नामं दयेमाः धयागु अभियान न्ह्याःगु खः । तर संघीय नेपाःयात ७ गू प्रदेशय् पहिचान रहितकथं विभाजन यायेधुंकाः थनया आदिकालंनिसें बसोवास यानाच्वंपिनिगु पहिचानया अन्त्य जूगु खँ नं चर्चाय् वःगु खः ।नेपालय् न्हू भौगोलिक संरचनाया संघीय निर्माणया आवश्यकता थनया बहुसंख्यक आदिवासी जनजाति व अल्पसंख्यक समुदायया अस्तित्व ल्यंकेगु निंतिं हे आवश्यक तायेकूगु खः ।

उकिसनं माओवादीतय्सं थःपिंसं न्ह्याकूगु ल्वाभः सहितया जनविद्रोहयात उत्कर्षय् थ्यंकेत जातीय पहिचानया मुद्दा हयाः सलंसः दँँनिसें राज्यपाखें उत्पीडन फयेत बाध्य जुयाच्वंपिं आदिवासी जनजातितय्त थःपिनिगु पहिचान सहितया प्रदेश निर्माण याकेगु म्हगस इना बीवं थ्व आन्दोलनं छगू निष्कर्ष पिदनाः मुलुकय् राजनीतिक परिवर्तन वःगु खः । तर थ्व मेगु हे बहसया विषय जुयाबिल कि आन्दोलनं छगू उपलब्धि कायेधुंकाः मुलुक हाकनं पहिचान रहितया संघीयताय् च्वनेत थुपिं हे राजनीतिक पार्टीतय्सं बाध्य यानाबिल ।बृहत नेपाल निर्माण जुइ न्ह्यः नेपाल मण्डलयात हे ‘नेपाल’ धकाः म्हसीका वयाच्वंगु खः । लिपा नेपाल मण्डलया वैभवता व सक्षमता खनाः गोरखाया जुजु पृथ्वीनारायणं थःगु राज्य विस्तारया क्रमय् नेपाःयात नं त्याकाः थम्हं विस्तार यानागु थाय्यात गोरखा मधासें नेपाल धकाः धाःगु खः ।नेपाल मण्डलया फुक्क हे लागा आःया प्रदेश नं. ३ दुने लानाच्वंगु दु । नेपाल मण्डल धायेबलय् उगु इलंनिसें हे थन बहुसंख्यक रुपय् नेवाः लगायत विविध जातिया मनूत तामांग, जिरेल, सुनवार, दनुवारत वसोवास याना वयाच्वंगु खः । उमिसं थःथःपिनिगु हे भाषा ल्हानाः संस्कृति न्ह्याका वयाच्वंपिं खः ।

गथे थौंकन्हय् नेपाः दुने विविध जातजातिया मनूत वसोवास याना वयाच्वंगु खः, उगु इलय् नेपालमण्डल दुने नं उकथं हे थीथी जातिया मनूत वसोवास याना वयाच्वंगु इतिहास प्रमाणित तथ्य खः । खय्त ला नेपाः सरकारं नेपाःया कला, सम्पदा न्ह्यःने तयाः नेपाःयात विश्वय् म्हसीके माल धाःसा नेवाःतय्गु हे सभ्यता, नखःचखः, कला संस्कृति न्ह्यब्वया वयाच्वंगु आः नं यथार्थ तिनि । तर नेपाः थेंज्याःगु बहुसांस्कृतिक देशय् फुक्क जातिया समान भाषिक, सांस्कृतिकया अधिकार दयेमाः धयागु सः थ्वयेकूपिं नं नेपाल मण्डलया नेवाःत हे खः ।नेपाल मण्डल धायेवं थ्व नेवाःतय्गु जक पहिचानया खँ खः धयागु भ्रम ब्वलंकेत न्हापांनिसें खुराफाती दिमाग क्वबियाच्वंपिं मनूतय्सं आः नं षडयन्त्र यानाच्वंगु आभास ब्वलनाच्वंगु दु । गथे नकतिनि प्रदेश नं. ६ या नामाकरण ‘कर्णाली’ धकाः यायेवं आः प्रदेश नं. ३ या नां नं ‘बागमती’ जुइमाः धयागु तर्क न्ह्यःने हयाच्वंगु दु । थुगु लागाया ऐतिहासिक व गौरवमयी नां ‘नेपाल मण्डल’ दयेकं नं मेमेकथं बिचाः यायेगु धयागु थनया आदिवासीतय्त आदिकालंनिसें भाषिक सांस्कृतिकरुपं उत्पीडनय् लाकाच्वंगुया निरन्तरता बाहेक मेता मखु धयागु खँ नं थनया आदिवासीतय्सं वाःचायेके माःगु दु ।

थुमिगु कुतर्ककथं ‘नेपाल मण्डल’ धाल कि नेवाःतय्गु जक पहिचान जुइ, उमिगु वर्चश्व दइ धयाकथंया जातीय विद्वैष न्यंकेगु ज्या याना वयाच्वंगु खनेदु ।‘नेपाल मण्डल‘ लागाया धार्मिक, ऐतिहासिक, सामाजिक, आर्थिक पृष्ठभूमि दु । थन फुक्क जातिया मनूत थःथःपिनिगु आस्थाकथं जीवनयापन याना वयाच्वंगु दु । ‘नेपाल मण्डल’ नामाकरणया विरोध धयागु मात्र पुर्वाग्रह खः । थुकियात न्हंकेमाः । ऐतिहासिक प्रमाणित नामाकरणयात विरोध यानाः अनेक अस्वाभाविक नां प्रस्ताव यानाच्वंगुया मू उद्देश्य धयागु हे नेपालमण्डल दुने वसोवास यानाच्वंपिनिगु एकता स्यंकेगु, विचलन हयेगु हे जक खः । थनया वासिन्दात अझं थःपिनिगु हे नियन्त्रणय् दनि धयागु मानसिक दबाब क्यनेत हे नं ऐतिहासिक नामय् थुमिसं विमति क्यनाच्वंगु खनेदु । मखु ला धयागु खःसा थ्व नामय् विवाद ब्वलंकेमाःगु औचित्य गनं हे खनेमदु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS