उगु प्यदुवाः गनं पद्मरत्न न्ह्यज्यात

सुनां नं म्हसीका बीमाःगु आवश्यकता मदु, पद्मरत्न सु खः ? उकिसनं नेवाः ख्यलय् पद्मरत्न नेवाः आन्दोलन, नेवाः साहित्य अले नेवाः म्हसीकाया मंकाः पर्याय हे खत । नेवाः ख्यलं पुलाः नेपाःया नागरिक आन्दोलन, शान्ति प्रक्रिया, मानवअधिकार, जनजाति ख्यः अले राजनीतिकवृतय् नं पद्मरत्न अपरिचित मखु ।

थीथी इलय् थीथी ख्यलय् पलाः न्ह्याकूगु दुवाःत दु गनं पद्मरत्नयात थुकथं विषद् ब्यक्तित्वया त्वाथः च्वय् थ्यंकल । जीवनया पूर्वाद्धय् छम्ह ल्हासा साहुया काय्मचा कथं थःगु छेँय् क्वसंया पसः पिवाः जुयाच्वंम्ह ल्याय्म्ह, कलेजय् पलाः तये धुंकाः पासापिनि संगतय् भाषा साहित्यया ख्यलय् आकर्षित जूम्ह साधरण मनू । लूजः नामं संगठित ज्या यायेत नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् न्हापां न्हापां सक्रिय जूम्ह पद्मरत्नयात दकलय् न्हापां सार्वजनिक यानाबिउगु दुवाः खः – नेपालभाषा पत्रिका न्हिपौ !

विषयगत ल्याखं पत्रकारिताया विद्यार्थी मखु, पद्मरत्न । अथे नं थःगु मांभाय् प्रतिया अनुराग, स्वयंसेवाया भावना जक मखु नेपालभाषा पत्रिका, न्हिपौया सम्पादक फत्तेबहादुर सिंहजुया ब्यक्तिगत आग्रहयात म्हाः, मफु, मलाः धायेमफुगु लकसय् उगु न्हिपौया ग्वाहालिमि जुयाबिल । अवैतनिक अले धाःबलय्, माःबलय् माःकथं चूलाइम्ह पद्मरत्न उकिसनं छगू हे त्वाःयापिं जूबलय् सम्पादक फत्तेबहादुरया निंतिं अघोषित सम्पादन सहयोगी जुल । फत्तेबहादुरजु मन्त, नेपालभाषा पत्रिका पिथनेगु निसें सम्पादनया भालापाखें पद्मरत्न चीलेमफुत । ब्यावसायीक कथं मखुसा ब्यवहारिक बाध्यतां न्हिपौया सम्पादनया दायित्व पूवंके हे माल । बस्, थ्वहे वाध्यता, विवशता अले भाषिक अनुराग, मांभाय् सेवाया भावं घ्वात्तुघ्वाकाः न्हिपौ पिकायेगु निंतिं हे छगू प्रेस माल । पद्मरत्न पे्रसया थुवाः जुल । मदन प्रिटिङ्ग पे्रस । थाय् बाय् – असं, बालकुमारी येँ ।

पद्मरत्नयात सार्वजनिक ख्यलय् थनेहःगु न्हापांगु दुवाः खः, थ्व ! गनं वयागु छगू न्हूगु यात्रा शुरु जुल । न्हिपौ पिथनीगु ज्याकू, प्रिन्टिङ्ग पे्रस शहरया केन्द्रय्, न्ह्याम्हेसितं वयेवने अःपु । सहज सम्पर्कया केन्द्र । निर्दलिय निर‌‌‌‌कुश व्यवस्थाया उगु मछिंगु इलय् भूमिगत रूपय् राजनीतिइ सनाच्वंपिं नेता, कार्यकर्तापिनिगु निंतिं बालकुमारीया उगु पे्रस सम्पर्क, संवाद अले सूचनाया केन्द्र थें जुयाबिल । उकथं हे पद्मरत्नया प्रगतिवादी राजनीतिक धार प्रतिया आकर्षण अले सुस्पष्ट बिचाः, इमान्दार नापनापं स्वच्छ चरित्रपाखें आपालं भूमिगत नेतात आकर्षित, प्रभावित । उगु संगीन व मछिंगु इलय् पद्मरत्न उमिगु निंतिं छगू माध्यम जुइफइगु विश्वास, थ्वहे विश्वास व लिधंसाय् पद्मरत्न नेपाःया राजनीतिक ख्यःनाप सतीत ।

मिगु निंतिं पत्याः यायेबहःम्ह छम्ह वौद्धिक पात्र जुयाबिल । राजनीतिक बन्दी बिमोचन समिति, मानव अधिकार संरक्षण मञ्च, प्रगतिशिल लेखक कलाकर संघ नीस्वनेगु पद्मरत्नया जीवनया प्रारम्भिक पलाःत, गुगु धरातलं पद्मरत्नयात धिसिलाक्क धस्वाकल । बस, पत्रिका पिथनीगु छगू सामान्य पे्रस, दुछेँ गल्लि, असं बालकुमारीया दुवातं न्ह्याकूगु पलाः बुलुहुँ बुलुहुँ राष्ट्रियस्तरया त्वाथः च्वकाय् न्यन ।

ख्वालं सोझा, उलि न्ववायेमाःम्ह थें मच्वंम्ह पद्मरत्न गथे खनाच्वना, अथे मखु जुयाच्वन, नेवाः ख्यलं बल्ल वाःचाल । जनमत संग्रहया आन्दोलनया लकसय् न्हू कथं संगठित जुइत जुरुजारुं दनावःपिं नेवाःतय्सं थःगु निंतिं योग्य नेतृत्व खन, पद्मरत्नयाके, अले नेपालभाषा मंकाः खलःया नायः कथं स्थापित यानाबिल । मंकाः खलःया ध्वाँय् क्वय् भिंतुनाया साँस्कृतिक अभियान न्हूदँया लसताय् गुगु पलाः न्ह्यज्यात उगु मिपुसां थें देय् न्यंक ग्वाकल । विशेष यानाः नेवाः समुदायया दथुइ थुगु अभियानपाखे साँस्कृतिक व जातीय पहिचानया छगू अजूचायापूगु लहर थनाबिल । पद्मरत्नयात थनेहःगु जीवनया थ्व निगूगु महत्वपूर्ण दुवाः खः – मंकाः खलः । तकालिन ईया छगू जन शक्तिया पर्याय जुयाच्वंगु खः – मंकाः खलः अले थुकियापाखें न्ह्याकूगु भिंतुनाया अभियान !

देया फुक्क जाति भाषाया समानताया सः थ्वयेकाः न्ह्यःनेवःगु मंकाः खलःया पलाः नेवाः ख्यलय् जक न्ह्यथनेबहःगु मखुत देसय् तःदँ न्ह्यवनिसें उत्पीडनय् लाकातःगु समुदाय व जातिया निंतिं थुगु अभियान छगू दसू जुल । हःपा जुल । भिंतुनाया आन्दोलनया प्रभावय् देय्न्यंक थीथी आदिवासी जनजातित संगठित जुयाः जुरुजारुं दनावल । थौंया नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघया संस्थापननिसें लिपाया आदिवासी आन्दोलन मंकाः खलकं सालाहःगु, घ्वानाहःगु घटनाक्रम खत । मंकाः खलःया दुवातं न्ह्यज्याकूगु पद्मरत्नया पलाः थौं नेपाःया आदिवासी जनजाति आन्दोलनया मूलँपुइ न्ह्यज्यानाच्वंगु छगू धिसिलाःगु पलाः जुयाब्यूगु दु ।

भाषा जाति, साहित्य ख्यलं जक म्हसीकाच्वंम्ह पद्मरत्न ! जनमत संग्रह लिपा मंकाः खलकं हे चुनावी मोर्चाया दुवातय् थनेहल पद्मरत्न । थ्व २०३७ सालया खँ जुल । अथेला, लिपा उगु चुनाव बहिष्कारया घोषणा यासें थःगु उम्मेदवारी लित कायेमाःगु स्थिति वल । तर, यथार्थय् चुनावी राजनीतिया प्यकालँय् पद्मरत्नया थनाब्यूगु क्षण खः, थनंनिसें पद्मरत्नया विशुद्ध राजनीतिक यात्रा न्ह्यज्यात । ०४३ सालतक थ्यंबले जनपक्षीय उम्मेदवारया राष्ट्रब्यापि अभियानया क्रमय् पद्मरत्नपाखें दकलय् उप्वः मत प्राप्तयासें थःगु लोकप्रियता स्थापित यात । उगु ईया चुनावी सभाया सार्वजनिक न्वचू पद्मरत्नयात देय्न्यंक बय्बय् याकेगु माध्यम जुल । अले राष्ट्रिय पञ्चायतदुने निर्भिकतापूर्वक जनपक्षीय भावनाया प्रतिनिधित्वयासें निर्दलीयताया अन्त्य अले बहुदलीय पक्षय् पद्मरत्नपाखें गुगु सः थ्वल थुकिं नेपाःया मुक्कं राष्ट्रिय राजनीतिइ छगू विशिष्ट ब्यक्तित्व कथं स्थापित यानाबिल । देसं हे पद्मरत्नयात छम्ह न्हूगु भूमिकाय् म्हसीकल, उकथं हे निष्ठा व आस्था ब्वलंकल । कालान्तरय् बाम शक्ति अले प्रजातान्त्रिक दलतय् दथुइ सहकार्यया मू संयोजनकर्ताया भूमिका म्हितेगु स्तरय् थ्यंकल, पद्मरत्नयात । थ्व ल्याखं चुनावी मोर्चा पद्मरत्नयात नेपाःया राजनीति त्वाथः च्वकाय् थ्यंकाब्यूगु मेगु महत्वपूर्ण स्वंगूगु दुवाः खत, थ्व ।

राजनीतिइ स्यायेगु व सीगु प्रवृति हावी जुयाच्वंगु उगु ई । गुलि हि बाः वयेकेफत उलि हे विजय प्राप्ती धकाः थुइकाच्वंगु राष्ट्रिय लकस ! गोला बारुद व बन्दुक जक शक्ति खः धकाः प्रमाणित यायेत स्वयाच्वंगु क्षण । छखे सत्ता शक्तिपाखें मिखाकां जुयाच्वंगु मूलधारया राजनीतिक दल, मेखे विध्वंशया विकल्प मखंपिं विद्रोही पुचः – निखेरिखे बायाच्वंगु निगू धार । विद्रोही माओवादीया सम्पर्कय् दुम्ह मनू वा समर्थक जूगु आराेपय् सत्तायापाखें गुगु नं इलय् सुं नं मनूयात गैरन्यायीक हिरासतय् तयेफु, अझ अन थन मदेयक बेपत्ता यायेफु । छगू कथं ज्यानया हे खतरा। सरकारया गुप्तचर, सुराकी जूगु शंकाया भरय् विद्रोहीतय्पाखें नं उकथं हे लाक्वपाक्व कथं संगीन कारवाही यानाच्वंगु क्षण । तर, जीवनया यात्राय् थःत निर्विवाद, निरपाध, निश्चल मनू कथं स्थापित यानावयाच्वंम्ह पद्मरत्न हानं छक्वः मेगु महत्वपूर्ण दुवातं पलाः न्ह्याकल । द्वन्द्वरत पक्षतय् दथुइ संवादया निंतिं सहजकर्ताया रूपय् । शान्ति प्रक्रिया न्ह्यात । निगू पक्षया दथुइ संवाद जुल, सहमति जुल । उकिया प्रतिफल कथं न्हूगु संविधान, संघीयता, गणतन्त्र आदि संस्थागत जइफत । अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव कथं नेपाःया शान्ति प्रक्रिया गुकथं न्ह्यज्यात, क्वचाल, द्वन्दरत पक्षया दथुइ सम्झौता जुल, छगू अजू । विश्वया निंतिं हे न्हूगु दृष्टान्त । राष्ट्रं जक मखु अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं च्वछाःगु नेपाःया शान्ति प्रक्रिया, गुगु दुवातय् मिलनविन्दू कथं प्रस्तुत जूम्ह ब्यक्ति खत, पद्मरत्न । शान्ति प्रक्रियाया छम्ह मू पात्र तत्कालिन विद्रोही माओवादीया नायः पुष्पकमल दहाल ‘प्रचण्ड’या हे धापू खः – पद्मरत्न मदुगु जूसा शान्ति प्रक्रिया न्ह्यज्याइ हे मखु । पद्मरत्न शान्ति प्रक्रियाया मेरुडण्ड खः । छगू न्हूगु ब्यक्तित्व, मेगु म्हसीका स्थापित याना बिल पद्मरत्न पलाः छिनाबिउगु शान्ति प्रक्रियाया थुगु दुवातं ।

छम्ह सफल श्रजकया ल्याखं नेपालभाषा ख्यलय् पद्मरत्नया प्रारम्भिक उपस्थिति निबन्धकार कथं खत । तर, झीगु निबन्ध विधाय् भाषा निभाः प्रेमबहादुर कसाः भाजुं न्ह्याकूगु गुगु आत्मपरक व स्वच्छन्द शैली दु उकिया छगू तंसा जुया बिल पद्मरत्नया निबन्ध लेखन कला । ख्यालः बिधाय् पद्मरत्नया प्रभावकारीता व मौलिकता धैगु हे समसामियिक विषयया नापनापं स्याचुगु ध्याचू अले कुचुकुचु नकेफुगु भाय् । छधाः प्याखनय् नं थःगु हे बिस्कं प्रस्तुति दु । अथेला, प्रयोगया ल्याखं उपन्यासया ख्यलय् नं पद्मरत्नं थःगु ख्वाः ब्वःगु दु ।

तःगु ख्यः, तःगु पिधा – पद्मरत्नया बहुआयामिक प्रतिभा खत । अथे नं साररूपय् पद्मरत्नयात थुकथं विविध स्वरूपय् सफल ब्यक्तिया ल्याखं झीगु न्ह्यःने ब्वयेहःगु थन न्ह्यथनागु मूकथं जीवनया प्यंगू दुवाः हे खत ।

थकूछेँ, पासिक्वत,
भुइजःसि, येँ ।

११३८ यंलाथ्वः ३

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS